Toxlucanın tarixi

Ön   söz   əvəzi  

        1984-çü  ilin  payız  ayları  idi.  Bir  gün  Toxluça  kənd  idarəsinin  qabağında    Mirzə  və  Qurban (Ənvər)  Nəsib   oğlu  qardaşları,  mənim  qardaşım  Nizamiyə  Ağbulaq  kəndində  kiminsə  vəfat  etdiyini  dedilər  və  ora  baş  sağlığına  getmək  lazım  olduğunu  bildirdilər.  Axşam  mən  işdən  evə  qayıdanda  qardaşım  Nizamidən   vəfat  edənin  kim  olduğunu  soruşdum  O, vəfat  edənin  adını  dedi  (vəfat  edən  şəxsin  kim  olduğunu  unutmuşam).  Necə  qohum   olduğumuzu   soruşdum,  o,  isə  dədəmdən  soruşmağı  bildirdi.  Dədəmin  atasının   əmisi  qızı Püstənin  oğlu  (və  ya  nəvəsi)  olduğunu  bildim.  Mən  həmin  vaxt  dəftər  qələm  götürdüm  və  öz qohumluq  şəcərəmizi   dədəmdən  (atamdan) soruşaraq  başladım  yazmağa.   Dədəmin   unutduqlarını   isə  atam  ilə  bir  tayfadan  olan,  Balı  Sultanın  nəslindən  Məyxanım   Xamoy  qızlndan  soruşdum.  Demək  olar  ki,  Qılıclı tayfasını  və  atamın  ana  babası  olan  Dəmirçilərin  Məşədi  Vəlicanlar  qolunu  yazdım.
1988-ci  il  məcburi  öz  ata-baba  yurdumuzu  tərk  etdikdən  sonra  Toxluca  kənd  əhalisinin  müxtəlif  yerlərdə   məşkunlaşdılar.   Mən    çox   müşahilərdən   sonra   hiss  etdim  ki,   kənd   yaşlıları    öz    dünyasını   dəyişdikdən  sonra,   cavanlar   bir-birini  tanımır   və  ya  tanıya  da  bilmirlər.  Zaman   keçdikcə   isə   kənd   əhalisi   bir-birndən  soyuyur   və    uzaqlaşaraq    yadlaşırlar.   Hələ   çox   şükürlər   olsun   ki,  Toxluca   kənd    əhalisinin   əksəriyyəti   konpakt   şəkildə  olmasada,  dağınıq   şəkildə   olsa  da  Bakı  şəhərində  məskunlaşıblar.  Kəndin  xeyir   və  şərində   insanlar  bir-biri  ilə  hal-əhval   tuturlar.  Ancaq   bununla  belə  soyqlaşma,  yadlaşma   gedir.
Özünü  tanıyan  Allahını  tanıyar”  Həzrəti  Əlinin  bu  kəlamını   bir  qədər  geniş  anlamda   götürsək   deməliyik  ki,  hər   bir  fərd,  ailə,  tayfa,  xalq  və  millət  də   özünü   tanımalı,  tarixini,  kecmişini   bilməlidir.  Kecmişini   unutmaq,  yaddan  çıxarmaq  gələcəyə  ümidsiz  baxmaq  kimidir,  necə  deyərlər  gəminin  mayaksız   limana  yan  alması  kimidir.
Hər   bir  Azərbaycanlı    Allahına  şükür  və  dua  etməlidir  ki,  o,  Azərbaycanlıdır.  Cünki  Azərbaycan  xalqının  rüşeymi  sağlamdır.  Sağlam   rüseyimdən   də   sağlam  vətəndaş  yetişər.  Sağlam  vətəndaş  isə  sağlam  və  güclü  dövlət   qurar.  Azərbaycanlılar   haqqında  Qafqaz  xalqlarının  tarix  və  həyatını  öyrənmiş   Rus  alimi  V.İ. Velçko   yazmışdır:  “Türk  və  turan  köklü  azərbaycanlıların  qanı  pakdır.  Onlar  təbiətən  xeyirxah,  cəsarətli,  alicənab,  zehni  və  əxlaqi  inkişafa  malikdirlər.  Hakimiyyətə,   adət-ənənənələrə,  qayda-qanunlara  hörmət   edən   güclü  dövlətçilik   əqidəsi  onların  qanındadır”.  ( Кавказ,  Руское  дело  и  междуплеменные  вопросы.  Санкт-  Петербург  1904 ).    Ona   görə  də    əsarəti   altında   olduğumuz   Rus   imperiyası    həm   Çar   dövründə,  həm  də  sovet  dövründə   istədikləri  qanunu  qəbul  edərk,  həmin  “qanunlar”  əsasında    Azərbaycan   millətini   əzməyə   başlamışlar   və   Azərbaycan   millətinin   torpağında   “hay”lar  üçün  bir  dövlət   də  yaratmışlar.
Özlərini  “hay”  adlandıranlar    soyqirim    haqqında   danışırlır.  Hərdən    fikirləşirəm   bəs   bizdə –  Göyçə,   Zəngəzur,   Dərələyəz,   Vedibasar,  Gərnibasar,   Zəngibasar,   Üçkilsə,   Sərdərabad   qalasında,  Ağbaba,   Şirak   elində,   Lori – Pənbək,   Dərəçiçək,  Zəngəzur,  Dərəçiçək,   Qaraqoynlu,   Şəmşəddin   mahallarında,  İrəvan   şəhərində   SOYQIRIM  olubmu?   Bəli   elə   əsil   SOYQRIM  bu  ellərdə –  bizlərdə   olub.  Hələ  Talin,   Abaran,   Karbi,  Qırxbulaq,  Seyidli –Axsaq  və  Səədli  (və  ya  Saatli,  daha  doğrusu   isə  er. əv  VII  əsrdə  ATA  TORPAĞA  qayıdan  türkdilli   Sadların  adı  ilə  bağlı  olub  Sadlı)   mahallarının    Azərbaycan   əhalisi  haqqında  hec  bir  məlumat  yoxdur.  Bu  mahalların  əhalisi  və  toponimində  SOYQRIM  1828-ci  ildə  başlayıb,  1924cü  ildə  başa  çatıdırılb.   Bizlər   həm   mənəvi   cəhətdən,  həm  də   cismani   SOYQIRIMA   məruz  qalmışıq!  Mənəvi   cəhətdən  məhv   olunuruq!   Belə  ki,   Ulu   babalarımızın   gəzdiyi,   əkib – becərdiyi   TORPAQları   biz   və   bizim   övladlar   gəzə  bilmir  və   gəzə  biməyəcəklər!?   əkib – becərə  bilmir  və  əkib – becərə   bilməyəcəklər !?.   Baba   və   nənələrimizin   su   içdiyi   bulaqlardan    daha   biz  və  bizim   övladlarımız  su  içə   bilməyəcəklər !?   Baba   və   nənələrimizin   hava   aldığı   o   dağlarda,   biz  və   bizim   övladlar  daha  hava   uda   bilməyəcəyik !?  Bəli   bu   əsil   soyqirimdır !!!    Bizlər   nəinki    o   TORPAQda   yaşaya   bilmirik,   hətta    o  TORPAQlara   gedib  ziyarət   edə   bilmirik !!!,  əsil   soyqirim   məhz  budur!?   Bizlər   öz   Ulu   baba  və  nənələrimizin  uyduğu   QƏBİRləri   ziyarət   edə   bilmirik!?  (Bu   sözləri  yazarkən   yadıma  bir  hadisə  düşdü.   1988-ci  ildə  biz   köçərkən   bir  yığıncaqda  1980-ci  idə   Bakı   şəhərinə   köçmüş    Budaqov   Məhəmməd   müəllim  “mən  yenidən,  ikinci   dəfə    köçdüm,  özü   də    həmişəlik!”    dedi.   Mən  bunun   mahiyyətini   onda   başa   düşmədim.  Ancaq   bir  neçə  ildən  sonra  başa  düşdüm.   Belə  ki,   mən   2004-cü  ildə   Gədəbəy  rayonun   Şınıx   mahalına   gedib,  heç  olmasa   oradan  öz  dağlarımıza   tamaşa  etmək  istədim,   o  da   qismət  olmadı.  Onda   başa   düşdüm  ki,  “köçmək”   başqa  şeydir,   “həmişəlik   köçmək”  isə   başqa!).   Bu   SOYQIRIM   deyil    bəs   nədir ?!    Bəli   dağların   zirvəsindən   bir-birini   çağıran   Ulu  babalarımızın   nəvə    və  nəticələri   isə  bir-birini  o  dağların  zirvəsindən   bir-birilərini çağıra  bilmirlər   və  yəqin  ki,  çağıra   bilməyəcəklər !?    Azərbaycan   dilində   adlanan  dağlar,  dərələr,  bulaqlar,   çaylar  və   bütün  toponimlər    bundan   sonra  “hay”  dilində   çağrılacaq !?
Toy  qabağı  İrəvan  şəhərində   özlərinə  gəlin  bəzənərkən  üzünə və  alnına   XAL vurduran   gəlinlər,  bundan  sonra  İrəvan  şəhyərində   üzlərinə   XAL   vurdurmayacaqlar!?  (“İrəvanda   xal  qalmadı”  mahnısını  indi  hərə  bir  cürə  yozur.   Əsli  isə  belə  olub.  İrəvan  şəhərində  və  şəhər   ətrafında   toyu  olan  gəlini   bəzəyərkən    zövgə   görə  xal   vurarlarmış.  Bir  gəlinin  də  həddindən  çox  xal  vurdurduğunu   görən  xanəndə  bunu  görüb  elə  yerində   bu   mahnını   ərsiyə  gətirib).   Orada  olan   abidələrimizi,   tariximizi    araşdıra   bilmiriksə,   buna  nə  ad  vermək  olar ?!  Bu  əsl  SOYQIRIM  deylmi ?!  Ulu  babalarımızın   at  çapdığı,   qılınc   oynatdığı   o  ərazilərdə   indi   özlərini  “hay”  adlandıranlar   gəzir.  Bəli  budur   əsil SOYQIRIM !!!   Oğuz,   Qıpçaq,  Türk,  Azəri    dilində  olan    toponimlər   “hay”  dilinə   təcümə  olunub   və  ya  “hay”  dilinə  uyğunlaşdırılırşa,  bu  nədir ?!  əlbətdə  əsl   SOYQIRIM !!!   “hay”larda  isə  soyqırım   yox,  sadəcə   olaraq   HƏYASIZLIQDIR !!!
Bunları   yazarkən    mənim   yadıma     ikinci   dünya   müharibəsi  vaxtı   sovet    dövlətinin   Çeçenləri   və  Axisqa   (Mesxeti)   türklərin    zorla   öz   vətənlərindən   köçrülməsi   yadıma   düşdü.   Çeçenlər  öz   mübarizələri   nəticəsində   Torpaqlarına   qaytarılsa   da,  Axisqa  (Mesxeti)   türkləri   hələ   də   öz    Torpaqlarına   qayıtmaq  üçün   mübarizə  aparırlar.  Mən   isə   fikirləşirəm   ola   bilər   ki,   gələcək    nəsillər   Ulu    babalarımızın   yaşadığı    TORPAQlara   qayıtmağı    üçün   belə   bir  mübarizə   apardılar !!!   Və  bu   vacibdir !!!
Ümumiyyətlə  bütün  şərq   xalqlarında  öz   tayfasını,   nəslini,   yeddi  arxa  dönənini   tanıması   böyük   iş   hesab  olunub.  Türkoloq   alim   Həmid  Əliyevin  “Ölkələr,  şəhərlər,  insanlar..”   kitabında   deyilir:  “Cənubi – Şərqi  Asiyanın  bir  sıra  ölkələrində  (Hindistanda  və  Hind – Çin  yarımadasında   yaşayan  xalqlarda)  yaşayan  bəzi  kiçik  xalqlarda  əcdad  kultu  çox  yayılmışdir.  Onların  əqidəsincə  hər  bir  adam  ən  azı   yeddi  nəsil   əcdadını   bilməlidir.  Avropalıların  öz  əcdadlarını  yaxşı  bilməmələri  onlarada    təəccüb   və  məzəmmətə  səbəb  olur”.
Ata – baba  adətincə  böyüklərə,  ağsaqqallara  dərin  hörmət   bəsləyən   türk   dilli   xalqlarda   da  yeddi  arxa  dönənini  tanımaq  cox  zəruri  hesab  olunuardu.  Yeddi  arxa   dönənini   tanımayanlar  əsilsiz – nəcabətsiz   adam  hesab  olunurdu.  Qədim  Qırğızlarda  nəinki  ata  xətti,  hətta  ana   xətti  ilə  yeddi  arxa  dönənini  tanlmayan   adamı  “qul”  adlandırıblar.  Azərbaycanın   bəzi   zonalarında  indinin   özündə  də  öz   yeddi  arxa   dönənini  saya  bilməyənlərə  qız  vermirlər.   Bədəvi  ərəblərdə   “əsl”  o  adam  hesab  olunurdu  ki,  öz  babalarının   bütün   nəsil  sistemini  bilmiş  olsun.  Belə   adamlar   irqi  baxımından   saf,  təmiz,  kamil  və  qabil   sayılırdılar. Ərəb  şəcərəsində  qadın   adları   tamamilə  müstəsna  hallarada  xatırlanırlar.   Ancaq   türk   dilli  xalqlarda   ata   xətti  ilə  yanaşı   ana   xəttini  də  bilməli  idin.  Hər    kəs   öz  şəcərəsini  bilməli,   tayfanın,  qəbilənin  banisini  tanımalıdır.  Beləlikə  hər  bir  şəxs    öz   babasının   babasının   babasını  tanımalıdlr.
Mən   məhz   bunları   nəzərə  alaraq   qərara  aldım   ki,   gələcək   nəsillər    heç   olmasa    buna   görə    bizləri   qınamasınlar.  Insanlar   arasında   soyuqlaşmanı,    yadlaşmanı    azacıq   da   olsa   aradan   qaldırmaq   üçün   bu  yükün  altına  girmək  qərarına   gəldim.   Ancaq   nə  qədər    çalışsam  da,   haradasa     çatışmamazlıqlar,   boşluqlar  var.   Ancaq   komputer    dövründə   yaşadığımızı   nəzərə    alsaq,   bu    boşluqları   ilkin   maket  (mən   şəcərələr    haqqında  öz    yazdıqlarımı “ilkin    maket”   adlandırıram)   əsasında    doldura   bilərik   və   mən  buna   əminəm.
                                       Balı Sultan haqqında
Toxulca  kəndinə ilk dəfə Balı Sultanin gəldiyini və kəndin təməlinin onun tərəfindən qoyulduğunu söyləyərlər. “Sultan”  titulunu    isə   ona   kim   tərəfindən   verilməsinin   bir  necə  versiyası  söylənilir.  Birinci  versiyaya   görə   Osmanlı – Səfəvi   müharbələri   zamanı  qəhrəmanliğına   görə  turk   sultanı   tərəfindən   verildiyi   guman olunur.
İkinci  vesiyada  isə  rus ordusu  hansısa  bir döyüşdən  sonra  öz  bayrağını  itirib  və  Balı   Sultan  bu  bayrağı   tapıb ordu   komandirinə  verib.   Bunun  müqabilində   isə  rus   çarı  ona  “Sultan”  titulunu   verib.  Bunlar  versiyadır.  Görəsən    həqiqət    necədir?  Üçüncü  bir  versiya   varmı  və  ya  üçüncü  bir  variant  mövcud  ola  bilərmi?
Əvvəlcə  “Sultan”  sözünün    mənasına    baxaq.  Sultan,  “hakim”,  “hökümdar”  deməkdir.   Türkiyədə   1922-ci  ilə   qədər   Osmanlı   dövlətinin   başcısı   məhz  “Sultan”   titulu   daşıyırdı.   Mərakeşdə  1957-ci ilədək,    Misirdə  XII- XVI   əsrlərdə   hökmdarlar  “Sultan”   adlandırmışlar.   Hazırda  Oman  dövlət  başçısı, Ərəbistanda bəzi  qəbilə   başçıları   “sultan”  adlanırlar.   Azərbaycan  ərazisində   isə   Səfəvi dövləti  vaxtı   və  sonrakı   dövrlərdə   xandan  kiçik  titul  olan  şəxslər   “sultan”   adlanırdı.   Azərbaycanda   XVIII  əsrdə   xanlıqlar    dövründə  ayrı-ayrı  xanlıqların  tabeliyində  olan   Qazax,   Şəmşəddin,  Ərəş,  İlisu, Borçalı,  Qəbələ,  Şörəkel  (Şirakel)  sultanlıqları   mövcud   olmuşdur  ki,   həmin  sultanliqları  “Sultan”  titulunu    daşıyan  şəxslər  idarə  edirdilər.
Balı  Sultana  “sultan”   titulunun    kim  tərəfindən  verilməsi  ehtimalına  baxaq:
Osmanlı  hökmdarı  “sultan”  adlandığına   görə  öz  təbəəsinə   hec  vaxt  “sultan”   titulu    verə  bilməzdi.   çünki   ölkəni  idarə  edənin  özü  “Sultan”  adlanırsa,  öz  tabeliyində  olan   və  ya  digər   ölkənin  vətəndaşına  “sultan”  titulu  verə  bilməzdi.  Bu   təzad  təşkil  edir.  Rus   çarıda   heç    bir   vaxt   öz   təbəəsinə  “sultan”  tilulunu   verməyib  və  verə  də   bilməzdi.   Bu  söz  şərq  xalqlarına  mənsubdur.  Əksinə,  Çar  Rusiyası  Azərbaycan  xanlıqlarını  işğal  etdikdən  sonra  narazılıqların  qarşısını  almaq  üçün  xanların  əhali  üzərində  olan  üstünlüklərini  müvəfəqəti  saxlamış,  sultanlıqları   isə  ləğv   etmişdir.  Çar   Rusiyası   Qafqazı   işğal   etdikdən   sonra  buradakı  öz  tərəfdərlarına  və  digər  şəxslərə  verdiyi  titul,  ancaq   hərbi   rütubə  olub.
Və   bir  az   tarixə  nəzər  salaq.
Rus  çarı   Azərbaycan  ərazisinə   əsasən  1720-ci  illərdən sonra hücüm  etməyə  başlamışdır və həmin   dövürdə  Azərbaycanın  Xəzər sahillərini sahib olmuşdur. Ancaq  Nadir şah Səfəvi dövlətinin ordu   başçısı  olduğu zaman  həmin  əraziləri  geri  qaytarmışdır. Rusiya  Qafqazın  işğalına  Gürcüstandan başlamışdır. 1783-cü  il  iyulun  24-də indiki  Gürcüstan  ərazisinin  bir  hissəsi   Rusiyanın   himayəsinə  keçdi.  Azərbaycanda  isə  həm  xanlıqlar  arasında   bir-biri  ilə   mübarizə  və  müharibələr,  həm   də  Osmanlı  və  Qacarlar  dövlətlərinin  Azərbaycana   hücumları,   bunun  nəticəsində  Azərbaycan  Xanlıqlarının  zəif  düşməsi  Rusiyanın   daha  da  şirnikləndirdi  və  Azərbaycan  xanlıqlarını  bir-bir   yalançı  vədlərlə   özunə  tabə   etməyə    başladı.  Nətisədə  Arazdan  şimalda  yerləşən  (İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqlarından  başqa  həmin  dövrdə  mövcud  olmuş  bütün   xanlıqlar)  Tarixi  Azərbaycan  ərazilərini  12  oktyabr  1813-cü  il  tarixində   bağlanan   Gülüstan   müqaviləsinə  əsasən   Qacarlar  dövləti  tərəfindən  Rus  İmperiyasına  verildi.   Ən   sonda    isə  1827-ci ilin 16 iyununda  Naxçıvan  xanlığını, 1827-ci  ilin 1 oktyabırında  İravan  xanlığını  işğal  etdi. 10  fevral  1828-ci  il   tarixində  Qacarlar  dövləti  ilə   Türkmənçay   müqaviləsini       bağlamaqla  Şimali  Azərbaycanın  işğalını  başa  çatdlrdı.
1747-ci  ildə  yaranan  İravan   xanlığına  15   mahal   daxil  idi.  O mahallardan  biri  də  Göyçə  mahalı  idi.  Goyçə  mahalına  həmin  dövürdə  126  kənd  daxil  idi  ki,  onlardan  biridə  Toxluca  kəndi  olub.  Rusiyanın  işğaldan  sonra,  1829-1832-ci  illərdə  İravan  xanlığın  ərazisində  apardığı  siyahıya  görə  Toxlucada  50 ailədə  296 nəfər  əhali  yaşayırmış. Bu  fakt  göstərir  ki,  Balı Sultanın  gəlişi  həmin  dövürdə  olmayıb.  Ondan   əvvəlki   illərə  təsadüf  etməlidir.  Ona  görə  də  Balı  Sultana  həmin  kəndi  və  titulu  məhz  rus  çarı   verməmişdir  və  verə  də  bilməzdi.
Beləliklə   versiyalar  ilə  tarixi  hadisərlə  üst-üstə  düşmür. Onda  sual  olunur  bəs  bu  titulu   kim  verə  bilər?  Yenə  tarixə  qayıdaq.
Səfəvi   dövləti  və  Osmanlı   imperiyası   arasında  aparılan   müharibələr  zamanı  İravan  xanlığı  ərazisi,   yəni   Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisi  Osmanlı  və  Səfəvi  dövlətləri  arasinda  döyüş  meydanı  olmuşdur.  Bu  müharibər  nəticəsində  iki  dəfə,  1578-1590-cı  illər  (bu  müharibə  Səfəvilərin  məğlubiyyəti  ilə  1590-cı  ildə  İstanbul  sülh  müqaviləsi  ilə  nəticələndi)  və  1722-1728-ci  il   (bu  müharibə  də  Səfəvilər  uduzaraq  1928-ci  ildə  Həmədan  sülh  müqaviləsini  imzalamalı  oldu)   Səfəvilər  digər  ərazilər  ilə  birlikdə   Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisini  Osmanlara  verməli  oldu.  1730-cu  ildən  sonra  Səfəvi  dövlətinin   ordusunun  başçısı  Nadirin  müvəffəqiyyətli   hərbi  yürüşləri  nəticəsində  Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisi    Səfəvi  dövlətinin  tərkibinə  qaytarılmışdır.
Səfəvi  şahlarının döyüşlərdə şücaət   göstərən  təbəələrinə “sultan”  titulunu  verməsi  tarixi  faktları  vardır. Ona  görə  bütün  bunlara   əsaslanıb  deyə  bilərik ki,   Balı Sultana  “sultan”  titulunu  məhz  Səfəvi  şahları  tərəfindən  verilmişdir.  Həmin  hadisə  məhz   daha  çox  Nadir  şahın  dövründə  olması  ehtimal  böyükdür.
Beləliklə  əminliklə  deyə  bilərik  ki, Balı  Sultana  “sultan”   titulunu  nə  Osmanlı sultanı,  nə  də  rus  çarı  tərəfindən  verilməmişdir.   Məhz  Səfəvilər  dövlətinin  davamı  olan  Əfşarlar  dövlətinin   banisi  Nadir  şah  tərəfindən  verilmişdir.  Nadir  şahın   1736-cı  ildə  hakimiyyətə  gəlməsini  nəzərə  alsaq,   Balı Sultanın   təqribən  1736-cı  ilindən  sonra,  1740-ci  illərdə  Toxluca  kəndinə   gəlmiəsini   deyə  bilərik.
Səfəvi  dövlətinin  ordusuna  rəhbərlik  edən  Nadir, Səvəfilərin  əldən  verdiyi  əraziləri   geri  qaytaran  zaman  orduda   öz  şücaəti  ilə  fərqlənən  Balıya  Nadir  şah  tərəfindən “Sultan”  titulunu  verir  və  mükafat  olaraq  ərazi   bağışlayır. Balı  Sultan  öz  anasının  məsləhəti  ilə  Nadir  şahdən  1722-1728-ci  il   müharibəsindən  sonra  tərk  etdikləri  Toxluca   kəndini   ona  bağışlanmasını  xahiş  edir.
Versiyalara  görə  Balı  Sultan  Toxluca  kəndinə   Qarabağdan  gəlmişdir  və  həmin  dövrdə   anasının   gözləri  görmürmüş  və ya çox  zəif  gördüyünə    görə  Balı  Sultan  öz  qardaçı  və  anası  ilə   Qarabağdan   Göyçə   gölünün   sahili   ilə   gəlmişdir.  Hətta   göl  shilində  hansı   kənddə  bir-iki  həftəyə  yaxın  yaşamışlar  da.  Anasının  dediyi   nişanələr  həmin  ərazidə  olmadığına  görə  orada   məskunlaşmayıblar.  Oranı  tərk  edib  yenidən   sahil   boyu   gələrək  anasının   dediyi  nişanələrin  Toxluca   kəndində   uyğun  gəldiyini   görüb  orada  məskunlaşıblar.
Belə  olduğu  halda  məni  düşündürən  suallar  meydana  çıxır.  Görəsən  bu  versiyslar  nə  dərəcədə  doğrudur?   Həqiqətənmi  Balı   Sultan   Qarabağdan  gəlib?   Bəs   nə  üçün  məhz   Toxluca  kəndini  seçib?.   Butün  bu  suallara  cavab  vermək    həqiqətən  də  çox  çətin   və  mürəkkəbdir.   Suallar  nə  qədər  çətin  olsa  da,  ona  cavab  tapıb  sübut  etmək  bir  o  qədər  cətindir.  Ancaq   mən  calışacağam  ki,  buna   nail  olum!  İnşALLAH!

                            
             Toxluca   kəndindəki  toponimləri   dindirsək   danışa  bilir.

    Türk  dilli  xalqların  hamısının  böyük  tarixləri  olsa da,  heç  bir  tarixlərinini özləri yazılmamışdır.  Türk   dilli  xalqlar: –  “Biz  tarixi  yaradırıq,  tarix  yazmırıq”  demişlər   və  tarixlərinin  yazılmasını  yadların  ixtitarına  buraxmışlar.  Yad  xalqlardan  olan  yazarlar  isə  bəzən  bunu   istədikləri  kimi   təhrif   etmişlər.  Bunun  cəzasını  Türk  dilli  xalqların  övladları  sonrakı   çəkmişlər.  Yadların   yazdığı   tarixdə   isə  bəzi  Türk  dilli  xalqların  ancaq  adı  qalmış,  bəzilərinin  isə  guya  Türk  olmadığını,  əksinə  Türklərə  düşmən  olduğunu  yazmışlar.  Ulu  babalarımızın  buraxdığı  bu  tarixi  səhvi  isə  nəvə-nəticələrini   cətinliklərə  salmışdır.
Tarixçilər  hər   hansı  bir  tarix  araşdırarkən  ya   yazılı  mənbələrə,  ya  arxeoloji  qazıntılara, ya  da  etnoqrafiya   və   toponimlərə  əsaslanırlar. Toxluca  kəndi   haqqında yazılı mənbələr   əldə yoxdur.  Arxeoloji  qazıntılar  isə  nə  Ermənistan SSR   tarixçiləri   tərəfindən, nə  də  Azərbaycan   tarixçi   alimləri  tərəfindən   araşdırılmamışdır.  Qazıntılar  zamanı   tapılan  və  rast  gəlinən  abidə  və  tapıntılar  öz  əllərimizlə,  bilərəkdən  və  ya  bilməyərəkdən  məhv  etmişik.    Bəs  bu  bağlı  düyünü  necə  açmalı?   Mən  bu  düyünləri    ancaq   Toxluca   kəndi  ərazisində   olan    toponimlərə  əsaslanıb   açmağa    çalışaçam.
Coğrafi   adlar  obyektləri,   əraziləri  bir-birindən  fərqləndirmək  üçün  verilir.   Bu  adlar    coğrafi  yerin  landşaftına –  yəni  yerin  qurluşuna,  ərazidəki   təbii  sərvətlərinə,  torpaq  və   bitki  örtüyünə,   heyvanat  ailəminə  və  əhalinin   məskunlaşmasına   görə  verilir.  Belə   məskunlaşmada  əlbətdə  ki,  xalqlar,  tayfalar,  etnik  qruplar,  müxtəlif  qəbilələr,  nəsillər  iştirak  edir   və  onların  adları   coğrafi  adlarda  – toponiumlarda  öz  əksini  tapır.  Müxtəlif    xalq  və  tayfa  adlarının  əks   etdirən  coğrafi  adlar   həmin  xalqın  dilini    və   tarixini  öyrənilməsində  qiyməti  mənbə  hesab  olunur.   Topoimlər   xalqın  keçmişi,  məişəti,   təfəkkürü  və  dili  ilə   bağlı  olduğu  üçün   yazılı  abidələri   az   olan   ərazilərin   tarixini  öyrənilməsində   böyük  rol  oynayır  və  əsas  mənbə  kimi    istifadə  olunur.
Toponimların   tədqiqatı   nəticəsində   məlum   olur  ki,  ən  qədim  dövrlərdən   müasir  dövrümüzə   qədər  Azərbaycan,   o  cümlədən  indi  “Ermənistan”  adlanan   Qərbi  Azərbaycan    ərazisində  məskən  salan  müxtəlif  dilli   xalq,   etnik  qrup,   tayfa   və  qəbilələrin  adları  toponimlərdə  öz  əksini  tapmışdır.   Azərbaycan  ərazisində   məskunlaşan   ən  qədim  sakinlər  haqqında   cox  az  yazılı    məlumatlar  vardır,   daha  doğrusu   həmin   məlumatlar  indiyə  qədər  araşdırılmamışdır  və  ya  araşdırmaq isəməmişlər.   Tarixi   məlumatları  araşdırmaq  istəyənlərə  isə  imkan   verilməmişdir.  Ona   görə  də  toponimlərin  mənşəyinin  izah  olunması   orada  yaşamış   xalqın,  tayfanın   və  ya   etnik  qrupun   tarixi  haqqında    qiymətli  məlimatlar  əldə  etmiş  olarıq.   Həmin    xalqlardan,   tayfalardan  və  etnik  qruplardan    bəziləri  hazırda   mövcud  olmasa  da   onların   adları    toponimlərdə   tarixi  abidə   kimi  saxlanılır.   Həmçinin  Toxluca   kəndinin    ərazisində  olan   toponimləri  araşdıraraq  onun   tarixini  öyrənə  bilərik.   Buna   görə  Toxluca   kəndində  mövcud  olan  bəzi   toponimlərə  nəzər  salaq.
Toxluca  –  dörd   tərəfi  dağlarla  əhatə  olunmuş  bu  kənd  Osmanlı  dövləti  tərəfindən  1728-ci  ildə  tərtib  edilmiş  “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”ndə,  Qafqazın  5  verstlik  xəritəsində   qeydə  alınmışdır.  Həmin  dövrdə  Toxluca  kəndi  İrəvan  əyalətinin  Dərəçiçək  mahalının  tərkibində  verilib.   İrəvan  xanlığı  dövründə  isə  Toxluca  kəndi  Göyçə  mahalının  tərkibində  olub.  Rus  çar  İmperiyası   Azərbaycanın  bir  hissəsi  olan   İrəvan  xanlığını  işğal  etdikdən  sonra  1829-1932-ci  illırdə  əhalini  siyahiya  alıb.  Həmin  gövrdə  də  Toxluca  kəndi  Göyçə  mahalının  tərkib  hissəsində  qedə  alınıb.  Həmin  dövürdə  Toxluca  kəndində  50  ailə  olmaqla   296  nəfər  əhali  olub.  Kəndin  adı  isə  ‘‘Teşlicə”  kimi  qeyd  olunub.
İ. Bayramov  “Qərbi  Azərbaycanın  Türk  mənşəli  toponimləri”  (Bakı – “Elm”  nəşiriyyatı  2002)  kitabında  yazır:  “Toponim  Azərbaycan  dilində  dağlıq  yer  mənasını  ifadə  edən “dağlıqca”  sözünün  fonotik  forması  əsasında  əmələ  gəlmişdir.  Toponimin  birinci  komponenti  tox  türk  dilində  “dağ”  mənasında  işlənən  to,  toğ  sözlərinin  fonetik  formasıdır.  Eyni  zamanda  qədim  türk  dilində  toğ  (tuğ)  sözü  “bənd”,  “sədd”,  “çəpər”  mənasında  işlənir  (Древнетюркский  словарь.  Л. “Наука”,  1969,  676 ст)  Toponim  ikinci  kompinenti  -lu  (əsli  -luq)  və  -ca  şəkilçilərindən  ibarətdir.  “Dağlıq  ərazi”  mənasını  ifadə  edir.  Orotoponimdir.  qurluşca  düzəltmə  toponimdir.
B. Budaqov  və  Q. Qeybullayev  ”  Ermənistanda  Azərbaycan  mənşəli  toponimlərin  izahlı  lüğəti”  (Bakı – “Nafta-Press”  nəşiriyyatı,  1998,  450  səh)   kitabında  “İrəvan  quberniyasının  Novobayazid  qəzasında  kənd  adı.  …   Əsli  “Tukluca”.  qıpçaqların  Tuk  tayfasının  adını  əks  etdirir.   XIX  əsrin  ortalarında  əhalisi  maldar  həyat  keçirən  bu  kəndin  Dərəyurd,  taxça,  Əyrəbcə,  Dərəkom,  Ayıdərəsi,  Qüzey,  Xırmanlı,  Kərəmbicə,  Kürtübulaq,  Kirkitdağ,   Əyricə-Biçənək  adlı  qışlaqları  vardır götürülmüşdür”.
Yenə  həmin  kitabda   aşağıdakı  toponimlər  qeydə  alınmış  və  şərhi  verilmişdir.  Sərur-Dərələyəz  qəzasında  Toxlu-ağıl-gədiyi  adında  dağ  adı, Qars  əyalətində  Toxlu – kom,  Tiflis  quberniyasında  Toxlu-auri,  Axalsik  qəzasında  Toxlu- Yurt  kənd  adları  qeydə  alınmışdır  ki,  onların  hamısının  mənşəyi  eynidir.  Həmçinin  indiki  Meğri  rayonu  ərzisində  Tuqəmir  (əsası Tuk  Əmir  sözündən  götrülüb,  1918-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  dağılmışdır)  və  Tuqut  (qıpçaqların  Tuk  tayfasından  və  cəm  bildirən   -ut  şəkilçisindən  ibarətdir)  kənd  adları, Qazax  qəzasında  Toqut  dağ  adı,  1590-çı  ildə  Rəvan  əyalətinin  Karpi  nahiyəsində  Tuqlu  qışlaq  adı,  1728-çi  ildə  qeydə  alınmış  Tukavil  kənd  adı,  Irəvan  xanlığının  Zəngəzur  mahalında  Tuqun   (1918-çi ildə  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  dağılmışdır)  kənd  adı  olmuşdur.  Qafan  rayonunda  Tuqanlar,  İrəvan   yaxınlığında   Tuqlu,  Zəngibasar   əyalətində  Tuqun  (1918-ci  ildə  kənd  dağılmışdır),   İrəvanın   Karbi   nahiyəsində  Tukabil   kənd   adları   Bu  adların hamısı  eyni  mənşəli  olub Qıpçaqların  Tuk  tayfası  ilə  bağlıdır.       Həmçinin   Azərbaycan  ərazisində  aşağıdakı  toponimlər    qeydə  alınmışdır.  Qarabağda  Xocavənd  rayonunda  Tuğ  kəndi,  Tuq  dağı,  Tuq  yurtTuğ  yalı,   Tovuz  rayonunda  Bğyük  Qışlaq  kəndində  Tuğ  güneyi,   Abşeronda  Tuqçay,   Qubada  Tuq  kəndi,  Şuşada  Tuğ  dağı,   Zəngilanda  Tuq-yurt   dağı,  Dağıstanda  Yuxarı  Tuq  və  Aşağı   Tuq   kəndləri,   Gürcüstanın  Kaxetiya   mahalında   Toxliauri  kəndi  (kəndin  əhalisi  hazırda   gürcüləşmişıər)  və  s.  Ümumiyyətlə  Tuk,  Tukdağ,   Tok,  Tukoba,   və  s.   Qıpçaqların   Tuk    tayfasının   adı  ilə   bağlı    toponimlərdir.
Indi   isə   görək  Qipçaqlar  kim  olub.
       Qıpçaqlar  –  qədim  türk  dilli  xalqlardan  biri  olub,   vətənləri  Altayın  şimali –qərbindəki   Çjeylen  vadisi  hesab  olunur.   Qıpçaqiar  er. əv.  203-cü  il  Çin  xronikasında  “Küyeşe”  yaxud  “Tsayüşe”   kimi  qeyd  olunurlar.  Qıpçaqlar  Tyanşan  ətəklərindən  Dunaya  qədər  ərazilərdə  yayılmışlar.  Qıpçaqlar  ağ  qıpçaq,  qara  qıpçaq,  sarı  qıpçaq  qruplarına  bölünür.  Qıpçaqlar  əsasən  köçəri  maldarliqla  məşğul  olmuşlar.    Qıpçaqlar  qazax,  qırğız,  qaraqalpaq,  özbək, qaraçay,  balkar,  qumuk,   türkmən,  tatar,  başqırd,  Altay,  naqoy,  balkar    xalqlarının  təşəkülündə  və  etnoqeneində   böyük  rol  oynamışdır.
Türk   xalqları   Altay   dil   qrupuna   məxsusdular.  Dil  və  mənşə  fərqinə   görə  dörd  qola   bölünürlər:
Oğuz –  Anadolu  türkləri,  Azərbaycan,  qaqauzlar,   Türkmənlər,  Axska  türkləri,  İrak  türkləri,  qarapapaq,  Balkan  türkləri,  Qaşqaylar
Uyğur –  özbəklər,   həzarilər,   salarlar,  uyğurlar,  tuvalılar,  şorlar,   komasitob-tobolar,  barba   tatarları,  çulm    tatarları  və  sairə
Qıpçaq – qazaxlar, qaraqalpaqlar,  qumıqlar,  qırğızlar, altaylar,  Kazan  türkləri,  Noqaylar,
Bulqar – tataralar, başqıdla,   qaraçaylar,  karaimlər.
      Göründüyü  kimi  Azərbaycanlılar  oğuz   qoluna    daxil  edilib.   Ancaq   Q. Qeybullayevin  fikrincə   Azərbaycan  dilinin   formalaşmasında   qıpçaqların  rolu  oğuzlardan   heç  də  az  olmamışdır.
Qıpçaqlar   Qafqaz  Albaniyasında   (Arranda)  və  Qərbi  Azərbaycan  ərazisində  ilk  dəfə  bizim  eranın  I  əsrində,  sonralar  isə  722 -723-cü  illərdə,  765-ci  ildə  isə  şərqi  Gürüstanda  yerli  əhali  ilə  birlikdə  ərəblərə  qarşı  vuruşmuşlar.  IX -XI  əsrlərdə  Zaqfqaziyaya  gəlişləri  isə  kütləvi  şəkildə  olmuşdur.  1118-1120  illərdə  Gürcü  çarı  IV  Davud    45   minlik   süvari  ordusu  olan  225  min  qıpçağı   müharibələrdə  döyüşmək  üçün  şimali  Qafqazdan   şərqi  Gürcüstana  köçürmüşdür.  Həmin  ərazi  XI – XIII   əsirlərdə   “Dəsti-Qıpçaq” adlanırdı.  IV  Davuddan  sonra   Gürcü  çarı  III  Qeoriya  da   Gürcüstana   on   min   qıpçaq  köçürmüşdü.   Sonralar   həmin  Qıpçaqların   əksəyiyyə   xristianlığın   qəbulu   ilə   əlaqədqr   olaraq    gürcüləşmişlər.  IX – XI  əsrlərdə  Volqa –  Ural – Don  çayları  hövzələrində  Qıpçaqların  sayı  artmışdır.  1240  ildə  Batu  xanın  yürüşü  zamanı  Qıpçaqların  bir  qismi  monqol  qoşunlarının  tərkibində  Macarıstana  kimi,    oradan  isə  bütün  Avropaya   yayaılmışlar   və  sonradan  yerli  əhali  ilə  qaynayıb – qarışmışlar.  Qıpçaq  dili  hazırda  ölü  dildir  və  Türk  dillərinin  qıpçaq  qrupunun  qıpçaq – oğuz  yarımqrupuna  daxildir.  Mahmud  Kaşqarinin  “Divani-lüğət-türk “  əsərində,  “İqor  polku  dastanı”nda,  1245-ci   ildə  Misirdə  tərtib  olunmuş  “Türkcə – ərəbcə  lüğət”də  Qıpçaq   sözlərindən  istifadə  edilmişdir.
Rus  tədqiqatçısı   İ. A. Baskakov   yazır  ki,  qıpçaqlar   və  kumıklar    Qafqaza    Hunlarla   gəlmişlər.  Bunu   akademik   Z. Bünyatov  da  təsdiqləyir.   Belə  ki,   Albaniyada   hələ   456-510-cu  illərdə   adı  çəkilən   Uran  (Aran)   və  Tərtər  tayfaları  olub.   Bu  tayfaların  da  qıpçaqların  bir  qolu    olduğunu   Q. Qeybullayev   öz   tədqiqatları  ilə  sübut  edib.   Tədqiqatçı  alim   Q. Qeybullayevin   fikrincə   bu  tayfalar     Azərbaycana  –  Qafqaz  Albaniyasına     eramızın  əvvəllərində   Hunlarla    birlikdə  gəliblər.   Hətta   Albaniyanın  bir  adı   olan  “Arran”  toponimu   da  bu  qıpçaqların Uran /Oran / Aran  tayfasının  adı ilə  bağlıdır.
Qipçaqların  cənubi  Qafqazda  məskunlşması  müxtəlif   vaxtlarda  olmuşdur.  Gürcü   mənbələrində  də   göstərilir  ki,  X  əsrdən   əvvəl  Qafqazda  qıpçaq  tayfaları  yaşamışlar.   Azərbaycanda  IX – X  əsrdən   adı  çəkilən   Qazax    və  Qazax  rayonundakı  bəzi   yaşayış   məskənləri   Qıpçaq  tayfalarının   adı  ilə  bağlıdır.  Bu  isə  qıpçaqların   ondan  əvvəl    Qafqazda,  həmçinin  Azərbaycanda    məskunlaşdığını  sübut  edir.   Qazax  (qazaxlı,  qazaxlılar)  qıpçaqlaın  bir  qoludur.   Qaymaqlı   toponimi  isə  qıpçaqların  bir  qolu  olan  kaymak  (kumuk)larla  əlaqəlidir
Irəvan  əyalətinin  Şirakel  nahiyəsində  Qıpçaq  adlı  kənd  olub.  Hətta  orada  895- çi  ildə  tikilmiş   Qıpçaq  tayfasının  adını  əks  etdirən  Qıpçaq  monastırı  da  olub.  1878-çi  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  “hay”lar  yerləşdirilmişdir.  1946-çı  ildən  kəndin  adı  Hariç  adlanmışdır. İrəvan  quberniyasının  Aleksandropol  qəzasında  Qıpçaq  adlı  kənd  və  yayla  adları,   Artik  rayonunda  Qıpçaq  düzü  adlı  düzənlik  (sonralar  “hay”ca  Qıpçakvayar   adlanmışdır),   hazırda  Qax   rayonunda  Qıpçaq   adlı   kənd  və   çay,  Qıpçaq  dərəsi,   Qıpçaq  təpəsi,  Qax  rayonunun  Cəlair  kəndi  ərazisində   Qıpçaq  düzü    adlı   toponimlər    mövcuddur.
Tarixdən   oxuyuruq:   Səlcuqların  (1038-1157-çi  illərdə  hakimiyyətdə  olmuşlar)  1054-cü  ildə  Azərbaycanı  işğalından  sonra  Azərbaycana  təyin  etdikləri  xərac  27000 kq  gümüş  olub.  Narazılıqlardan  istifadə  edən  Gürcü  çarı  IV  David   Şirvanşahlarla  birləşərək  1117-ci  ildə  səlcuqları  məğlubiyyətə  uğratdılar.   Həmin  döyüşdə  Gürcü  ordusunun  əsasını  təşkil Qıpçaqlar  təşil  edirmiş  və  qələbə  də  məhz  onların  hesabına  əldə  edilmişdir.   Yuxarıda  qeyd  etdiyim  kimi   Gürcü  çarı   onları  kütləvi  şəkildə  indi   Gürcüstan   adlanan   ərazinin    şərqində  yerləşdirir  ki,  öz  dövlətini  onların  hesabına  qorusun.
Qıpcaqların  tarixi  heç  vaxt  öyrənilməmişdir.  Bu   tarixin  öyrənilməsi  nə  Ruslara,  nə  də  Avropa  xalqlarına  sərf  etmir.  Fransanın  şimalında  Breton  əyalətində  Bekudan  adlanan  tayfa  yaşayır.  Bekudanlar  uzun  müddətdir   orada  yaşasalarda,  Fransızça   danışsalarda,  pasportlarında  “fransız”  yazılsa  da,  fransızlar  onları   fransız  hesab  etmirlər.  Kumık   tarixçisi  Murad  Adji  belə  hesab   edir  ki,  bekudanlar  Qıpcaq  türkləridir.  Həmin  müəllifin  fikrincə   Rusiyada    Ruslaşmış   Qıpçaqıar   çoxdur.   Bunu  ruslarda  olan  bəzi  familiyalar  da  sübut  edir.  N.A.Baskakovun  “Türk  mənşəli  rus  familyaları”  (Русские  фамилие  еюркского  происхождения)  kitabında  türk  mənşəli  300  (üç  yüz)  rus  familiyanı  göstərib.
Ərəb,  Fars,  Yapon,  Çin,  Qaraçı  və  başqa  dillərin  bilicisi  Danimarka  alimi  Vilhem  Tomson  (1842-1927 )  öz  əsərlərində  göstərir  ki,   Avropanın  tarixi  Qıpcaq  türklərinin  tarixi  əsasında  yazılmalıdır.  O,  həmçinin   qeyd  edir  ki,  Rus  mədəniyyəti  adlanan  mədəniyyətin  də  kökündə  Qıpcaq  mədəniyyəti  durur.  Bunu  həmçinin  Murad  Adjinin  əsərlərində  də  göstərilir.   Münhen  şəqşünası  Frans  Babiger   1553-1555-ci  illərin  hadisələri  əks  etdirən    qədim  tekstlərin  qədim  Türklərin  yazısı  olduğunu  görmüş,  buna  təcüblənərək  tekstin  fotosürətini   V. Tomsona  göndərmişdir.  Xüsusi   tədqiqatlar  və  araşdırmalar  bu  sənəddə  türk  dilinin  Avropa  şivəsi  aşkar  olunmuşdur.  Məlum  olmuşdur  ki,  qıpcaq  türklərinin  dili  kecmişdə  Mərkəzi  Avropada  millətlərarası  ünsiyyət  vasitəsi  olmuşdur.  Necə   ki,   XVII-XIX   əsrlərdə  Azərbaycan  dili  Qafqazda  ünsiyyət   dili  olmuşdur.
Azərbaycan,   indiki  Ermənistan  və  Gürcüstan  ərazilərində  Qıpcaqların   müxtəlif  tayfalarının   izləri   toponiumlərdə   qalmışdır.  Onlardan,  Əlincə  qalası  toponimi   Əncə   tayfasının   adı  ilə;    Etil,  Edillu,  Edilli   Itlicə  tayfasının;   İtqıran,   İtgöy    toponimləri    Et   tayfasının;   Oncalı,   Yoncalı    toponimləri    Oncalı   tayfasının;   Koxb,   Kolb,   Koxutəpə    toponimləri    Kuloba;    Vedibasarda   Kotanlı  (1948-ci  idə  əhalisi  köçrülmüş,  kənd  isə  dağılmışdır),  Şərur –Dərələyəzdə   Kotanlı  (1918-ci  ildə  əhali  qovulmuş,  yerinə  Osmanlıdan  gəlmə  “hay”lar  yerləşdirilmişdir,  adı  isə  1946-cı  ildən  Karmraşen   adlanmışdı Kotyan  tayfasının;   Qaraqoyunludakı   Gölkəndin  (əsli   Qulkənd)  və  bir  neçə  Gölkənd  toponimləri    Kul  (və  ya   Qul) tayfasının;   İrəvan   xanlığının    Dərəkənd – Parçenis   mahalında   Tikanlı,    Qarsda  Tikanlı,    Cəbrayılda   Qaratikanlı,  Şirvanda  Tikanlı – Yurd   kənd  adları     Tikan  tayfasının;    İrəvanda    Çivandərə,   İrəvanın   Qarni    əyalətində   Çivan,  Batumidə    Artvan  dərəsində  Çuvan,    Qoridə   Şivan – Çbani,     Özbəkstanda   Çuvan – Sirak    kənd  adları   Çipan   tayfasının;   Zəngəzur   mahalında  Aşağı  Köbəkli,  Yuxarı   Köbəkli  kənd  adları   Kobak  tafasının  adı  ilə  bağlıdır.
Qıpçaqların  uran  (aran,  oran)  –   Aran  təpəsi,  Aran  dərəsi  (Lacın  ra-da),  Oran  dərə  (Masallı ra-da),  Aran  dağı  (Tovuz  ra-da),  Aran  təpə  (Kəlbəcər  ra-da),  Uran  dağ  (Xocavən  ra-da);   Kaymaklı   –   Qazax  rayonunda  Qaymaqlı  kəndi,   Qaymaqlı  dağı,  Qaymaqlı  dərə,  Qaymaqlı  təpə,  Qaymaqlı   çökək;   Öncə  –   İncədağ  (Şəki  ra-da),  İnsə  dərə  (Qazax  ra-da), İncə  dərəsi  (Cəbrayıl  ra-da),  İncədzor (çox  ehtimal  ki,  dzor  sonradan  dəyiçdirilib,  dzor  “hay”  dilində  dərə  deməkdir)  (Goranboy  ra-da) Qərbi  Azərbaycanda  hazırda  Noenberyan  adlanan  Barana  yaşayış  məskəninin  adı  həm  də  İncəsu  adlanmıdır;    Tərtər  –  Tərtər  şəhəri,  Tərtər  çayı  və  s. ;  Kov    Qovdağ  (İsmayıllı  ra-da),  Qovlar  qəsəbəsi  (Tovuz  ra-da);  Kuva  –  Kələkova  dağı  (Quba  ra-da),  Quba  şəhəri   (XII  əsrə  aid  sənədlərdə  Quba  məhz  Kuva   kimi  qeyd  olunmuşdur) ;  Tuba –  Tuvardağ    (Şamaxı  ra-da);  Tuq,  Qılıclı,  Qarabərk,   Verəndə    kimi  tayfalar  olmuşdur.
XIII  əsr  Ərəb    tarixçisi  yazır  ki,  1223-cü  ildə   monqolların  qələbəsindən  sonra   qıpçaqlar   Arrana  gəlib  Gəncədə  yerləşdilər,   oradan  da  bir  hissəsi  Kilkun   dağlarına   (Göyçə   bölgəsinə)  getdilər.    Bu  nəzəriyəyə  görə   Qıpçaqlar   Toxlucaya   ən  geci   bu    hadisədən  sonra    gəliblər.   Ancaq   Toxluca   toponimlərin   araşdırarkən   Qıpcaqların   Toxlucaya   gəlişi   daha   əvvəlki   dövrlərə   təsadüf   edir.
Toxluca  kəndində  olan   toponimlərini  izahını  davam  etdirək:
Ocaq  dağı  (Ocaq  təpəsi) – Azərbaycan  dilində  “ocaq”  sözü  iki  mənada –  “yanar  dağ”  və  sitayiş  yeri  bildirən  “pir”  mənadında  işlədilir.  Müəyyən  şəxslərin  söyləmələrinə  görə  bəzən  gecələr  orada  işıq  saçdığını  görüblər.   1980-çi  illərin   əvvəllərində  Oçaq  dağın  başında   kənd  əhalisinin  televizor  verlişlərinə   rahat  baxması  üçün   teleqüllə  ucaldırdılar.  Həmin  teleqülləni  ucaldan  zaman   orada   mütəxəsis  kimi   həm  “hay”,  həm  ruslar  (malakanlar),  həm  də  öz  kəndimizin   mütəxəsisləri   çalışıblar    və  nahar   vaxtı  spirtli  içki  də   qəbul  ediblər.  Orada  işləyən  adamlar  danışır  ki,  araq  içən  adamların  hamısı  üç  gün  dalbadal  zəhərləniblər  və  halları  da  pisləşibdir.  Teleqüllə  isə  küləksiz  havada   gecə  dağılıb.
Mənim  fikrimcə    dağ  sitayiş  yeri –   pir  olub.  Bunu  dağın  ətəyində  qalıqları  olan  qəbirstanlıq  da  sübut  edir.   Qəbirstanlıq  dağın  təqribən  şimali – şərq  hissəsinində,  dağın  ətəyində  yerləşirdi.  Qəbirstanlığın   Zərdüştlük  dövründə  salınmasını   ehtimal  olunur.  Bunu    müəyyən  hadisələr  və  əlamətlər   də  sübut  edir.  Şahidlərin   söyləməsimə   görə  1970-ci  illərdə  Kənd  sakini   Qələndərov  Hüseynin   evinin    özülünü  qazarkən   lom   fəhlələrin  əlindən  sürüşərək  yox  olmuşdur  (zərbədən  qəbirdəki   küpün  içinə  gedərk  itmişdir).   Orada  işləyən   fəhlələrin  deməyinə  görə  bu  hadisə  bir  neçə  dəfə  təkrar  olmuşdur.   Ğzülü  qazarkən  oradan  təndir   (əslində  küp)   çıxdığını  orada  çalışan  bənnalar  da  təsdiq  edir.  Bənnaların  söyləməklərinə  görə  təndirin  içindən  müxtəlif  kəllələr  və  sümüklər  çıxırdı. Həmin  sümüklərin  və  kəllələrin  yenidən  islam  qaydalarına  uyğun  dəfn  olunması  təklif  olunsa  da,  sonradan  bu  edilmədi,  sümük  və  kəllələri  bir  yerə  yığıb,  üstünü  də  betonnayıblar.   Bu  onu  sübut  edir  ki,  orada  qəbirlər   şaquli    fəziyyətdə  dəfn  olunubmuş.   Bu  isə  zərdüşlük   dövründə  atəşpərəstlərə  aid  olan  adət  olub.
Zərdüştlük  Azərbaycan,  İran,  Orta  Asiya,  Ön  Asiya  və  bir  sıra  yerlərdə  təqribən    e. ə. VII  əsrdə  yayılmağa    başlamış,  er.   əv.  IV- III  əsrlərdən,    xristianlılğın    yayıldığı   dövrə   qədər,  dövrün  ən  mühüm   və  güclü   dünyəvi  dini  olmuşdur.   Zərdüşlük   dinində   torpaq,  od   və  su   müqəddəs,  pak   və  təmiz,   meyit  isə  mundar    hesab  olunurdu.    Ona  görə  də  ölən  insanların  meyitini  suya  atmaq,  torpağa    basdırmaq   (dəfn  etmək),   yandırmaq    qadağan  idi.  Həm  də  günah   və   böyük     cinayət   hesab  olunurdu.  Meyit   əvvəldən  müəyyən  edilmiş  yerlərə  qaya  üzərinə  qoyulur,  quşlar  onların  ətini  yeyir,  əsasən  yağış   suyunda  təmizləndikdən  sonra  ölünün  sümükləri   yığılaraq,  sağ  ikən  istifadə  etdikləri   bəzək   əşyaları  və  qab-qaçaqları  ilə  birlikdə  şaquli  vəziyyətdə  yerləşdirilmiş  iri  küplərdə   dəfn  edilirmiş.  Zərdüşlük  dini  oda  sltaiş  ilə  bağlı  olduğuna  və  dağda  da  od  saçdığına  görə  qəbirstanlığı  Ocaq  dağının  ətəyində  salmışlar.  Ola  bilsin  ki,  həmin  dövürdə  ora  həm  də  ziyarətgah   yeri,   pir   kimi  də  fəaliyyət  göstərib.  Sonralar  qəbul  olunmuş  Xristianlıq,  İslam  dini,  sovet  dövrünün  ateizim  təsirindən  həmin  yerə  sitayiş  etmək  adət-ənənənələri  ləğv  edilmişdir.
Onu  da  əlavə  edim  ki,  Zərdüştlüyə  qədər   Qədim   Türk  xalqlarında   insan  öldükdən  sonra   meyiti  basdırmaq  günah  hesab  edilirdi.    Adətən  meyiti  yandırıb   sonra  külünü   dəfn  edərmişlər.   Sonralar    meyiti  yandırmaq    adəti  qəbir  üstündə  tonqal   qalamaq  (şam  yandırmaq)  adəti  ilə  əvəz  olunmuşdur.  Hazırda  bu  adət   bəzi  rayonlarda   icra  olunur.  Toxluca  kəndində  də   bu  adət   1980-ci  illərə  qədər    icra  olunurdu.
Haşiyə:  Türk  dilli  xalqların  bir  qolu  olan,  Anadolu,  Azərbaycan,  qaqauzlar,   Türkmənlər,  Axska,  İrak  türkləri,  qarapapaq,  Balkan,  Qaşqay  türklərinin   xas  olduğu  Oğuzların  ulu  babası  sayılan  Oğuz  xanın  real  tarixi  şəxsiyyət  olduğu  er..əv.  3400-3500  il  əvvəl  yaşadığı  güman  edilir.  bu  XVII  əsr  tarixçisi  Xivəli  Əbülqazi  xan  öz  “Şəcərəyi  tərəkəmə”  ,   XIV  əsr  tarixçisi  Rəşiddədinin  “Came  ət-təvarix”  əsərlərdə  və  s.  əsərləedə  təsdiq  edilir.  Əbubəkir  Tehrani  özünün  “Kitabi-Diyarbəkriyyə”  kitabında  yazır:  “…  qüdrətli  padşah  Bayandur  xan  İranı,  Turanı,  Rumu,  Şamı,  Misiri …  istila  etdikdən  sonra  Qarabağ  qışlağı  və  Göyçə  dəniz  yaylasında  böyük  qrultay  çağırıb  …  ”  Tarixi  mənbələrdə  yazılır  ki,  Bayandur  xanın  Göyçə  gölü  sahildə  dəfn  olunmuşdur.  Heydər  Əliyevin  də  müəllimi  olmuş  Lətif  Hüseynsadənin  söylədiklərinə  görə  Oğuz  xanın  törəmələrindən  olan  Bayandur  xanın  qəbri  Toxluca  kəndində  “Ocaq  dağı”nın  qərbində  yerləşir.  Lətif  Hüseyinzadə  vaxtı  ilə  İrəvan  (Azərbaycanlılar  üçün)  Pedoqoji  texnikumda  müəllim  işləmişdir.
Yeri  gəmişkən  onu  da  qeyd  edim  kl,  Ocaq  dağın cənub – qərb   tərəfi  qayalıq,   şərq  hisəsi  təqribən  60-70  dərəcə  bucaq   altında  sıldırım,  şimali hisəsi  maili  olub  əkinə  yararlı  qara  torpaq  idi.  Həmin  əkin    sahəsnin  ortasında,  təqribən   20-30  ar  (sot)  sahəsində  əhalinin  təndir  düzəltmək   üçün  sarı  gil  torpaq  çıxırdı.  Sahədən  bir  metr  kənardakı  torpaq  isə  artıq  təndir  üçün  yaramırdı.   Toxluca   kəndində  əsasən  təndir  çörəyi  bişirilirdi.  Toy  və  yas  mərasimlərində  isə  sac  çörəyi  (yuxa)  bişirilirdi.  Təndiri  yeri   qazıb  yer  səviyyəsində   qoyardılar.  Torpağı  hazırlanmış  təndir   səviyyəsində  qazr,  torpaqla  təndirin  arxasına  isə  xırda  çay  daşları  doldurardılar  ki,  istiliyi  uzun   müddət   özündə  saxlasın.  Tüstünün  çıxması  üçün  təndirin  dibindən  maili  vəziyyətdə  uzunluğu  1.5-2  metr  olan  külfə   qoyardılar.
Eşşək  təpəsi  – bu  təpə  kəndin  içində,   Bədəlli  və  Bicoylu  məhlələri  arasında  yerləşirdi.  Bu  təpənin  nə  eşşəyin  belinə, nə  də  eşşəyə  (uzunqulağa)  oxşarlığı  var  idi
Buryat – monqol  dillərində  “oşiq”  külək  tərəfdən  çox  aşınmış  dağ  suxuru,  türk  dillərində  “kudur”  dalğavari  dağ  silsiləsi  mənalarını  verir.  Bu  məna  da   ərazinin  coğrafi  reylefinə  uyğun  deyil.
Qafqazda,   tarixi  Azərbaycan,  o  cümlədən  Qərbi  Azərbaycan  ərazisində  “eşnək “  və  “ aşnak “  toponimlərinə  rast  gəlinib.  Eçmiadzin  qəzasında  Eşnək   adlı  dağ  (digər  adı  Qaraburun)  və  1728-çi  ildə  Eşnək  kənd  adı  olub.  1918-çi  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  Osmanlı  dövlətindən  gələn  “hay”lar   yerləşdirilmişdir.   Dərəçiçək  mahalında  1728-çi  ildə  Eşşəkquduran  kəndi  (çox  ehtimal  ki,  əsli  adı  “aşnak  qurqanları”  olub) qeydə  alınmışdır.  1828-1832-çi  illərdə  kənd   əhalisi   qovulmuş,   kənd  isə  dağılıb   xarabalığa  çevrilmişdir.  XVII əsr  mənbələrinə  görə  oradakı  995-çi   ildə  tikilmiş  Keçarus   monastırı  həmin  kəndə  mənsub  olub.  Pənbək  dağ  silsiləsində  zirvələrdən  birinin  adı  Eşşəkquduran  olub.  XIX  əsrdə  Dağıstanda  Eşək-alqan-türbə  təpə  adı,  Qars  əyalətinin  Oltin  dairəsində  Eşəkmeydan, Cavad  qəzasında  Eşəktəpə,  Zəngəzur  qəzasında  Eşəkmeydan,  Tiflis  quberniyasında  Tiflis  qəzasında   Eşəktəpə  toponimləri  olmuşdur.   Tiflis  quberniyasının  Axalski  qəzasənda  Eşşəkisbuda   dağ  adı  olub.
Talin  rayonunda  XII əsırdən məlum  olan  Aşnak  kənd  adı  (yerli  tələfüz  forması  Əşnək),  1920-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş  kənd  isə  dağılmışdır.    Alagöz  dağ  silsiləsinin  cənub – qərb  yamacında   Aşnak  yaylağı  mövcud  olmuşdur.  Cənubi  Azərbayçanda  və  Dağlıq  Qarabağda  Aşan  kənd, Tədqiqatçıların  fikrincə   bu  toponimlər  “Aşnak”  tayfa  adı  ilə  eyni  olduğunu  bildirilir.
Toxluca  kəndində  olan  bu  toponimun  da  “eşnək”  və  ya   “ aşnak”   eli,  tayfası  ilə  əlqəsi,  bağlılığı  vardır.   Kənddəki  “Eşşək   təpəsi”  əslində    “aşnak  tayfası”  və  ya  “aşnak  eli”   formasında  olub,  sonradan    müəyyən   fonetik   dəyşiriklərə   uğrayaraq   “eşşək  təpəsi”   formasına   düşüb.
Qamışlı  –  kəndin   cənub  tərəfində,  Uzundərə   çayı  kənd  ərazisini keçdikdən  sonra,  çayın  sağ  tərəfində,  Əyriayaq  ərazisi  ilə  bir  sırada    yerləşirdi.  Bu  ərazidə   qamışdan  heç  bir  əsəs-əlamət  yox  idi.   Əvvəllər  də   bu  ərazidə  qamış  bitməsi  ehtimalı  da   mümkün  deyil.  Çünki   həmin  yer  suyu  az  olan,   demək  olar  ki,  kənd  örüşünün  yeganə  su  olmayan,   bir  az   da  daşlı-cınqıllı  bir   ərazisi  idi.   Hətta   sovxoz   həmin  ərazidə   taxıl  əkəndə   də  taxıl  boy   atmırdı.  Sonrakı  dövrlərdə  bu  ərazidə  əlavə  “Kərəmbiçən”,  “Donuz  damı”  və  s.  kimi  toponimlər   yarandı.
Qərbi  Aərbaycanın  Quqar  rayonunda  Qamışqut  yaşayış  məskəni  qeydə  alınmışdır.  1919-cu  ildə  kəndin  Azərbaycanlı  əhalisi  qovulmuş,  kəndin  adı  1935-ci ildə  Yexernut  adlandırılmışdır.  İrəvan  xanlığının   Dərəkənd –Parçenis   mahalında  Qamışlu,  1590-cı ildə aid  mənbələrdə  Sürməli  nahiyəsində  Qamışlı   (1919-cu  ildə   kəndin  Azərbaycanlı  əhalisi  qovulmuş,   ermənilər  yerləşdirilmişdir,   1978-ci   ildən   isə   kənd  Tsartonik  adlandırılmışdır)    kəndi   qeydə  alınmışdır.  1728-cı ilə   aid  məlumatda  kəndin   adı   Kamişli  kimi  qeyd  olunur.    İrəvanın  Qırxbulaq  nahiyyəsində   Kamişlu  adlı  kənd   olmuşdur.   İrəvan  quberniyasının  Eçmiəzdin  qəzasında  Qamışlu   (1918-ci  ildə  dağıdılmısdır),   Sürməli  qəzasında  Qamışlu   kəndi  olmuşdur.   Tiflis  əyalətinin   Dəmirçi  Həsənli  nahiyyəsində  Qamışkənd,   Lori  sancağının   Lori  qəzasında  Qamışgödək,  Tiflis  quberniyasının   Borçalı  qəzasında   Qamışlıq,  Qafqazda  digər  7  Qamışlı  kəndi  olmuşdur.   Türkiyədə  Kamis  mahalı,   Cənubi  Azərbaycanda  Komus  əyaləti  var.   Qızılbaşların  Qaradağlı  tayfasında   Komuşlu  (Komuşçu)  adlı  tirə  olmuşdur.
Çox  ehtimal  ki,   Toxluca  kəndindəki   Qamışlı  toponumuda   bu   tayfanın  adı  ilə  əlaqədardır.  İrəvan  xanlığının  1827-ci  ildə  Rus  ordusu  tərəfindən  işğalından  sonra  1828-1831-ci  illərdə  İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqları  ərazisində  Tədqiqat  aparan  fransız  mıənşəli  Rus  tədqiqatçısı  İ.Şopin  Toxluca  kəndi   yaxınlığında  dağıdılmış  “Kamasar”  yaşayış  məskənini  qeyd  etmişdir.  Mən  belə  fikirləşirəm  ki,  “Kamasar”  “Qamışlı”nın  təhrif  olunmuş   adıdır.
Qəfərın  (Qafarın)  dərəsi – bu  dərə  Uzun  dərə   çayının   sağ   tərəfində  Qumlu  dərə  ilə  paralel,  Uzundərə  çayına  perpenduklyar   Çal  dağına  doğru  uzanırdı.  Qumlu  dərə  ilə  Gözəlli  arasında  yerləşirdi.  Bu   toponim   iki    mənada   izah  oluna   bilər:
1) şəxs  adı  ilə.  Toponim   qədim  olduğuna  görə    bunu  şəxs  adı  ilə  əlaqələndirmək   düzgün olmazdı.
2) İrəvan  quberniyasının  İrəvan  qəzasında  Qafarlı  adlı  kənd    olmuşdur   1918-ci  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  xarabalığa  çevrilmişdir.  Göycə  mahalında  Qavar  (Kəvər),  Dərəçiçəkdə  Qabarəli  (Kabar eli)  toponimlərinə  rast  gəlinir.  Tədqiqatçıların   fikrincə  bu  toponimlər  Xəzərlərin   Kabar  (Kəbər)  tayfasının  adı  ilə bağlıdır.  Həmşinin  Toxluca  kəndindəki  “Qafarın  dərəsi” də   Kabar  (Kəbər)  tayfasının  adı  ilə  izah  olunmalıdır.
Arxac – iki    mənada    işlənilir.  1) Heyvan   saxlanılan  yer,  yəni   “qoyun- mal   yatağı”   və  2)  qədim   türk   dillərində  arkac – “dağın arxası”,   “dağın gün   düşməyən   hissəsi”,  yəni   “dağın qüzeyi”   şəklində   başa  düşülür.
Toxluca   kəndində  isə  arxac  adlanan  ərazi   (Cabbar   kişinin   evinin   olduğu  dərənin  yuxarısı)   mal- qoyun   saxlamaq   üçün   yararlı  ərazi  deyildir.  Həm  də  ərazi   dağın  qüzeyində   yox,  Çal  dağının   güneyində   yerləşirdi,  yəni  gün  düşən  tərəfində  yerləşirdi.  Həmin   ərazidə qəbirstanlıq  mövcud  idi.  Həmin  qəbirlərdən   uşaqlar   qazıb  balaca   küplər  də  çıxarmışlar.  Çox  ehtimal  ki,   bu  qəbirstanlıq  əhalinin  xiristanlığı  qəbul  etdiyi   dövürdə   salanmışdır.  Mənim  fikrimcə   həmin   ərazinin    ilk  adı   “Ağ  xaç”  şəklində  olmuşdur.  Söz  sonradan   təhrif   olunaraq  “Arxac”  şəklinə  düşmüşdür.   Bu  qəbirstanlığın  IV -VII  əsrlərdə  salındığı  mümkündür.  Alban   dövləti  həmin  dövürdə  xiristanlığı  dövlət  dini  kimi   qəbul  etmişdir.  Bu  toponim  Albaniya  dövlətinin  xiristanlığı   qəbul  etdiyi  dövrdə  yaranmışdır.  Onu  da  qeyd  edim  ki,  Qərbi  Azərbaycanda  “Xaç”   və  “kilsə”   adlı  çoxlu  toponimlər  mövcuddur.  Bütün  bu  toponimlari  özlərini  “hay”  adlandıranlar  özəlləşdirsələrdə,  bu  yanlışdır.  Həmin  dövrdə  də  toponimların  yarandığı  hər  bir  ərazidə  türkdilli  tayfalar  yaşamışlar.  Həttda  onlardan çoxu  sonradan  islamı  qəbul  etməmiş,  elə  öz  xristian  dinlərində  qalmışlar.
Qədim  türk   dillərində  “ağ”  sözü   “böyük”,  “müqəddəs”   mənasında  istifadə  olunmuşdur.   Burada  isə  “Ağ  xaç”  “müqəddəs  xaç”  mənasında    işlənilmişdir.   Məsələn    ağ   yazı,  ağ   qaya,  ağ   çeşmə,  ağ   çöl,  ağ   div,  ağ   keşiş,  ağa  ifadələrində   də   bu   söz   özünü   göstərir.  Onu  da  qeyd  edim  ki, “Arxac” (“Ağ  xaç”)  adlanan  ərazinin  yaxınlığında  “Lələ”  adlanan  böyük  bir  ərazi  də  vardı.
Yoncalıq     İki   mənada – 1) bitki   adı  və  2) Türk   xalqlarında  Oncalı   tayfasi   adı  ilə    bağlı  izah  oluna  bilər.   Ancaq   həmin  ərazi   heç  vaxt   yonca   əkilən  sahəyə  oxşamırdı.   Həmçinin  yonca   bitkisi   süni   səkildə  aqrotexniki  üsullarla   çox  sonralar  əkilib   becərilib.  Bu   toponimin   tarixi  isə  daha  qədimə   getdiyinə  görə   ərazinin   adı  türk  dilli    olan   “oncalı”   tayfasının  adı  ilə   bağlıdır.
Qərbi   Azərbaycan   ərazisində   Ellər   (Abovyan,  hazırda  Kotyak  rayonunda)   Göykilsə   kəndində   Yoncalı    dağı,  1590-ci  ildə   Karbi   nahiyəsində   qeydə   alınmış   Yoncalı   yaşayış  məskəni   (əslı   Oncalı)   olub.  Hazırda  Zaqatala  rayonunda   Oncalı   kəndi,   Göyçay  və   Şəki  rayonlarında  İncə,  Cəlilabadda  İncəli,  Qazaxda  Oncalı,  İncədərəsi,   Masallıda  Oncaqala,  Bolnisidə  İncəoğlu   toponimləri   mövcuddur.   Azərbaycanda  və   Gürcüstan   ərazisində   rast  gəlinən  Oncakeliya,  Onca-heti,  Oncevi,  İncə,  İncədağ,  İncədərə,   İncəli-Punqar,  İncevar,   İncəli    toronimlərinin   hamısı   Qıpçaqların  “Oncalı” / “anca”   tayfasının   adı   ilə  eyni  olduğunu    bildirirlər.  Toxluca   kəndindəki   “Yoncalıq”   toponimini   də   əsli  Oncalı / Ancalı / İncəli  toponimi   ilə   izah   edilməlidir.   İndi  Ermənistan  adlanan  ərazidə  İcevan  (Karvansaray)  rayonun  adıda  “incə”  və  “van”  (qala)   toponiminin    təhrif  olunmuş   formasıdır.  Q. Qeybullayevin  fikrincə  Gədəbəy   rayonundə  olan  Cujanlı  kənd   adı  da  bu  toponimlə  – cujan –ocan-ancan   ilə  bağlıdır.
Lələ  –  kəndin   şimal-qərbində,   Çal  qağının  cüney  tərəfində   Arxac  deyilən  ərazidən  başlayaraq  Ağıllıya  kimi  uzanırdı.  İçindən  iki  balaca  qaya  olan,   düzənlik  ərazi  idi.   Ərazini  “Böyük   Lələ”  və   “Kiçik   Lələ” adlanan  iki  hissəyə  bölən  dərə  var  idi.  “Lələ”  türk    tayfalarında   varlı    ailələrdə  oğlan   uşaqlarını  hamisi   və  tərbiyəçisi    olan  insanlara  verilən   titul   idi.   Həm   də   “lalə”   gülü   bitən   yer   kimidə   işlənə   bilər.   Toxluca   kəndindəki   “Lələ”  toponimunu  “lalə”  gülü   ilə  bağlamaq   olmaz.   Bu  ən  azı   Toxluca   kəndinin   tarixinə   bir  ləkə  ola  bilər.  Həmçinin   babalarımız  də  elə  bir  böyük  ərazini   gül  adı  ilə   adlandıra  bilməzdilər.   Gül  adı  ilə  ancaq    balaca  bir  ərazini  adlandırmaq  olar.   Bu   toponim    həm  də   Balı Sultana   qədər   olan   toponim   olduğundan   “Lalə”   gülü   ilə  əlaqəsi  yoxdur.  Yəni   kəndə   olan   müxtəlif   tayfaların   fayfa    başçılarının   uşaqlarına  döyüş   üsullarını   öyrədirmişlər,  ya  da   bu  ərazini   həmin   şəxsə  və  ya   şəxslərə  veriblərmiş  ki,  oranın  gəliri  ilə  yaşasınlar.  Həmin    ərazidən  sonra  yerləşən  “Əmirotalan”  (əslində  Əmir   oturan)   deyilən  yer  yerləşirdi.   Mənim  fikrimcə  hər  iki  toponim  eyni   vaxtda   yaranmışdır.
Onu  da    qeyd  edim  ki,   İrəvanda   Lalabəyikəndi,   Abaranda   Lalə,      Şirakel    nahiyəsində   Laləçi    (bu   kənddə    Pirməhəmməd  də   adlanırmış),  indiki  İcevan    rayonunda   Lələkənd   (1978-ci  ildən  kənd   Vazvaşen   adlandırlımışdır)   kimi   kəndlər  növcud  olub.  Qax  rayonunda   hazırda Lələli  və  Lələpaşa   kəndləri   var.  Maraqlıdır  ki,  Qax  rayonunda   yaşayan  azərbaycanlıları    sovet  hakimiyyətinə  kimi   muğallar  (moğollar)  adlandırırlarmış.  Ola  bilsin  ki,  muğalılar  Qıpcaq    tayfalarının   bir  qolu     olub.
 Əmirotalan –  bu  ərazi  Ağıllıdan  keçən  dərədən  yuxarıda,  maili  bir   ərazidə  yerləşirdi.    Bu  toponim   də   Balı   Sultana   qəqər   olan   toponimlərdəndir.    Mənim  fikrimcə  sözün  əsli  “Əmir  oturan  yer”  mənasındadır.
Əmir   sözü   ərəb   mənşəli   olub,   başçı,  hökümdar   deməkdir.  Müsəlman  ölkələrində   sərkədə,  hakim,   knyaz   mənalarında   işlənib.   Ərəb   xilafəti   dövründə  orduya   komandanlıq   edənlər   “Əmir”   adlanır   və   adətən   işğal   edilmiş   vilayətlərə   canişin   təyin   olunurmuş.  Cox  ehtimal  ki,   bu   toponium   da   həmin   dövrlərdə   yaranıb.  Yeri   gəlmişkən   onu   qeyd    edim  ki,  Əmirotalan  deyilən   ərazidə    balaca  bir  yer  var  idi.    Ora   ya   qəbirə   və  ya   kalafalığa   (uçrulmuş   yaşayış  yerinə)   oxşayırdı.   Orada  qanqala    oxşar   qəribə   ot   bitirdi  ki,   həmin  otdan  heç  bir  heyvan   yemirdi,  yarpağından  bir  az  yeyən  heyvan  o,  dəqiqə  zəhərlənirdi.  bitkidən   çox  spesfik,  özünəməxsus,  xoşa  gəlməyən  kəskin  iy  gəlirdi.    Hətta  həmin  ərazinin  lap  yaxınlığından,  toxunarq  keçmək  mümkün  deyildi.
 Əyricə – bu  böyük  bir  sahəni   əhatə  edən ərazi   idi.  Həm  də   bu  adda  mənbəyini  Kirkitli   dağının  Şərq  tərəf   ətəyindən  yeləşən  Danadamı  adlı  ərazidə  sıralanmış  alçaq  qayalıqdan   çıxan  bulaq  suyundan   götürən,   Dəlmə  deyilən  yeri   yarı  bölən,   Ağbulaq  kəndi   ilə   Toxulca   kəndinin  ərazilərinin   arasından   keçib    Göyçə    gölünə   tökülən  çay  olub.  İrəvan  xanlığının  işğalından  sonra   1829-1832-ci  illərdə   İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqlarının  ərazilərini  siyahıya  alan  İ. Şopin  Toxluca  kəndi  yaxınlığında   dağıdılmış  Əyircə  kəndini  qeyd  etmişdir.  Əyircə   adlanan   ərazidə   qəbirstanlığın  mövcud   olması   oranın  vaxtı   ilə  uzunmüddətli  yaşayış   məskəni   olmasını   sübut   edir.  Hər   halda  bu  toponimdə   Balı  Sultana  qədər mövcud  olan  toponimlərdəndir.  İrəvan   yaxınlığında   Əyricə  və   Şərur – Dərələyəz   mahalında  Ayrıca  toponimlərinə  rast  gəlinib.    Tarixçilər   toponimu  Türk  dillərində  “əyricə”  sözündən   olduğunu,  “Əyri   çöl”,  “Əyri   çay   axan    yayla”  mənasını    bildirdiyini  deyirlər.  İrəvan   xanlığının   Göyçə   mahalının   şərqində  digər    “Ağrica”  kəndinin  olduğu   qeyd   olunur.  Bu   elə  Əyricə  sözünün   rus   dilində   təhrif  olunmuş  formasıdır.   Kəndin   əhalisi  1828-1832-ci  illərdə  ruslar  və  ermənilər  tərəfindən   qovulmuş,  orada  gəlmə  “hay”lar  məskunlaşmadığından,   kənd   xarabalığa   çevrilmişdir.
Qanqallı   bu   ərazi   yaylaq    kimi    istifadə   olunurdu.   Bura   kənddən  çox  uzaq  olduğundan    ancaq    sovxozun  sağılmayan    naxırları  saxlanılırdı.  Ərazidə   suyun   az   olmasına   baxmayaraq   ora   çox  vaxt   çən-çiskin   olduğuna   görə   otlaq   üçün   çox   yararlı  idi.  Kənddən   uzaq  olduğuna  görə   heç   bir   əkin   aparılmırdı.  Ancaq   orada   yaxşı    sal   daşlar  çıxırdı  ki,   bundan  həm  tövlələrdə   və   başqa   yerlərlərdə   döşəmə   kimi,    həm   də   qəbirlərin   üstünü   örtmək   üçün  istifadə    edilirdi.  Həmin  döşəmə   daşlar   betondan   möhkəm   və    təmiz,   həm   də   isti  olurduldr.
Qanqalli   tam   Toxluca   kəndinə   aid   olsa   da   müharibədən  sonrakı    illərdə  kolxoz   öz   kartof   planını   verə   bilmir.   Rayon   partiya komitəsində   belə   qərara  gəlinirki  Köhnə   Başkənd   Toxluca  kəndinin   kartof    planını   versin,   əvəzində    Qanqallı   yaylağının   müəyyən   hissəsi  Köhnə   Başkənd   kənd   kolxozuna  öz   heyvanlarını   yay  dövründə  saxlaması   üçün   müvəqqəti   verilsin.  Bu  qərar   “müvəvəqəti”  olsa  da  ərazidən  ermənilər  daimi  istifadə   etdilər.
İ. Bayramov  “Qərbi  Azərbaycanlıların  Türk  mənşəli  toponimləri”  kitabında   “Qanqallı”  toponimini  “qanqal”  bitkisinin   adı  ilə  izah  edir.  Mənim  fikrimcə  bu  düzgün  deyil.  Çünki  Qanqallı  adlanan  ərazidə  ümumiyyətlə   heç   bir  qanqal  bitmirdi.  Heyvan   yatağında   əsasən  qanqal    bitməsi   adi    hal  olsa da,  orada   yay  vaxtı   açıq  havada  heyvan  saxlanılırdı   və  heç  bir  qalqal  bitgisi   bitmirdi.   Qeyd  etdiyim  kimi   yaxşı   otlaq  sahə  idi.  Qaraqoyunlu  mahalının  Polad  Ayrım  (snralar  Polad)  kəndi  ərazisində  də  “Qanqallı”  toponimi  olub  və  orada  da  heç  bir  qanqal  bitkisi  bitmirdi.  Həm  də  bu   toponim   Balı  Sultana   qədər   olan   toponimlərdən  olduğundan   izahı  vacibdir.
Aleksandropol   qəzasının   Aşağı   Qanlıca  (1878-çi  ildə  əhalisi  qovulduqdan  sonra  kəndə  ermənilər   yerləşdirilmiş,   1946-çı   ildən  isə  adı  “hay”ca  Vaqramabert  adlanmışdır),  Axuryan   rayonunda   Qanlıca   (1946-cı  ildən  Marmaşen  adlanır),  Keşişkən  (Yeğernadzor)  rayonunda  Qanlıca   (1946-çı  ildən   Baqranaberd  adlanır),  1728-çi  ildə  Şlrakel    nahiyəsində   Qanlıca  (başqa  adı  Qizilkilsə)  kənd  adları, 1590-çı   ildə  İrəvan  əyalətinin   Zebil  nahiyəsində    Qanlıca   göl   və   yaylaq   adlı   toponim   olub.  Basarkeçər   rayonunda   “Qanlı”  (digər  adı  “Qanlı  Allahverdi”,  1946-cı  ildə  Qamışlı  adlandırılmışdır)  kəndi  olmuşdur.   Mütəxəsislər  bütün  bu  toponimləri  Səlcuq   oğuzların   “Kanqlı”  tayfasının   adı  ilə  əlaqələndirirlər.
“Kitabi – Dədə  Qorqud “  dastanında  Qanlı  Qoca   eponimi,   Azərbaycan   ərazisində  Qanlıkənd,   Bozalqanlı,  Qaraqanlı,  Qanlıkənd  adları,  Masallı  rayonunda   Böyük   Kolatan  kəndində   Kanqlı  qalası,  Qafqazda    müxtəlif   yerlərdə    “Kanqlu”    kənd   adları   olmuşdur.
Orta    Asiyada   Sır-Dərya   çayının  hövzəsində   yaşamış  Kanqlı  tayfasının   bir  hissəsi   XI-XII  əsrlərdə   oğuzlarla,   daha  sonra   1218-ci  ildə   monqollar    tərəfindən    tabe  edilmiş   və   monqollarla   bərabər   qərbə   doğru    yaylımışlar.  Rəşid-əd-Din   adlı  tarixçi   öz  əsərində   monqolların   Azərbaycana   yürüşü  zamanı  oğuz   və  qıpçaqlarla   yanaşı  uyğur,   xələc,   kanqlı    tayfalarının  da  iştirak  etdiyini    öz  əsərlərində   qeyd  etmişdir.
Mənim    fikrimcə   Toxluca    kəndi   ərazisində   olan   “Qanqallı”  toponimi   də   “Kanqlı”   tayfasının  adı  ilə  əlaqələidir.  Bəzən  tədqiqatçılar   “ kanqlı”   toponimunu  “qanqlı”   kimi   göstərirlər.    Hətda   “kəngərli”  toponimu    ilə  “kanqlı”  toponimunun   eyni  olduğunu   da  deyirlər.   Kəngərlər peçeneklərin   bir  qolu  olub    oğuz   türkləri   tayfalarındandır.  Mənim  fikrimcə  Toxluca  kəndində  olan  “Qanqallı”  toponimi  qədim   türk  tayfası  olan  kanqlı / kankyu /  kəngərlə  tayfasının  adındandır.
Onu   qeyd   edim  ki,    Toxlucada  Qanqallı  adlanan  ərazi   düşməndən  müdafiə  olunmaq  üçün  əlverişli  yer  idl.  Orada  az   bir  qüvvə  ilə   böyük   qüvənin  qarşısını  almaq   olardı.  Həmin  ərazidən  müdafiə   qalası   kimi   də  istifadə  etmək  olardı,  bəlkədə  vaxtı  ilə  burada  yaşayan   Kanqlı   tayfası   bu  yerdən  qala  kimi   istifadə   ediblər.   Yaşlı   insanların  və  çobanların  deməyinə   görə  1970-ci  illərdə   güclü  yağışdan   sonra   selin  yuması    nəticəsində   bu   ərazidə  qəbirlər    də  aşqar  olunmuşdur.  Sel  suları   qəbirlərin   üst   qatını  yuyaraq    müxtəlf    cür   bəzək   əşyalarını   üzə   çıxarmışdır.   Deməli  ərazidə   qəbirstanlığın  olması    oranın  yaşayış    məkəni  olmasına  sübutdur.
Kirkitli  – kənd  ərazisinin  şimalında  yerləşirdi.   Bu  dağı  kəndin  ən  uca  dağı  adlandırırdıq.  Əslində  isə  Kirkitli  dağının  hündürlüyü  2680  metr,  dağın  önünüdə  yerləşən   indi  “hay”ların  “Karktasar”  adlandırdığı  Çaldaş  dağının  hündürlüyü  isə  2730  metr  olub.  Kitabi-Dədə  Qorqud  dastanında  Kirkitli  dağının  adı  “Kilkin”  kimi  adlandırılır.   Şimali   Qafqada   Vladiqafqaz   dairəsində  Kirqito-Kom   çay   adı,  Tiflis  quberniyasının   Duşet   qəzasında  Kurkitdağ   dağ   adı,  Stavrapol   quberniyasının   Açı – Kulak    dairəsində   Kurkut    kənd    adı   toponimlərinə   var.  Toponimin   adını   hələlik   izah  edilməyib.  Ançaq  Toxluca  kəndində  olan  “Kirkitdağ”    toponimi    Balı  Sultana   qədər  olan    toponimlərdəndir.   Məncə   bu   ad    Qıpçaqlarla   əlaqədardır  və   Qıpçaqlar   bu  toponimi    Zaqfqaziyaya   ilk    gəlişlərində   gətiriblər.   “Kirkitli”   sözü   ”Kilkin”  sözünün     bəlkədə    təhrif    olunmuş   formasıdır.   Dastanda   Göycə   gölü    “Qekçə”    kimi  yazılıbsa,   deməli    Kirkitli   sözü  də  Kilkin   kimi  yazılması  mümkündür.
Armudlu  və  Ayıdərəsi.   Ayı   dərəsi  və  Armudlu  yanaşı   olan   bir    ərazidə   yerləşirdilər.   Ərazi   kəndin   cənubi-şərqində  yerləşirdi.  Bu    toponimdə   Balı  Sultana   qədər  olan  toponimdir.  Həmin   dövürdə  ərazi   əsasən   armud   ağacından  ibarət   meşə  olub.  Meşədən  yanacaq  kimi  istifadə  olunaraq  yandırılıb  məhv   olunub.   Toponim   öz   hərfi   mənasında,     armud    olan  meşəlik  və   həmin  ərazidəki   dərədə  ayıların  olması   ilə  əlaqədar  olan   sözlərdən  təşkil  olunub.  Yaşlı  insanların  söyləməsinə  görə  1960-cı  illərə  gədər  ərazidə  ayı  mövcud  olub.  onu  da  qeyd  edim  ki,  armud  meşəsinin  qalıqları  Toxluca  qəbirstanlığının  ortasından  keçən  dərədə   1980-ci  illərə  qədər  dururdu.
Çaldağ – şərqdən   qərbə  doğru  uzanan,  zirvəsi  başdan-başa  səpələnmiş  şəkildə qayalardan  və  iri  daşlardan  ibarət,  qayaların  və  daşların  arası  isə  cır  otla  dolu  (həmin  cır  otları  heylanlar  yeyə  bilmirdl),  güzey  tərəfi  qayasız  və  dərəsi  olmayan  qaratorpaqdan  ibarət,  güney  yamacı    qayalardan  və  dərələrdən   ibarət   olan  bir  yer  idi.  Bu  dağa  baxtıqca  adamın  fikrində   nurani,  müdrik,  dünyanın   hər   bir  üzünü   görmüş   bir  insan  canlanırdı.  Bəlkədə   həmin  dağ  neçə-neçə   döyüşlər   görmüşdür.   Bunu  oradakı   daşlardan  düzəldilmiş   mağaraya    oxşar   komalardan  da  hiss  etmək   olardı.  Ölcüləri  1-1.5  və  2-3  metr,  qalınlığı  0,2-0,5   metrədək    qalın  olan  daşlardan  koma  şəkilli  sığınacaqlar  var  idi.
“Çal”   toponimi    qədim   Türk   mənşəli  söz  olub,   “tutqun  rəng,  boz,  açıq-boz,   tünd-boz”   rəng  mənalarında  işlənilir.   Bu  toponiuma    Türkdilli   tayfaların   yaşadığı   cox   yerlərdə   rast  gəlinir.  Dərəçiçək – Parçeis  mahalinda  Çaldağ  kənd  adı  (1832-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş  kənd  isə  dağılmışdır),  İrəvan  yaxınlığında  Çaldağ   dağ  adı,  Kəlbəcər  r-nunda  Çaldaş  və  Çalbayır,  Çalqaya,   Gədəbəydə  Çaldaş,  Çalgüney,  Çalburundağı,  Tovuzda  Çaldağ,   Çaldaş  dağl  (Oğuz  və  Gpranbpy  ra-da),  Çalqaya  (Laçın  ra-da),  Çaldağ  (Füzuli  ra-da),   Çalburun  (Xocavənd  ra-da)  və  s. rast  gəlinir.
Onu   da  qeyd  edim  ki,  Əmirotaran   və  at   xalxalı  arasındakı   dağ   zirvəsi  isə   Çaldaş  adlanırdı.  Çaldaş  dağın  zirvəsi  2730  metr,  Kirkitli  dağın  zirvəsi  isə  2680   metr  olub.   Hazırda  “hay”lar  Çaldaş   dağını   “Karktasar”   adlandırırlar.
Çaldağ   ilə  Çaldaş  dağları   arasında    düzənliyə  oxşar   keçid  vardı  ki,  həmin  keçidin   oradakı   dərəni   şərq  və  qərb  istiqamətlərə  ayrırdı.   Bu  keçidin    şimali-qərbində    Əmirotolan  adlanan  ərazi  yerləşirdi,  cənubi- qərb     hissəsində   Ağıllı  ərazisi    başlayırdı.  Keçidin  şimal-şərq  tərəfində Çaldaş  dağının   güney  hissəsi   yerləşirdi  və  ondan  sonra  Parıldayan  adlanan  ərazi  gəlirdi,    cənubi-şərq   hissəsi    Çaldğın   güzeyi,  şərq   hissəsində  isə   “Məşədi  Yolçunun   kalafalığı”  və   “Molla   Prim   düşən”     adlanan    düzən   sahə   yerləşirdi.   “Məşədi  Yolçunun  kalafalığı”  adlanan  ərazidə  tikintinin  yeri   olduğu  kimi  dururdu.  Ərazidə   yay  vaxtı   heyvan  saxlanılırmış.
Dəlmə –  böyük  bir  ərazidən  ibarət  idi.  Orada  qəbirstanlıq  da  var  idi.  Bu  toponimdə  Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.   Ərazinin   müəyyən   hissəsimi  Balı  Sultan  qızını  qonşu  Ağbulaq  kəndinə  ərə  verəndə  cehiz  kimi   öz  kürəkəninə  bağışlamışdır  ki,   sonralar  bolşeviklərin   hakimiyyətindən  sonra   pay  verilən   ərazi  Ağbulaq   kolxozu  və  sovxozu  istifadə   etmişdir.   Hətta  Ağbulaq  kəndində  belə  bir  deyim də  mövcud   idi  “həm  Həliməni  aldıq,  həmdə  Dəlməni”  (Həlimə   Balı  Sultanın  qızının  adı  olub).
Irəvan  şəhərində  bir  məhəllə  “dəlmə”   adlanırdı.  İrəvanda  Zəngiçaydan  çəkilmiş  kanalın  adı  da  “dəlmə”  adlanirdı  və  İrəvandakı  məşhur  “Dəlmə  bağları”nın   barı   öz  dövründə  bütün  Qafqazda  məşhur  olub.  Göyçə  mahalının  Axta  (Razdan)  rayonunda  “Dəllər”   adlı  kənd  və  çay   var.  1918-ci ildən  sonra  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  kənd  xarabalığa    çevrilmişdir.   Q. Qeybullayev  Axta  mahalında  olan  “Dəllər”   kənd  toponimini   Hun  tayfasında  “Tele  (dəli)”  türk  etnonimi  ilə  əlaqəli  yarandığını  müəyyən  edir.  Toxluca  kəndindəki  “dəlmə”  deyilən  ərazidə    qəbirstanlığın  olması  oranın   vaxtılə  yaşayış  məskəni  olmasını  sübut  edir.  Bu  toponimin  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olub  və  elə-belə  yaranmayıb.   Məncə  bu  toponim   yuxarıdakı  toponim  kimi   eyni  mənşəlidir  və  Hunların   “Tele”  etnonimi  izah  oluna  bilər  hər  halda  bu   mənim  fikrimdir.
Dana  damı.  – bu  ərazi  Kirkitli  dağının  sol  tərəf  ətəyində   yerləşir.  Dana  damıdan  keçən  dərənin  (Əyricə  çayının  başlanğıcı)   sol  tərəfi  sərt  mailli,  sağ  tərəfində   kiçik  qayalar  olan,  maililiyi  az  ərazi  idi.  Ərazi  əkinə  çox  da  yararlı  deyildi,  ancaq  biçənək  kimi  istifadə  olunurdu. ərazidə  hər  yerdə  bitməyən  lilpar  bitkisi  yaz  girər-girməz  dolu  olardı.
İ. Bayramov   “Qərbi  Azərbaycanın  Türk   mənşəli  toponimləri”   kitabında  “tövlə”,  “mal-qoyun  saxlanan  yer”  mənasını  verən  söz  olduğunu   bildirir.   Ancaq   böyük  bir  ərazini  bu  məna  verən  toponimlə  ifadə  edilməsi   mənim  fikrimcə  mümkün  deyil.
Bütün  dillərdə, o  cümlədən  Azərbaycan  dilində  elə  sözlər  var  ki,  indiki  şəkilində   olan  leksik  mənada  izah  etmək  olmur.  Belə  sözləri  dilciliyin  etimologiya  şöbəsi  öyrənir  ki,  bu  da  ya  elmi  əsaslara  söykənir,  ya  da   xalqın  məntiqinə  əsaslanaraq  izah  edilir.  “Dana  damı”  toponimidə  bu   çür   izah  olunmalıdır.  “Dana  damı”   toponiumu  Balı  Sultana  qədər  olan  topniumlardandır.
Bu  toponiumu  iki  istiqamətdə  izahını  vermək  olar:
1) Qədim  Türk   ailəsi  dillərinin  çoxunda  “danla  sözü   sabah”,  “sübh  tezdən”  kimi  işlənirmiş.  İslamaqədər  isə  “çəhənnəm”  sözü  türk  dillərində  “damu”  və  ya  “Tamu”  kimi  ifadə  olunurmuş.  Hətta  “damu”  “tamu”    sözləri  “Kitabi  Dədə Qorqud”   dastanında  və  XV-XVİ   əsrlərdə  yaşamış  şairlərin  əsərlərində  də   rast  gəlinir.   Deməli  ərazi  hansı  dəhşətli  hadisə  ilə  əlaqədar  olaraq  “çəhənnəmə  dönmüş   yer”    mənasında  işlənə  bilər.
2) Fars  dilində  “dama” – tor,  “dana” – alim  mənaslnda  işlənən  ifadələr  olub.  Bu  ifadədə  də  ərazi  “alimlərin  tora  salındığı  yer”   mənadında  başa  düşülə  bilər.  Hər  iki  halda   ərazidə   fəlakətli   hadisənin   baş    verdiyi,  hansısa  yeni  dinin  qəbul  etdirənlər,  mövcud  olmuş  dinin  alimlərini  məhv  etməsi   məlum  olur.  Onu  da  qeyd  edim  ki,  bu  ərazi   “Kirkitili  dağı”   və   “Dəlmə”nin   arasında   yerləşirdi.
Kirkitli  dağının   şərq  hissəsi  ətəyində   hətda   qəbirstanlıq  da  mövcud  idi.  Hadisə  ya  zərdüştlüqdən   xristanlığa,  ya  da  xristanlıqdan   islama   keçid  dövründə  baş  verməsini  ehtimal  etmək  olar.
 Ağıllı –   müxtəlif   mənada   izah   etmək   mümkündür:
1.mal-qara,  qoyun –heyvan  saxlamaq   üçün  yer “ağul”
2.”aul”  mənasında,  bu  söz  əsasən  Qafqaz  xalqları  dilində  kiçik  yaşayış  məskəni  olan  “kənd”  sözünü  mənasını  ifadə  edir,  ancaq  bu  söz  türk  dilli  xalqlarda   istifadə   olunmur.
3.”ağıllı  olmaq”  bu  insana  aid  olan  ifadə  olduğundan  hər  hansı  əraziyə  belə  bir  adın  verilməsinə  rast  gəlinməyib  və  heç  inandırıcı  da  deyil.
4. Qədim  türk  sözü  “Ağudi”  toponimi.  ilk  dəfə  er.  əv.  VII  əsrdə  Urarti  mənbələrinfə  Akutani   adı  çəkilir.  Qars  vilayətində  Aqut-Kom  kənd  və  yaylaq  adları,  Kutaisidə   Axuti  kənd  adı,   Şəkidə  Oxut  (əsli  Ohid)  kənd  adı   vəs.  toponimləri  var.   1918-ci  ildə  ermənilər  tərəfindən  dağıdılmış  Soylan  (Əzizbəyov)  rayonunda  Ağıllı  adlı  kənd  olub.   Toxluca  kəndində  olan  bu  ərazi   yaşayış  üçün  elə  də  əlverişli   yer  olmadığından   bu  variantı  qəbul  etmək   düzgün  olmaz.
5. Ağullar  Qafqaz   xalqlarından  biridir.  Ləzgi  qrupuna   aid  olan  Ağul   dilində  danışırlar.   Cənubi-şərqi  Dağıstanın   mərkəzi  hissəsində  (Ağul  və  Dərbənd  rayonlarında)  yaşayırlar.  Sayları   30  minə  yaxındır.   Ləzgilər,  rutilər,  tabasaranilər,  saxurlar  bu  xalqla  qohum  xalq   sayılır.  Ancaq   bu  xalqın  Toxluca  ərazisində   məskunlaşmaları   inandırıcı  deyil.  Həm  də  ərazinin   əvvəldə   qeyd   etdiyim  kimi   yaşayış  məskəni  üçün  əlverişli  deyildi.
6.Qədim  Türk  dillərində   “ağ”  sözü   “müqəddəs”,  “böyük”   kimi  ifadə  olunaraq   işlənilmişdir.   Toxluca  kəndindəki   “Ağıllı”  toponimun    əsli    “ağ” – müqəddəs,   “uquli”  – məkan,  yer   mənasında  ifadə   olunan    ağudi    kimi  olmuşdur.  Bu   da  “müqəddəs  yer”   mənasını  verir.    Bu   ərazidə   əvvəllər   ziyarətgah  və  ya   hansısa    müqəddəs  yer  olduğunu    deməyə   imkan    verir.   Nəzərə  alsaq  ki,   ərazinin  şimali   qərbində  Dərəyurd,  cənubi  şərqində   Lələ,  şimalında   Əmirotalan  (əsli  Əmir  oturan),   ona  yaxın  Dərəyurd    kimi    toponiumlar    var   və   nəzərə  alaq  ki,  həmin  ərazilər  yaşayış  məskənləri  olub  onda  “ağıllı”  toponimini  “ müqəddəs  yer”   kimi  qəbul  edib,   ərazinin  nə  vaxt  isə   ziyarətgah  olduğunu  deyə   biləırik.
Gilliyin  taxtası –  maili  bir   yer  idi.   Burada   əvvəllər  əsasən   payızlıq   buğda   əkilirmiş.   Mənası  hələlik   məlum  deyil.
Güzey – kəndin  cənubinda,   üzü  Ocaq  dağına  baxan  ərazi  idi.  “Dağın  gün  düşməyən  hissəsi”  kimi  ifadə  olunur.  Toponium  hər  bir  vaxt- həm  Balı  Sultana  qədər,  həm  də  ondan  sonra  yarana  bilər.
Seyidölən   Kəndin   qərbində  – Düz  yurddan,  Dərə  yurddan,  Əmirotolandan,    Çətindərədən  gələn   suların   qovuşduğu   yerdən  başlayıb,   kəndin   başlanğıcına  qədər  olan  ərazidə    çay  sahilində  yerləşirdi.  Bu  toponimun   yaranma  tarixi   müəyyən  etmək  olmas  da,  yaranma  versiyası  var.  Versiyaya  görə  ərazidən  keçən  bir  seyidə  təsadüfü  olaraq  güllə  dəyib  və  həmin  seyid  elə  orada  dünyasını  dəyişib.  Seyidin  qanının  töküldüyü  yer  tapdaq  altında  qalmaması  üçün  insanlar  qnın  töküldüyü  yerə  daş  topası  yığmışdılar.  həmin  daş  topası  biz  oranı  tərk  edənə  kimi  dururdu.  Kəndin  ərazisində   bir  seyiyd   qəbri  isə  kəndin  qəbirstanlığının  arasından  axan  dərənin  yuxarısında,  Qatarqayanın    aşağısında   aşkar   olunmuşdur.   Bu  qəbirstanlıq   yağış  sularının   bəzi  qəbirlərin  ust  torpaq  qatını  yuması  nəticəsində  müəyyən  olunmuşdur.
Quraqlıq  vaxtı  çay  sularının  sahilə   çıxarıb   atdığı  quru  daşlardan  birini  Seidoləndən  axan   çaya  atardılar  ki, (əlbətdə  bunu  seyid  nəslindən  olanlara  həvalə  edirdilər)   yağış  yağsın.  Toxluca   kəndində   üç  seyid   tayfası yaşayırdı  ki,  bu   seyidlər  sonradan  gəlib   məskunlaşmışlar.  Həmin  üç  seyid  nəslindən  biri  isə  60-cı  illərdə  Gədəbəy  rayonuna   köçmüşdür. Ancaq   əvvəlki   seyid   nəsllərinin   aqibəti  haqqında  heç  bir  məlumat  yoxdur.  Toxluca  kəndində  olan  seyidlərin  olması,  seyid  toponimlərin,  müxtəlif  ərazilərdə  seyid  qəbirlərin  olması.  kənd  əhalisinin  islam  dinin   şiə  təriqətinə  etiqad  etdiyini  bildirir.
Gəncəyolu -bu  ərazi  kənd  yaxınlığında  yerləşirdi.  Ərazinin  Dəlmə,  Yoloğular  qayası  və  və  ona  pitişik  Dana  Damı,  Quş  qayası,  uzundərə  çayı  əhatə  edirdi.   İ. Bayramovun   “Qərbi  Azərbaycanın  Türk   mənşəli  toponimləri”   kitabında “Gəncəyə  gedən  yol”   kimi   izah  edilsədə  bu  düzgün   deyl.   Bu  izah   Toxluca  kəndinin  tarixini  silmək,  kəndin  tarixini  məhv  etməkdir.   Çünki   bizim   kənd  ilə  Gəncə  arasında   Şınıx,   Gədəbəy,   Şəmkir   və  s   mahallar  olub,  həm  də   bizim  kənddən  Gəncəyə  istiqamətlənən  belə  bir  yol  ancaq  at  belində  çətin  və   keçilməz  dağlardan keçən  bir  yol  olardı.
1728-ci   ildə    İrəvanın   Qırxbilaq     ərazisində   Gəncək,    Vedi    mahalında   Gəncəli   (başqa  adı   Şahablı  olub   Zəncirli  kəndi   yaxınlığında  yerləşib),     1590-cı  ildə  İrəvan  əyalətinin  Abanik   nahiyəsində  Gəncili   kənd   adları  qeydə  alınmışdır.   1728-ci  ildə   İrəvanın   Dərələyəz   mahalında     mənbədə  Gencek   kimi   olan     Gəncək    kəndi   qeyd  olunub.   Kənd    əhalisi  1828 –1832-ci  illərdə   gəlmə   ermənləri  yerləşdirmək   məqsədi  ilə  qovulmuş   və  sonradan    kəndə  ermənilər    məskunlaşmadığına     görə    xarabalığa   çevrilərək   dağılmışdır.    Göycə  mahalının  Kəvər  nahiyəsində  Kənzək  (digər  adı  Kosa  Məhəmməd )  kəndi,  Dərəçiçək – Parçenis  mahalında   Kənək  kənd  adı,  hazırda  İsmayıllıda  Gənzədağ  və  Kənə  kəndləri,  Naxçıvanda  Kəzə  kəndi,  Qobustanda  Kəhizdağ  toponimləri  mövcuddur.   Qazaxlarda   (Qazaxstanda),  Qırğızlarda,   Türkmənlərdə  indi   də  “Gəncək”,  “gənjə”  tayfa,  yer,  çay  adları  var.  Tarixçilər  er.  əv.  IV – III  əsrdə  Atropatananın  baş  od  məbədinin  mərkəzlərindən  biri  olmuş  Qanzax    adlı  şəhərin   VII  əsrdə    Bizanslar    tərəfindən  dağıdılmasını   yazırıar.   Şəhərin   xarabalığı   indi   Təxti-Süleyman  adlanır.  Tədqiqatçılar   bu   toponimun   saklarda   olan   “Gəncək”     tayfasının    adı  ilə  bağlı  olduğunu   deyirlər.
Mənim  fikrimcə  Toxluca    kəndindəki   bu   toponim   “Gəncə  yolu”   yox,   “Qanzax   eli”    ifadəsinin  təhrif  olunmuş   formasıdır.   Tədqiqatçı   alim  Q. Qeybullayevin   fikrincə    Qanzak / Gənçik    tayfası     Cənubi    Qafqaza    Uti,   Qarqar,   Quqar,  Şirak,   Alban,    Şamak,    Quqar,   Pasian,   Şarvan     tayfaları   ilə     birlikdə    Sakların  tərkibində  gəlmişlər  (ATA  yurda  qayıtmışlar).  Sakların  və  onlarla  birlikdə  digər  türkdilli  tayfaların   gəlişi  (ATA  yurda  qayıdışı)  isə  təqribən  er.  əv.   VIII   əsrdən   əvvəlki     dövrə  təsadüf    edir.  Arayış  kimi  qeyd  edim  ki,  Gədəbəy,  Tovuzun  dağ  kəndləri,  Qərbi  Azərbaycanın  Şəmşəddin  rayonu  ərazisi,  Qaraqoyunlu  mahalı,  Çəmbərək  nahiyəsi  vaxtı   Albaniya  dövlətinin  Uti  vilayəti   adlanırdı.
Ərazini  əsasən  düzənıik  təşkil  edirdi.  Düzənliyin  Dəlmə  tərəfində  Nazik  su  adlanan   bulaq  vardı  ki,  bulağın  suyu  30-35   metrdən  sonra   batırdı,  həmin  yerdə  uzunluğu  10-12 metr,  eni  2  metrə  yaxın  bataqlıq  əmələ  gətirirdi.  Həmin  su   bulaqdan  400-450  metr  irəlidə,   qərb    istiqamətdə   yerləşəm   dərədən    və  təqribən     həmin   məsafədə,    özündən   solda    cənub  isiqamətdə   yerləşən   dərədən  çıxirdı.  Ərazinin  ortasında  rəmə   vardl  ki,  oranı  əkmirdilər,  rəmə  demək  olar  ki,  daş  topasından  ibarət  idi.   Mənim  fikirimcə  ora  hansısa  bir  tikilinin,  bəlkədə  zərdüştlərə   aid   atəşkah  məbədinin  qalıqları  olub.  Kənddəki   Ocaqdağında   olan  qəbirstanlıq  da   həmin  toponimlə  əlaqədardır.  Ərazinin   yaxınlığında  “Quş   qayası”  deyilən  yer  var  idi.  Həmin  toponimun  atəşgah  dövründən  əmələ  gəldiyini  ehtimal  edirəm.  Çünki,   Atəşpərəstlər  ölünü  dəfn  etməmişdən  əvvəl   qaya  üzərində  qoyardılar,  vəhşi  quşlar  cəmdəyi  yedikdən  sonra   yerdə  qalan  sümükləri  (skleti),  ölən  adamın  sağlığında  istifadə  etditi  bəzi  əşyalarla  birlikdə     küplərin  içərisinə  qoyarmışlar  və  küpləri  şaquli  istiqamətdə  dəfn  edərmişlər.  Çox  ehtimal  ki,  həmin  dövrdə  Toxluca  kəndində  ölmüş   insanı  “Quş  qayası”  adlanan    ərazidə  olan  qayaların   üzərinə   qoyurmuşlar,  vəhşi   quşlar  ölünün  ətini  yedikdən  sonra,  skietini – sümüklərini      küplərə   qoyub,  həmin  küpləri   “Ocaq  dağının”   ətəyində    yerləşən  qəbirstanlıqda  dəfn  ediblər.  Quş  qayası  toponimi  da  zərdüştlük   dövründə   əraziyə  müxtəlif    quşların   toplaşdığına   görə   əmələ  gəlib.   Ərazi  kəndin  təqribən   şimali – şərq  tərəfində  yerləşirdi.  “Ocaq  dağı”nın  ətəyində  olan  qəbirstanlıda  tədqiqat   aparmaq  mümkün  olsa  Toxluca  kəndinin  tarixinin  ən  azı  sakların   ATA  yurda  qayıtdığı   dövrə,  er. əv.  təqribən  VIII-VII  əsrdən  də  əvvəldən  başladığını  sübut  etmək  olar.
Dəmirçıxan    maili,  hamar  düzənlik  bir  ərazi  idi.  Kəndin   qərb qurtaracağında  yerləşirdi.  “Dəmir  filizi  çıxarılan  yer “ mənasında  izah  olunsa  da   orada  heç  bir  filiz  çıxarılmadığına    görə  bu  sözlə  izah  etmək  olmaz.  Ona  görə   mənası  aydın  deyil.  Toponium    hansı  bir  sözün  təhrif  olunmuş  forması  da   ola   bilər.  Məncə   bu  toponim  də  Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.  Mənim  fikrimcə   toponim  türk  tayfalarından  biri   olmuş  “dəmirçilər”  tayfasının  adı  ilə  bağlı  ola  bilər.  hər  halda   gələcəkdə  tədqiqata  və  izaha  ehtiyacı   olan  toponimdir.
Gözəlli – buradan  suyu  gur  və  şəffaf  olan  bir  neçə  bulaqlar  var  idi.  Suyu   boru  ilə   1958-59-çi  illərdə  kəndin   qurtaracağında   tikilən  hamama  çəkmişdilər  ki,  bundan  həm  də  kəndin   Bədəlli   məhəlləsi,   aralıq  adlanan  məhəlləsi  və  aşağı  məhəllənin   əhalisi   istifadə  edə  bilirdi.   Mənası  “sulu,  yaşıl  otlaqlı  yer,  cəmənlikli   yer”,  “gözəl  görnüşlü,  cəlbedici”   sözlərindəndir.   Əsli  “Gözl  bulaq”   mənasındadır.
        Güney  – Göyçə   gölü  sahili  boyunca – Əyricə  və  Əyriayaqdan    başlayaraq    qərbə  doğru   hazırda  Sevan   rayonun    Çubuxlu   (Tsevaqux)    ərazisinə  qədər   uzanan  dağın   ümumi  adı  idi.   Dağın   özü    müxtəlif   adlardan   ibarət    dərə   və   zirvələrdən   ibarət  idi.     Bu  dağın  Əyicə  və    Əyriayaqdan    Hacı  Mehti  deyilən  əraziyə  qədər  uzunluğu    təqribən  14  km  olan  ərazi  Toxluca   kəndinin   ərazisi   idi.  Burada   sovxozun  qoyun  fermaları    yerləşirdi.    Ərazinin   özündə  müxtəlif  toponiumlar  mövcud    idi.   Məsələn    Əyircə,   Əyriayaq,   Taxça – Kom ,  Dərə – Kom,   Suludərə,   Anağızoğlu,  Hacı  Mehti   və  s.  (mən  ancaq  Toxluca   kəndinə  aid  olan   ərazinin   toponimlərini   yazıram).   Hacı  Mehti   adlanan  ərazidən   Çubuxluya  (Tsevaqux)  qədər  olan  digər  ərazilər  isə  rayonda  olan  digər  kəndlərin  ərazisi  idi.   Məsələn:  Ağbulağın,   Əmirxeyrin,  Bəryavadın,  Yanıqpəyənin  və  s.   əraziləri  var  idi.   Yeri  gəlmişkən,  Qafqazda   və  Orta  Asiyada     “Kom” ,   “Qom”,    “Qym”   (məsələn    Aqyt – Kom,  Gorus -Qym,    Qomaran  və  s)     kimi     toponimlər   mövcuddur.   Tədqiqatçılar  “kom”  toponimini  müxtəlif  cür  izah  edirlər.  Bir  hissə  tədqiqatçılar  fikrincə  bu  sözün    mənası   Monqol   dilində   “geniş   vadi”,   bir  hissə  tədqiqatçılar  isə  İran  dillərində  “dərə”   mənasını  verdiyini  bildirirlər.
Anağızoğlu  –  Dəniz  Güneyində     yerləşən   böyük   bir   ərazini  əhatə  edirdi.  Ərəb   mənbələrində     qıpçaqların     Kanquoğlu    (kenqaroğlu),   karaboğlu,     ancaoğlu,  duru,  uran   və   s.   tayfalarının    adı   çəkilir.   Ola   bilər  ki,  “anağızoğlu”   elə  “ancaoğlu”  sözünün  təhrif   olunmuş   formasıdır.   Yoncalıq   və   anağızoğlu   hər  ikisi  “anca”   toponiminin    təhrif   formasıdır,  necə   ki,   anca /onca / anja / incə /  inci    kimi.  Bu  toponumun     də   Balı  Sultana   qədr   mövcud   olan  toponiumlərdəndır.
Parıldayan – Kirkitli  dağı  ilə qarşı – qarşıya  olan  dağ  idi.  Ərazidə   at    xalxalı   da   var  idi  ki,  orada  sovet  dövründə  kolxoz  və  sovxozun  at   ilxısı  saxlanılırdı.  mənim  fikrimcə  mənası  oradakı  qaya  və  daşların  həqiqətən  də  parlaq  olması  ilə  izah  olunur.  Parıldayanın   şərqi,   Əmirotalana   doğru  uzanan    zirvəsi   Çaldaş   isə  Toxluca  kəndinin   ən   yüksək   zirvəsi  idi,   hündürlüyü   2715  metrdir.   (kənddə   əsasən   ən   uca   zirvə  hesab  olunan   Kirkitli  dağının   zirvəsi  2680  metr   olub.)
Uzun  dərə – Karbalayı   Əsədin   (Kalvayı  Əsəd)  yurdu   deyilən   yerdən   başlayıb   Kirkitdi  dağı  ilə  Parlayanın   arasından  axaraq  Molla  Prim  düşənin  şərqi  ətəyində   yerləşən  Qoyun  arxacı  deyilən  ərazidən  keşərək  Yoloğullar  qayası  ilə  Gözəllinin  arasından,  sonra  Cal  dağının  şərq   sinəsində  yerləşən   Qafarın  dərəsi  və  Qulu  dərəsi  əraziləeini   Gəncəyolu  ilə  ayrır,  sonra    kəndin   içindən  keçərək    Göyçə    gölünə   tökülürdü.   Su   öz   mənbəyini  Kərbalayı  Əsədin  yurdunda   yay  dövründə  də  qar  saxlayan   çökəklikdən  götürüb,   At  xalxalı  adlanan  ərazinin  şimal  qarşısında  qayalıqdan  çıxan  gur  bulaqdan   çıxan  sudan   götürürdü.    Kirkitdi  dağı   ilə   Parlayan   arasından  keçdikdə    orada   hündürlüyü   20-25 m    olan   şəlalədə   əmələ  gətirirdi.  Bu   şəlaliyə   bəlkədə  heç   kim   əhəmiyyət   verməmişdir.   O   yeri   görənlər   bəlkədə   mənim   bu  yazımdan   sonra   o   şəlaləni   yadlarına   salacaqlar.  Kəndin   içində   bu   çaya  əvvəl   sağdan Seyidöləndən  gələn  su,   solda  isə   Armudludan   gələn   su,   sonra   sol  tərəfdə   Güzeydən   gələn  su   birləşərək    axıb  Göyçə   gölünə   tökülürdü.
Karbalayı  Əsədin  yurdu –  bu  toponim  XIX  əsrin  axırı –XX  əsrin  əvvəllərinsdə   yaranmış   toponimdir.  Bu  ərazidə  balaca   bir   çökəklik  var   idi  ki,   yayda   yağış  az   yağan  illərdə  orada   avqust   ayına   kimi   qar   qalırdı.   Quraqlıq  illərində  Günəşin   istisi   oradakı   qarı  əritmirdi.   Ərazinin çox    hissəsindən  Çəmbərək   erməniləri   istifadə   edirdi.   Gözəldərə  deyilən  yer   Kirktli  dağının   qərbindən    başlayıb,  dağın  Güzeyi  ilə    şərq    istiqamətində   uzanırdı.  “Gözəldərə”  toponiumu    Şah  İsmayıl    Səfəvilər    dövlətini    yaradarkən   öz   qoşunu   ilə   Şirvandan  Şəkiyə,  Qazağa   oradanda   Göyçə   mahalına   daxil   olur.   Göyçədə    Çəmbərək   kəndinin   yaxınlığında  böyük  düzənlikdə  qoşunu  ilə  dincəlir.  Düzənlikdən   Kirkitli   dağına uzanan  dərəni   seyr  edərək   “nə  gözəldir”  deyir.    Bununlada    həmin  dərə   “Gözəldərə”  adlandırılır.   Çadır  qurub  dincəldiyi  düzənliyi   isə əhali  “Şah  düzü”  adlanır.  Həm  özlərini  “hay”  adlandıranlar,  həm  1830-cu  illərdən   sonra   orada   məskunlaşmış   ruslar  (malakanlar),    həm  də  azərbaycanlar  bu  əraziləri   “Şah  düzü”   və  “Gözəldərə”   adlandırırdı.  Gözəldərə  Toxluca  ərazisindən  başlasa  da   Toxlucanı  ərazisi  sayılmırdı.   Şah  düzü   də  həmçinin.  Şah   düzündə   1840-cı  illərdən  sonra   Çar  Rusiyasından  “Molakanlar”  köçrülərək  məskunlsşdırılmışdır.
Qumludərə   kənədə  yaxın,   Bədəlli   məhləsi   tərəfdən   şimal   istiqamətində  olan  bir  ərazi  idi.  Dərənin  başlanğıcı  Çal   dağının  cənubundan    başlayıb,   kəndin   Bədəlli    məhəlləsində   Uzundərə  ilə    birləşirdi.  Başlanğıcından  bir az  aşağı  dərənin  hər  iki  tərəfi  sürüşkən  qumsala  oxşayan,  səthi  torpaqla  bərabər   olan   qayadan  ibarət  idi.  Dərənin  Şimali – qərb   tərəfindən  Arxac   (əslində  Ağ  Xaç)  deyilən  yerə  doğru  qatar   qayası  uzanırdı.  Qumlu  dərədə  olan  qayanın  üzərində  ancaq   “gəvən”  deyilən  bitki   bitirdi.  Yaşlı  insanlar    ondan  bəzi   yaralara  və  xəstəliklərə  qarşı  müəyyən  məlhəmlər  hazırlayırdılar. Uşaqlar  isə payız  vaxtı  onu  yandırmağı  xoşlayırdılar. Dərənin  sol  tərəfində  suruşkən  qayalıqdan  yuxarıda  bulaq  var  idi.  Bulağın  suyu   5-6  metrdən  sonra  qayalıqda   batıb  yox  olurdu.  Bu  toponium  hər  bir  vaxt – həm  Balı  Sultana  qədər,  həm  də  Balı  Sultandan  sonrakı   dövürdə  yarana   bilən  toponimdur.
Çətin dərə – həqiqətən  də  dərənin  sol   tərəfi   piyada  gedilməsi   də  çətin  olan  yamacdan,   sağ  tərəfi   dərə  və  düzənlikdən   ibarət    bir  dərə   idi.   Seyidölən  ərazisində     başlayaraq  şərqdən  qərbə   doğru,    Dərə- Komun   zirvəsinə  qədər  uzanırdı.
Dərə  yurd  və  Düz  yurd –  hər  ikisi  Balı  Sultana   qədər  olan   toponimlərdəndir.  Ərazilərin   hər   ikisində   qəbirstanlıqlar  mövcud   idi.  Hər   iki  yerdə  qəbirstanlığın  olması  və   “yurd”    ifadəsi   ərazilərdə  yaşayış  məskəni   olduğunu   sübut    edir.  Hər   iki  ərazidə   sonralar   müxtəlif   toponimlər  də  yaranmışdı.   Yurd   sözü  isə    türk    sözü   olduğundan    demək  olar  ki,  ta  qədimdən   bu  ərazilərdə    türk    dilli   tayfa   və   xalqlar  yaşamışnı   sübut   edir.
Çeyil  – Dərəyurd   və   Duzyurdun    arasında   böyük  bir   dağ   idi.    Bu     toponim     Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.   Məncə  bu  sözün    mənası    açılsa  Dərəyurd   və  Düzyurdda   hansı  tayfanın   yaşaması   və hansı dövrdən  yaşayın  olması  məlum  olar.
Məmşətolan  –   Çətindərədən  sonra  başlayıb,   Qanqallıya  doğru  gedən,  bir   tərəfi   isə  Düzyurda  söykənən,   böyük   bir  qaratorpaq    ərazidir.   Mənası   Məmiş  oturan  yer   kimi  izaha  olna  bilər.
Yoloğlular qayası   –  kəndin   şimal  tərəfində,   Gözəlli   bulağı   ilə  qarşı-qarşıya   olan  ərazi   idi.   Yoloğullar  qayası   Gəncə  yoluna  (Qanzax   eli)  “baxırdı”.   Qayanın   güney   tərəfi   sıldırım   qaya,  qüzey  tərəfi  isə  yumişaq   qaratorpaq    idi.   Türk   dilli   xalqların  bir    qolu    “Yoloğlu”   adlanır.  Kənddə  bu   adda   tayfa    da   olub.   Tayfanın  ilk   nümayəndəsi olan  Allahverdi   Türkiyənin   Qars  vilatətindən   gəlib   kənddə   məskunlaşmdsı  sonraya  təsadüf  etsə   də,   tayfanın   əvvələr  də,  yəni  Balı  Sultana  qədər  də  bu  ərazidə   məskun   olması  mümkündür.  Qayanın  adı  da   bu  tayfanın   adı  ilə   bağlı   ola   bilər.
Kəndin ərazisində  bunlardan  başqa    digər  toponimlər   də  varidi.   Həsən  ağanın  dərəsi  (bu  Balı  Sultanın   oğlunun  adı  ilə  bağlıdır),  İdris  daş  sökən,  Molla  Pirim  düşən,  Molla  Əhməd   düşün,  Əsətolan,   Sarıqaya,  Qaraqaya,  Zilfi  ölən,  Molla  dərəsi,  Məşədi  Yolçunun  kalafalığı,  Tanırverdinin  böynu,  Sultanın  calası,  Kərəmbuçən,   Qoyun  yolu,   Nədirin  qayası,  Nazdılar  düşən,  Döş  payı,  İldırımvuran,  Əyriayaq   (sonralar  “Sovxoz”  adlanmışdır,  mənim   fikfimcə  bu    Balı  Sultana   qədər  olan   tomonimdir.  Ərazi   həqiqətən  də  əyri  ayaq   insanın   ayağına  oxşayırdı).   At  yeyən,   Qarbasan,  və  s.   Ancaq   bunların   çoxu   Balı  Sultandan  sonra   yaranan  toponimlərdir.
Ümumiyyətlə   alimlərin   fikrincə   zaman   keçdikcə   bütün   dillər   hansısa  bir   dəyşikliyə   məruz  qalır.  Hər   bir   dildə   bir  əsrdə  2-3  faiz   dəyşiriklik   olur   ki,   alimlərin  fikrincə    bu   təbii    haldır.   Əgər  biz   nəzərə   alsaq  ki,  Toxluca   kəndi    ərazisində  həm  də   müxtəlif   vaxtlarda   müxtəlif   türk  dilli  tayfalar   yaşayıb,  hər  bir  tayfanın  da  öz   ləhcəsi  olub,    onda   toponimlərdə   müəyyən  dəyişiriklərin  olması    da   təbiidi  və  bunu   müsbət    hal   kimi   qəbul  etməliyik.                   

                                     Bəs    qəbirlər   nə   deyir?     

Kəndin  ərazisində  çoxlu  qəbirstanlıqlar   da   var  idi.  Həmin  qəbirstanlıqlarda  arxioloji    qazıntılar  aparılsaydi  cox  güman   ki,  bu  kəndin  tarixi  daha  yaxşı  izah  olunardı.   Qədimliyi,   yaşı,  hansı  tayfaların  yaşadığı,  hansı  hadisələrin  olduğu  daha  dəqiq  məlum  olardı.  Qəbirstanlıqların   müxtəlif  ərazilərdə  olması  onu  göstərir  ki,    kənddə    həm  müxtəlif  vaxtlarda  və həm  də   eyni  vaxtda    kəndin   müxtəlifər   ərazilərində  müxtəlif    tayfalar   məskunlaşıb   yaşamışlar.  Kəndin  əraisində  olan  qəbirstanlıqları  çalışıb  yazacam.
Ocaq  dağının   şərq  ətəyində   olan   qəbirstanlıq.    Yazının    əvvəlində  də  qeyd  etdiyim  kimi    həmin  qəbirstanlıq   ərazinin  yerində   evlər  tikilmişdir.   Həmin  evlər  təqribən  1930-cu  iliərdən  sonra   tikilmişdir.  1970- ci   illərdə  Qələndərov  Hüseyin   ev  tikərkən  orada  işləyən  fəhlələr   söyləyir  ki,  özül  qazılarkən  bir  neçə   lom  fəhlələrin  əllərindən  aşağıya  sürüşmüş  və  yox  olmuşdur.  Bu  onu  göstərir  ki,  orada  qəbirlər  şaquli  istiqamətdə  dəfn  olunmuşdur.  Yaşlı  insanların  söyləməklərinə  görə  qəbirstanlıq  qreklərə  (yunanlara),  bəzilərinin  deməyinə  görə  albanlara  aiddir.  (bu  fikirləri   insanlara  bəlkədə   “hay”lar   tərəfindən  uydurulmuşdur.  Yaşlı  insanlar  albanların  xiristian  olmasını  əsas  götürərək,  albanların   “hay”ların   əcdadları  olduğunu  düşünürdülər).  Düzdür  tarixdə   eramızdan  əvvəl  yunanlar  Qafqazda  böyük  kaloniyalar  yaratmışlar.  Ancaq  yunanlar  hec  vaxt   zərdüştlüyə – atəşpərəstliyə  inanmamışlar.  Onların  qəbirlər  isə  küp  icində  şaquli  vəziyyətdə  dəfn  olunmuşdur.   Bu   adət    zərdüştlərə – atəştpərəstiərə  aid  olan  adət  olub.   Zərdüştlər  ölmüş  adamların  cəsədlərini  murdar  hesab  etdikləri  ücün   əvvəlçə   qayalıqda    və  ya  uca  zirvələrdə   hazırladıqları  xüsusi  yerlərə  qoyurdular    ki,   cəsədin    ətini   vəhşi  quşlar  yesin.  Yalnız  bundan  sonra  təmizlənmiş  sümüklər  yığılaraq,  sağ  ikən  insanların  istifadə  etdikləri  əşyaları  ilə  birlikdə  iri  küplərə  yığıblar.    Həmin  küpləri   qəbirdə  şaquli   vəziyyətdə  dəfn edərmişlər. Ocaq  dağının  ətəyindəki  qəbirlərin  şaquli   vəziyyətdə  dəfn olunması  isə  orada  ev  inşaa  ediləndə  özül qazılarkən  müşahidə  olumuşdur. Ançaq  heyif  ki,  heç  kəs   buna  o  qədərdə  əhəmiyyət  verməmişlər.   Mənim  fikrimcə  bu  qəbirlər    yuxarıda   qeyd  etdiyim    zərdüşlüyə  sitayiş  edən   Qanzax / Gəncik  tayfasına,   Gəncik    elinə  mənsub  olubdur.
Kəndin  Dəlmə  deyilən  yerində  də,  qəbirstanlıq  var  idi,  hansıki,    kənddən  Çəmbərəyə  gedən  dağ  yolu  qəbirlərin  üstündən  keçirdi.  Yolun  hər  iki  tərəfi  isə  əkənək  sahələri  idi. Əgər  “Dəlmə”  toponiumu  izah  olunsa  həmin  qəbirstanlığın  nə  vaxt  salındığı  və  hansı  tayfaya  mənsub  olduğu  məlum  olar.  Dəlmə   toponiumunun   mənası   hələlik   məlum  deyil.
Kəndin  sonuncu     qəbirstanlığının     ortasından     keçən    dərənin  yuxarısında,    qatar  qayasından  aşağıda   sel  sularının  üstünü  açması  nəticəsində   qəbirlər  aşqar  olunmuşdur.
Çal  dağının  güney  tərəfində   arxac  deyilən  yerdə də  iki  balaca  dərənin  arasında da  Arxac  deyilən  yerdə   də  qabirstanlıq  var  idi.  Orada  uşaqlar qəbirləri  qazaraq   balaca  küplər  də  tapmışlar.  Əvvəldə   də   yazdığım   kimi  qəbirstanlıq  xirisianlıqla  bağlıdır.  Həmin  ərazilər  vaxtı  ilə    Qafqaz  Albaniyasının  tərkibində   olub.   Orada  yaşayan  əhali – tayfa  Qafqaz  Albaniyasının   qanunlarına  tabe  olublar.   Cox  ehtimal  ki,  qəbirstanlıq  da  islamaqədərki    dövrdə  xiristianlığı    qəbul  etmiş,   Qafqaz   Albaniyası  dövlətinin  tərkib  hissəsində  yaşamış  əhaliyə    aid  olub.  Həmin  ərazi  “ağ  xaç”   adlanıb.  Mənim  fikrimcə  “ağ  xaç”   sözü   sonradan  təhrif  olunmuş   “arxac”  sözü   formasında   işlənmişdir.
Dərə  yurd  və  Düz  yurd  deyilən  yerlərdə  də  qəbirstanlıqlar   var  idi.
Uzun  dərədə  yerləşən  fermanın  yanındakı  dərə –  Qafarın  dərəsi   ilə  Çal  dağına  getdikdə  Babacanın  (Balakən)  boynu  deyilən  yer  var  idi  ki, mən  orada   da  qəbirlər  müşahidə  etmişdim.
Yaşlı  kişilərin  və  çobanların  söyləməklərinə  görə  Qanqallıda   dərəyə  yaxın  yerdə  sel  sularının  yuması  nəticəsində  üstü  acılmış  qəbirlər  aşqar  olunub.  Sel  qəbirdəki   bəzək  əşyalarıda  çıxarıb  dərəyə  dağıtdığını görənlər  olub.
Kəndin  Əyircə  deyilən  ərazisində  də  qəbirstanlıq  var  idi.   Əyircənin   coğrafi  şəraiti   elə  idi  ki,   orada   insanların   məskunlaşması  mümkün   idi.
Kirkitli  dağının  şimali –şərq   hissəsində,   Dana  Damı   ərazisində  də   qəbirə  oxşar   qaya   parçaları   var  idi.  Mənim  fikrimcə  yazının  əvvəlində  də  qeyd  etdiyim  kimi  bu  ərazidəki   qəbirlər  yaşayış  məskəninin  qəbirləri  deyil,  hansısa  faicəvi  hadisə  nəticəsində  həlak  olanların  qəbirləri  olub.
Axırıncı   kənd  qəbirstanlığı    da  mənim  fikrimcə  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olubmuş.  Cünki   qəbirstanlığın  bir  hissəsi  xırman  deyilən  ərzinin  altında  qalaraq  məhv  olmuşdur.   1980-ci  illərdə   iribuynuzlu    heyvanlar   üçün   sios   tədarükü   üçün   qazılan   quyulardan   sümük   və   skletlər   çıxırdı.   Çox   təssüflər   olsun  ki,   həm    kənd   rəhbərliyi,   həm   də   kəndin   ziyalıları   buna   biganə   yanaşmışlar.    Yəni   kənddə  əhalinin  az  olduğu  vaxt   Balı  Sultandan  sonra,  yəni  1740-cı  ildən   sonra  (mənim  fikrimcə  Balı  Sultan  Toxluca  kəndini    Nadir  şahın  dövründə  təqribən  1740-cı  illərdən  sonra  bərpa  etmişdir)   elə  böyük  qəbirstanlıq  yarana  bilməzdi.  Balı  Sultan  kəndi  yenidən  bərpa  etdikdən  sonra  ölənləri    elə   onlara  qədər    mövcud  olmuş   həmin  qəbirstanlıqda  dəfn  etməyə  başlayıblar.   Ola  bilsin  ki,   ana  babası  və  nənəsi,  başqa   yaxın  qohumları  orada  dəfn  olunduğundan    yeni    qəbirstanlıq    salınmayıb,  ölənləri    elə   ona  qədər  olan   mövcud  olmuş    köhnə  qəbirstanlığın  davamı  kimi  dəfn  ediblər.

                              Balı   Sultan      kimdir ?!

Araşdırmalardan  belə  qənaitə  gəlmək  olar  kl,  Toxluca  kəndi  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olub.  Sadəcə  olaraq  hansı  hadisənin  səbəbindənsə   kənd    müvəqqəti    boşalmışdır.   Mənim  fikrimcə  boşaldılma    1728-çi  ildən  sonra  olmuşdur.  Cünki   1728-ci  ildə  tərtib  edilmiş  “İrəvan  əyalətinin   icmal  dəftəri”ndə  Toxluca   kəndinin  adı  qeyd  olunur.   Həm  də   Toxluca  kəndi   Dərəçiçək   mahalının  tərkibinə  daxil   edilib.
Əgər  nəzərə  alsaq  ki,  kəndin  ərazisində  atəşpərəstlərə  aid   qəbirstanlıq  var  onda  kəndin  yaşını  ən  azı   er.  əv.  IV -III  əsrə   aid  etmək  olar.  Orada  əvvəllər  Sakların   Ganzak   tayfaları  yaşamışlar.  Sonradan   digər   türkdilli  tayfalar  və  onların  müxtəlif  qolları  gəlib  orada  məskunlaşmışlar.  O  cümlədən  türkdilli   xalqların   bir  qolu  olan   Qıpcaqların  bir  neçə  qolu – tayfası   bu  ərazidə   məşkunlaşmışlar.  Deməli  Toxluca  ərazisində  ganzak / gəncək;  qıpçaqların  tuk  və  qılıclı;  aşnak /  eşnək;  kabar / kəbər;  ancalı / oncalı;  kamışlı / komuşlu / komuşçu;  kanqlı / kanklu / kəngərli;   hunların  tele  kimi    müxtəlif  tayfalar   müxtəlif   dövrlərdə ,  həmçinin   eyni  vaxtda  müxtəlif   tayfalar   Toxluca   ərazisinin   müxtəlif  ərazilərində  məskunlaşaraq    yaşamışlar.
Orada  yaşayan   tayfalar  isə  öz   dövrlərində  hakim  olmuş  dinləri   qəbul  etmiş,  həmin  dinlərin  adət-ənənələri   ilə  yaşamışlar.   Hansı    səbəbdənsə     müvəqqəti   boşalmış  kəndi   Balı  Sultan   1740-cı  illərdən  sonra     yenidən  bərpa  edib.  Bunu    1728-ci  ildə  tərtib  olunmuş    “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”də,  Qafqazın  5  verstlik   xəritəsində    Toxluca  kəndinin  adının  qeyd  olunması  da    sübut  edir.    Deməli  həmin  vaxt    kənd   mövcud   olub.    Balı  Sultan   isə   kəndə   gəlməsi   isə   1740-cı  illərdən  sonraya    təsadüf    edir.   Həmin   arada   kənddə    təqribən  10-15  il,  təqribən   1728-ci  ildən   1740-cı  ilə  qədər   yaşayış  olmayıb.
Bu  boşalma  isə   müxtəlif  səbəblərdən  baş  verə  bilərdi.   Səfəvilər  dövləti  ilə   Osmanlı  dövləti  arasında  gedən   müharibələrdə   qərait  və  talanlar  zamanı  düşmən  əlinə  heç    nə    keçməsin  deyə  ərazi  yandırılır  və  əhali     başqa  yerlərə  köcrülürdü.    Səbəblərdən  biri    də  ərazidə  yaşayan   tayfaların  öz  aralarında   olan  çəkişmələr  də   ola   bilər.   Nadir  şah   1736-cı   ildə    hakimiyyətə   gəldikdən   sonra,  1738-ci    ilin    yayında   Azərbaycanın   əksər  əyalətlərində,   Gəncə  şəhərində,  Tiflis (Tbilisi)  şəhərində,   Naxcıvan  şəhərində,   Təbriz  şəhərində   böyük  təlafatla  nəticələnən    taun    xəstəliyi   yayılmışdır.   Ancaq   Toxluca   kəndində    həmin  xəstəliyin   yayılmısı   və  kəndin  də  bu  səbəbdən   boşalması   mənim  fikrimcə  bu    doğru   versiya    olas    bilməz.   Çünki    artıq   həmin   dövrdə    Toxluca  kəndi   boş   olub.
Kəndin   boşalma   ehtimallarını   nəzərdən  keçirdik.  Ancaq   bir   versiya   qaldı  ki,   bu  ən   inandırıcı   və   sübut  ehtiyacı  olmayan  versiyadır.  Səfəvi – Osmanlı  müharibəsi   zamanı   Səfəvilərə   aid  olan    Azərbaycan  ərazilər,   Gəncə – Qarabağ,   Tiflis,    Çuxur-Səəd   və   digər   bəylərbəylikləri   iki  dəfə    bütünlüklə   Osmanlıların  əlinə   keçib.  Osmanlı  dövləti  də  bu  ərazilərdə   öz   idarəçiliyini   tədbiq   edərək  həmin   bəylərbəylikləri   “əyalət”   adlandırılıb   və   əyalətlərin  müfəssəl   və  icmal   dəftərlərini    tərtib   edib.   Mənbələrdə   iki  dəfə  belə   hadisənin  olması  qeyd   olunub.  Bu   1590-cı   ildə  və  1728-ci  illərdə  olmuşdur.  İrəvan  əyalətinin   müfəsəl   və  icmal   dəftərinin  təhlilindən   görünür  ki,   ərazilərdə   güclü   boşalmalar,   dini   və  ya   təriqət   dəyşirikliyi  baş  vermişdir.   Səfəvilər   İslam  dininin  şiə,   Osmanlılar  sünnü   təriqətli  olduqlarından   əhali   öz   yurdlarını   tərk   etməli  olmuşlar.   Qarabağ    və    Zəngəzur    ərazilərinin    əhalisi    dinini   dəyişərək    köhnə   dini,   xristianlığı   qəbul  edənlər   çox  olmuşdur.  İndi  Ermənistan  adlanan  ərazinin   Şimal   ərazilərinin   əhalisi   şiəlikdən   sünnü   təriqətinə   keçərək  öz   yaşayış  yerlərini   tərk    etməmişlər.  Təriqət   və   dinini   dəyişməyən  əhali  isə   ya    yaşayış   yerlərini   tərk   etmiş,   ya   da    əlavə   vergilər     verməli  olmuşlar.
Toxluca   kəndi  də   məhz   həmin  səbəbdən   1728-ci  ildə   kəndi   tərk   edərək   boşaltmışlar.
1732-1733-cü   illərdə  Nadir  Səfəvi   dövlətinin  ordusunaa   başçılıq   edərək  Səfəvilərin    1722 – 1728-ci  illərdə     itirdiyi   əraziləri  geri   qaytardı   və   1736-cı   ilin  əvvəlidə   Osmanlıları   sülh  müqaviləsini   bağlamağa  məcbur  etdi.   Bu  sülh   müqaviləsindən  sonra  1736-cı   ilin  Novruz   Bayramında  Suqovuşanda  (indi  Sabirabad   rayonunda)  qurultay  keçirərək    Səfəvi   bəylərbəyliklərinə   özünü  şah     kimi   qəbul   etmələrini   məcbur  etdi.
Balı   Sultan  da  elə   bu  müharibədə   Nadir  şahın  ordusunda   şücaət   göstərmiş   və   Nadir   Şah      tacını   başına  qoyduqdan  sonra   ona   “Sultan”    titulunu   vermişdir.  Balı   Sultanın   anasının   xahişi  ilə   boş   qalmış    Toxluca  kəndini  ona   verilməsini   və  ya   kəndi   yenidən  bərpa   olunmasında   ona   köməklik   etməsini  istəmişdir.  Nadir  şah  da  bu  xahişi   nəzərə  alaraq   Toxluca  kəndinin  idarəçiliyini   Balı  Sultana  vermişdir.
Balı   Sultanın   anası   Qıpçaqların   tuk   tayfasından,   atası   isə   Qıpcaqların  Qılıclı   tayfasından  olub.  Balı  Sultanın  anası  ya  1722-1728-ci   il  müharibəsinə    qədər   Qılıclı  kəndinə  köcmüş,    ya  da   həyat   yoldaşı     Qılıclı   kəndindən  gələrək   onu  almış   və   orada  yaşamışdır.  ola  bilsin  ki,  hər  iki  tayfa  elə  Toxluca  kəndi  ərazisində,  ancaq  müxtəlif  ərazilərdə  yaşamışlar  Bu  ehtimal  isə  daha  inandırıcı  və  sübut  ehtiyacı  olmayan  versiyadır.
Balı  Sultan   Toxluca   kəndinə  gəldikdən    sonra,    anadan  olduğu   və  ya   sonradan  köçüb  məskunlaşdıqları    Qılıclı  kəndində   isə    əmiuşaqları  və   qardaşları  qalıb  yaşamışlar.   Balı  Sultan   kəndə   qardaşı  Dəli  Alı  və  anası  ilə   gəlib  məskunlaşıb.   Sonralar  kəndə   gəlib  məskunlaşanlar  içində    çox  ehtimal  ki,   əvvələr   burada    yaşamış   insanlar   da  qayıdıb    yenidən    məskunlaşıblar.
Əks  təqdirdə  sual  oluna  bilər  Balı  Sultana  qədər  ümumiyyətlə  yaşayış  olmayıbsa,    kəndin  ilk  təməlini  Balı  Sultan   qoyubsa,    yuxarıda   adı  çəkilən    toponimlər   necə  yaranıb?     Balı  Sultana  qədər  olan  toponimləri   kim    yadda  saxlayıb?    Necə   olub  ki,   bu  toponimlər  itməyib?    Və  nə  üçün  Balı  Sultan  məhz  bu  kəndi  seçib?    Və  ən  nəhayyət   ona  “Sultan”  titulunu  kim  verib?
Yuxarıdakı  izahlarda  məlum  oldu  ki, “Sultan”   titulunu  Osmanlı  türk  Sultanı  tərəfindən  verilə  bilməzdi.  Çünki   Osmanlı  dövlətinin    dövlət  başçısının  özü  “sultan”  adlanırdı.  Dövlət  başçısı  öz  təbəəsinə  öz   daşıdığı  titulu  verə  bilməzdi.  Vermiş  olsada  Osmanlı  Sultanı  bu  kəndi  ona  bağışlaya  bilməzdi.  Çünki  o  kəndə  gəldiyi  dövürdə  Toxluca  kəndi  Osmanlı  Sultanına  tabe  deyildi.
Rus  çarı  da  bu  titulu  ona  verə  bilməzdi.  Çünki  tarixdə  belə  bir  hadisəyə  rast  gəlinməyib  ki,   car  kimə  isə  “sultan”  titulu  vermiş  olsun, və  çar  heç   vaxt  zəbt  etdiyi  yerdə  kiməsə  torpaq  payı  versin,  yalnız  Xan  və  Sultan    nəslindən  olan  insanlara  müəyyən  şərtlər  altında  “propişik”  zvaniyası  vermiş,  özlərinin  idarə   etdiyi  kənlərdən  bir  neçəsini  də  onların  idarəsınə   verib. (Bu  bir  siyasət  olub,  öz  yerini   möhkəmlədənə  kimi).
Həmcinin  çar  Rusiyası  İrəvan  xanlığını  işğal  etdikdən  sonra   1830-cu  illərdə  siyahıyaalınma   aparmışdır.    Həmin    vaxt  artıq  Toxluca  kəndində  50  ailədə  296  nəfərdən  ibarət  əhali   yaşayırdı.  Toxluca   kəndi   Göycə  mahalında   Ellicə (71  ailə, 379  nəfər  əhali)   və  Taşkəndəndən   (Daşkəndən)   (69  ailə,  357  nəfər əhail)   sonra  həm  əhalisinə,  həm  də  ərazisinə  görə  ən  böyük   kənd  olub.  Ümumiyyətlə  isə  1832-çi  il  Çar   Rusiyasının  siyahiya  alınmasında     Göycə  mahalında  59  kənddə   (bunlardan  Eyranis  kəndində  13  ailəıdə  81  nəfər  olan   yerli  “hay”,   Zərzibildə  isə  azərbaycanlılarla  qarışıq   2  ailə – 9 nəfər  “hay”  (onlar  da  “hay”  olmayıb,  islamı  qəbul  etməyən  türk  dilli  tayfa  olub  ki,  əhali  də  xristian  əhalini  “erməni”  adlandırıbır,  məhz  “hay”  yox  “erməni”!)  yaşayıb,  23  kəndənisə  azərbaycanlıları  qovmaqla  Türkiyədən  gələn ermənilər  məskunlaşdırılıb)   5607  nəfər  yerli  azərbayçanlı,   90  nəfər  yerli  erməni,  8557  nəfər  Türkiyədən  köçrülmüş  erməni  -cəmi  14254  əhali  yaşayırmış.
Səfəvi  şahlarının  öz  təbəələrinə  “Sultan”  titulunun   verilməsi  faktları  isə  tarixdə  var.   Səfəvi  dövləti  qurulduğu   dövürdən  1730-cü  ilə  kimi  Çuxur – Səəd (İrəvan)  ərazisi  Osmanlı  və  Səfəvi  dövlətləri  arasında   əldən-ələ  keçib. 1730-cu   ildən  sonra  Nadirin  (şah  titulunu  1736  ildə  alıb)  orduya  başçılıq  etməsi  nəticəsində  həmin  torpaqlar   tam  Səfəvilərin  (Nadir  şahın  dövründə  – Əfşarların) nəzarətində  olub.  Mənim  fikrimcə   “Sultan”   titulunu    Balı  Sultana   məhz   Nadir  şah  verib.   Balı  Sultan  Toxluca  kəndinə    təqribən  1740-1746- ci  illərdə  gəlib.
Balı  Sultan  orduda  adi  əsgər  kimi  iştirak  etməyib.  O,  alay   (və  ya  yüzbaşı, minbaşı)  komandiri  kimi  iştirak  edib.  Elə  vəzifəyə  isə  müəyyən  səlahiyyətləri  olan  tayfaların   və   adamların  övladları  seçilirmiş.  Döyüşlərdə  böyük  şücaət  göstərənlərə  isə  həm  özünün  yaşaması  üçün,  həm  də  dövlətin  sərhədlərini  qoruması  üçün  iqta  (xidməti  müqabilində  verilən  torpaq)   torpaqları  verilirmiş.  Balı  Sultan  da    Nadir  şahdan    bu  mükafatı  almağa  nail  olub.  Ancaq   Balı  Suttan   öz   anasının   məsləhəti  ilə  harada  yaşamaq   seçimi  özü  etməsini  Nadir  şahdan  xahiş  edib.
Yuxarıda   qeyd  olunan   Balı  Sultana  qədərki  toponimlərin  sübut  edir  ki,   Balı  Sultan  kəndə  gələrkən  ya   orada  kimlərsə  yaşamış,  ya  da  ona  qədər  orada yaşamış  insan  və  ya  insanlar  onunla  ora  gəlmişdir.  Rəvayətlər  və  versiyalardan  aydın  olur  ki,  Balı Sultan  kəndə   gələn  vaxt  orada  yaşayış  olmayıb,  yəni   heç  kəs  orada   yaşamayirmış,   kənd  boş   olub,    o  öz  anası  (həmin  vaxt  onun  gözləri  ya  görmürmüş,  ya  da   çox  zəif  görürmüş)  və  qardaşı  Dəli  Alı  ilə  gəlibdir.  Yuxarıda  da  qeyd  etdiyim  kimi  həmin  kəndi  Nadir  şahdan  ona  verilməsini  xaiş  etməsi   anasının   arzusu  ilə  olub.  Ərazini     isə  nə  Balı  Sultan  özu,  nə  də  qardaşı  Dəli  Alı  tanıyırdı.   Ərazini  ancaq  anası  tanıyırdı.   Hətta  deyilənə  görə  onlar  Göyçə  gölünün  sahili  ilə  gəzə-gəzə  gələrkən  yolda  hansısa  bir  kənddə  bir  az  (bəlkədə  bir-iki  həftə )  yaşayıblarda.  Ancaq  anasının    bildiyi  nişanələr  uyğun  olmadığından    yenidən  yollarına   davam  ediblər.  Toxlucaya  gəliblər  və  orada  məskunlaşıblar.  Onlar    gələndə  kənddə  heç  bir  yaşayış  olmayıb.   Deməli   toponimləri   yadda   saxlayan  insan  ancaq  onun  anası  ola  bilərdi.  Deməli   belə  məlum  olur  ki,  Balı Sultanın   anası  məhz   həmin   kənddə   doğulmuş  və   böyümüşdür  və  toponimləri  də  o,  yadda   saxlamışdır. Oğluna   iqta   verildiyini   eşitdikdə  isə  ona   öz   doğulduğu   kəndi  – Toxlucanı   seçməsini   məsləhət   görür.   Belə   məlum    olur   ki,  Balı  Sultanın   anası   qıpçaqların  Tuk    tayfasından,  atası   isə  qıpçaqların  Qılıclı    (Qıpçaqların  Qılıclı  tayfası  haqqında   şəcərələr   bölməsində   məlumat   verəcəyəm)   tayfasından   olub.
Araşdırmalardan  belə  nəticəyə  gəlmək  olar ki,  Toxluca  kəndinin  tarixi  ən  azı   er.  əv.   IV – III   əsrə  (hətta  Sakların  ATA  yurda  qayıtdığı   dövrə  er.  əv.  VIII – VII  əsrə)   gedib  çıxır.  Toxluca  adı  isə  qıpçaqların   “Tuk”   tayfasının  adı  ilə  bağlı   toponimdir.  Qıpçaqlar  isə  Qafqaza  və Azərbaycana    ilk  dəfə  eramızın  əvvələrində,  sonra   VIII – IX   əsrlərdə,  üçüncü  dəfə   isə  XI – XII  əsrlərdə   gəliblər.  Beləliklə  kəndin  tarixi  Balı  Sultandan   başlamayıb,  daha  qədimə  aiddir.
Toponimlərdən  də  aydın  olur  ki,  ərazidə    Zərdüşlük  dinini   qəbul  etmiş  Gənzak  / gəncik   tayfası,   Xristianlığı  qəbul  etmiş   hansı  isə  Alban   və  onların  tərkibində  yaşayan   tayfalar  –  Xəzərlərin  Kabarı / kəvərlı  tayfası,    oğuzlara   aid   edilən  peçeneklərin   kanqlı / kanqlu / kəngərli   tayfası,   Qızılbaşların  kamışlı / komuşlu / komuşçu   tirəsi,   Qıpcaqların   Tuk,   oncalı /ancalı,   aşnak  /  eşnək   tayfaları   və   başqa    tayfalar     yaşamışlar.  Deməli  ərazidə   həm    qıpçaqlara   qədər,  həm  də   qıpçaqlardan  sonrakı    dövrlərdə   müxtəlif  tayfalar    məskunlaşmışlar.  Həmçinin   müxtəlif   qıpcaq  tayfaları  eyni  vaxtda  burada     məskunlaşaraq    yaşamışlar.

Çaylar    və  Bulaqlar

Toxluca  kəndi  elə  bir  ərazidə   yerləşmişdi  ki,  kəndə  xas  olan  bütün  ərazilərdən  axan  sular  kəndin  içində  birləşirdi.  Kəndin  yerləşdiyi  ərazi  heyvanlara    qış   üçün   tədarük  olunan  yemin  yığılması  üçün  də  əlverişli  idi.   Beləki  tədarük  olunan   yem  daşınarkən  yuxarıdan  aşağıya  doğru  daşınırdı.
Əsas  çaylar  Uzundərə  kəndin  şimal  tərəfindən,  Kirkitli  dağının  yanında   Kərbalayı  Əsədin   yurdu  deyilən  yerdən   başlayırdl.  Çay  başlanğıcdan  yuxarıda  qeyd  etdiyim  kimi   bir  az  sonra  Kirkitli  dağı  ilə  Parıldayanın  arasında  hündürlüyü   20-25  metr  olan  şəlalə  də  əmələ  gətirirdi.  Buna  bəlkədə  heç  kəs  əhəmiyyət  vermirdi.     Kəndin  şimal – qərb   istiqamətində  olan  Dərəyurd  və  Düzyurdda  olan  sular  axıb  Çətindərənin  qutaracağında    Çətindərənin  suyu  və  Əmirotalandan  başlayıb  Ağıllıdan   keçən  su  ilə  Seyidöləndə  birləşərək  kəndin  içində   Uzundərə    ilə,  40-50  metrdən  sonra   kəndin    şərq     tərəfində  olan    Haci   İsmayıl  (Hacismeyil)    bulağından   başlayan  Ayidərəsi  və  Armudlunun   suyu  ilə   birləşirdi.  Qüzeyin  suyu  da   bu  çaya   birləşib    Göyçə  gölünə    tökülürdü.   Çal  dağının  Qüzeyindən  axan   sular  Molla   Pirim   düşənin    aşağısında  Uzundərənin  suyu  ilə  birləsirdi,  Çal  dağının  Güneyindən   axan  sular  isə   müxtəlif   dərələrlə   Seyidölənin  suyuna  qarışırdı.  Kənd  əhalisi   həmin  çayların  suyu     ilə    üç    su    dəyirmanı  işlədirlərmiş.   Dəyirmanlardan  birinin  yeri   biz  kəndən  cıxana  kimi  dururdu.   Çayların   suyu   ilə  kənd  əhalisi   öz  həyatyanı  sahələrini  arxlar  çəkməklə    suvarırdılar.  Kəndin  yerləşdiyi  coğrafi  mövqeyi  buna  imkan verirdi.
Toxluca  kəndinin  örüşlərində  saysız- hesabsız  bulaqlar  var  idi.
Duzlu  bulaq  Bu  bulağın  tərkibi  öyrənilməsə  də  müalicəvi  əhəmiyyətli  mineral  su  idi. Bəlkə  də  kənddə  “hay”  əhalisi  yaşasa  idi  orada  müalicəvi  əhəmiyyətli   sanatoriya  tikərdilər.  Yay  vaxtı  bulağın  ətrafı  qonaqlarla  dolu  olardı.  Tox  adam  sudan  bir  stəkan  içdikdən  15-20  dəqiqə  sonra  acırdı.   Bulaq  kəndin  Armudlu  deyilən  ərazisində  yerləşirdi.
Hacı  İsmayılın (Hacismeyl)  bulağı      Bu  bulaq  suyunun  soyuqluğu  ilə  seçilirdi.  Sudan     ancaq     qurtum- qutum  içmək  mümkün  idi.  Sudan  qurtun – qurtum  (sanki   qaynar  çay  içirsən)   yarım  stəkan  ancaq  içə  bilərdin.    Əhalinin  son  köçündən  əvvəl  demək  olar  ki,  kənd  əhalisi   bütün  bulaqları  həyətlərinə  cəkmişdilər.   Deyilənə  görə  bu  bulağın  suyu  boru  ilə  gəldikdən  sonra  öz  soyuqluğunu   itirirmişdi.
Ağ   bulaq – bu   bulaq  Çətindərə  ilə  Əsətolanın  arasında  düzən  yerdə  yerləşirsi.  Su  orada  olan  balaca  qayanın  altindan  çıxırdı   və  10-12  metrdən  sonra  su  batırdı.  Suyu    soyuq  və  şəffaf  idi.
Qaya  bulağı  –  kəndin  Bədəlli   məhəlləsinin   yuxarısında   Quşqayası   deyilən  yerdən  azacıq   yuxarıda  yerləşirda.  Suyu  yayda  soyuq,  qışda  isə  mülayım (soyuq  olmayan)  idi.   Bu  bulaq  qayanın  içindən  çıxırdı.  Bulağın  yanında  dərədə  balaca  bir  düzənlk   sahə  var  idi  ki,  orada  demək  olar   ki,  çoxlu  müalicəvi  əhəmiyyətli   və   çay   ilə   dəmlənən   otlar   bitirdi.  Quş  qayasında  bir  mağara  var  idi.  Mağaranın  girişi  dar  olsa  da  7-8  metr  sürünə-sürünə  getdikdən  sonra  mağara  genişlənirdi.  Sonralar  ev  tikmək  üçün  qayanı  partladıcı  maddə  ilə   dağıtdılar,   onunla  da  mağaranın   girişi    də    bağlandı    (daha  doğrusu   girişin  yeri   itdi).
Novçalı  bulaq   –  Düzyurdda  yerləşirdi.  Bulağın  qabağına  ağacdan   nov  düzəldib  qoymuşdular,  adı da  oradan  götrülmüşdü.
Əsədovun bulağı –Ağəli  Əsədovun  adı  ilə bağıdır.
Məsimin  bulağı – Bicoylar  Məsiminin  adı  ilə  bağlıdır. Bu  bulaq  kəndin    Bicoylu  məhəlləsində  yerləşirdi.
Gözəllinin  bulağı  –  bu  bulaq  bir  necə  yanaşı  yerləşən  bulaqlardan  ibarət  idi.  Bulağın  suyunu  50-ci  illərin  axırında  kəndin   qurtaracağında,  Ocaq  dağının  ətəyində  tikilən    hamama  çəkmişdilər.  Ancaq  sudan  Bədəlli  məhəlləsinin  əhalisi,   kəndin  ortasında  yaşayan  əhali,   məktəb  həyətində  və  s.   istifadə  olunurdu.
Sınaxanımın  bulağı,   Yarpızlı  bulaq,  Lilparlı  bulaq,   Südlü  bulaq,  Nazik  su,   Atlı   bulaq,  Kor  bulaq  (bu  bulağın  suyu   gah  batıb,  gah  da   çıxdığına  görə  belə  adlnırdı)  və  başqa  bulaqlar.  Bəzi  bulaqların  heç  adı da  yox  idi.
Ümumiyyətlə   Toxluca  kəndinin   ərazisində,  həm   güneyində,  həm  də  qüzeyində   bulaqlar  çox  idi.   Ona  görə  də   biçənəklərdə  də  ot   bol  olardı.   80-ci  illərdə   bu   bulaqların   əksəriyyətini   kənd   camaatı   həyətlərə   çəkmişlər.   Dana  damı  və  Dəlmə  ərazisində  olan  bulaqlar  Əyircə   cayı  ilə   Göyçə    gölünə   tökülürdü.

7,083 thoughts on “Toxlucanın tarixi”

  1. Thanks for these pointers. One thing I additionally believe is that credit cards supplying a 0 rate of interest often attract consumers in with zero interest rate, instant authorization and easy on-line balance transfers, but beware of the real factor that will probably void your own 0 easy street annual percentage rate plus throw anybody out into the terrible house quickly.

  2. Thanks for the auspicious writeup. It actually was a entertainment account it. Look complicated to far introduced agreeable from you! However, how can we keep in touch?

  3. Hey there would you mind letting me know which web host you’re utilizing? I’ve loaded your blog in 3 completely different internet browsers and I must say this blog loads a lot quicker then most. Can you suggest a good web hosting provider at a honest price? Cheers, I appreciate it!

  4. I like what you guys are up too. Such clever work and
    reporting! Carry on the excellent works guys I
    have incorporated you guys to my blogroll. I think it will improve the value of my
    website :).

  5. I just want to mention I’m all new to blogs and certainly savored you’re web site. More than likely I’m want to bookmark your site . You surely have good writings. Appreciate it for sharing your web page.

  6. Hi there very nice website!! Guy .. Excellent .. Wonderful
    .. I will bookmark your web site and take the feeds also?
    I am happy to find so many helpful information here
    in the submit, we’d like develop extra techniques in this regard, thank you for
    sharing. . . . . .

  7. How long does a copyright last on newspaper articles?. . If a service copies newspapers articles and then posts it in a database on the Internet, is there also a copyright on the Internet content?.

  8. Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading? I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog. Any suggestions would be greatly appreciated.

  9. How long does a copyright last on newspaper articles?. . If a service copies newspapers articles and then posts it in a database on the Internet, is there also a copyright on the Internet content?.

  10. How long does a copyright last on newspaper articles?. . If a service copies newspapers articles and then posts it in a database on the Internet, is there also a copyright on the Internet content?.

  11. Wonderful article! This is the type of info
    that are meant to be shared around the web.
    Disgrace on the seek engines for now not positioning
    this publish higher! Come on over and consult with my site .
    Thank you =)

  12. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article.
    I will make sure to bookmark it and return to read more of your useful
    information. Thanks for the post. I will definitely return.

  13. I just want to mention I’m all new to blogs and certainly savored you’re web site. More than likely I’m want to bookmark your site . You surely have good writings. Appreciate it for sharing your web page.

  14. Thanks for the marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you will be
    a great author.I will remember to bookmark your blog and will often come back
    later in life. I want to encourage one to continue your great work, have
    a nice morning!

  15. Hey There. I found your blog using msn. This is a really well written article.
    I’ll make sure to bookmark it and come back to read more of your
    useful information. Thanks for the post. I’ll definitely return.

  16. When I initially commented I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now whenever a comment is added I recieve 4 emails with the exact same comment. Perhaps there is a way you are able to remove me from that service? Kudos!

  17. I was suggested this website by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him
    as no one else know such detailed about my difficulty.
    You are incredible! Thanks!

  18. Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I have truly enjoyed surfing around your blog posts. After all I will be subscribing to your rss feed and I hope you write again soon!

  19. Everything is very open with a very clear explanation of the issues. It was definitely informative. Your website is very useful. Thank you for sharing!

  20. Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research about this. We got a grab a book from our area library but I think I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic information being shared freely out there.

  21. I want to express appreciation to you just for rescuing me from this problem. Right after browsing through the online world and obtaining opinions which were not beneficial, I believed my entire life was done. Living devoid of the approaches to the problems you have resolved by means of your good write-up is a critical case, and the ones that would have badly damaged my career if I hadn’t encountered your site. Your good capability and kindness in dealing with all the stuff was helpful. I am not sure what I would have done if I hadn’t come upon such a subject like this. I can at this time look forward to my future. Thank you so much for your high quality and effective guide. I will not think twice to recommend the blog to any individual who would need guidance on this situation.

  22. What’s Happening i’m new to this, I stumbled upon this I’ve found It positively useful and it has helped me out loads. I hope to contribute & help other users like its helped me. Good job.

  23. I am not sure the place you are getting your info, but great topic. I must spend some time finding out more or figuring out more. Thanks for wonderful information I used to be on the lookout for this info for my mission.

  24. I want to express appreciation to you just for rescuing me from this problem. Right after browsing through the online world and obtaining opinions which were not beneficial, I believed my entire life was done. Living devoid of the approaches to the problems you have resolved by means of your good write-up is a critical case, and the ones that would have badly damaged my career if I hadn’t encountered your site. Your good capability and kindness in dealing with all the stuff was helpful. I am not sure what I would have done if I hadn’t come upon such a subject like this. I can at this time look forward to my future. Thank you so much for your high quality and effective guide. I will not think twice to recommend the blog to any individual who would need guidance on this situation.

  25. Hey! This is my first comment here soo I just wantd to give a quick shout out and ssay I truly enjoy reading through your posts.
    Can you suggest any other blogs/websites/forums that deal with the same topics?
    Thaznks for your time!

  26. I just want to mention I’m all new to blogs and certainly savored you’re web site. More than likely I’m want to bookmark your site . You surely have good writings. Appreciate it for sharing your web page.

  27. I’m really enjoying the design and layout of your website. It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme? Exceptional work!|

  28. I just want to mention I’m all new to blogs and certainly savored you’re web site. More than likely I’m want to bookmark your site . You surely have good writings. Appreciate it for sharing your web page.

  29. Index Search Villas and lofts to rent, search by region, find
    in a few minutes a villa to rent by city,
    a number of rooms lofts and villas. Be impressed by the wonderful pictures and
    knowledge that they have to present you. The website is a center for you all the ads inside the field,
    bachelorette party? Spend playtime with an associate who leaves Israel?
    It doesn’t matter what the reason why it’s important to
    rent a villa for the two event or perhaps a group recreation appropriate for any age.
    The site is also the middle of rooms by way of the hour, which is already
    another subject, for lovers who are searhing for a luxurious room equipped for discreet entertainment that has a spouse
    or lover. No matter what you are looking at, the 0LOFT website produces a look for
    you to find rentals for loft villas and rooms throughout Israel, North South and Gush Dan.

  30. I am usually to running a blog and i actually recognize your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.

  31. How long does a copyright last on newspaper articles?. . If a service copies newspapers articles and then posts it in a database on the Internet, is there also a copyright on the Internet content?.

  32. Great work! That is the type of information that are meant to
    be shared around the net. Shame on the seek engines for now not positioning this
    put up upper! Come on over and seek advice from my site
    . Thanks =)

  33. One of the best man is usually the grooms most reliable and faithful good friend
    or relative. The most effective man is usually the grooms most reliable and faithful good
    friend or relative. The ushers could be the grooms brothers, cousin, or finest
    mates, or brothers and close family of the bride. Responsibilities of the best Man Before the wedding, he – pays for his personal attire, bought or rented.
    May give the envelope to the officiant earlier than the ceremony.

    Throughout the ceremony, he – just isn’t a part of
    the processional but enters with the groom, standing behind the groom and slightly to the left.
    After the ceremony, he – instantly serves as one of many witnesses in signing the wedding license.
    On the reception, he – does not stand in the receiving
    line unless he can also be the father of the groom. After the reception, he – promptly returns
    both his and the grooms rented formal put on to
    the appropriate location.

  34. Your positions continually have got a lot of really up to date info. Where do you come up with this? Just saying you are very resourceful. Thanks again

  35. I am usually to running a blog and i actually recognize your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.

  36. I beloved up to you will obtain performed proper here.
    The comic strip is attractive, your authored subject matter stylish.
    nevertheless, you command get bought an shakiness over that you would like be handing
    over the following. sick no doubt come more in the past again as precisely the
    same nearly very often within case you shield this increase.

  37. I am usually to running a blog and i actually recognize your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.

  38. Your positions continually have got a lot of really up to date info. Where do you come up with this? Just saying you are very resourceful. Thanks again

  39. Woah! I’m really digging the template/theme of this blog. It’s simple,
    yet effective. A lot of times it’s tough to get that “perfect balance” between usability and visual appearance.
    I must say you’ve done a excellent job with this. Also, the blog loads super
    fast for me on Internet explorer. Outstanding Blog!

  40. Your one-stop store to Asia’s greatest intercourse
    location, find Tokyo Escorts, Brothels, Sexual Rubs, Blowjob Bars, Reel Clubs, Sex Solutions
    and a great deal more!

  41. There are some interesting points in time in this article but I don?t know if I see all of them center to heart. There is some validity but I will take hold opinion until I look into it further. Good article , thanks and we want more! Added to FeedBurner as well

  42. Hello! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing months of hard work due to no backup. Do you have any methods to stop hackers?

  43. Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how can i subscribe for a blog web site? The account aided me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

  44. Howdy! I realize this is sort of off-topic but I needed to ask.
    Does operating a well-established website such as yours take a
    massive amount work? I am brand new to running a blog however I do
    write in my diary daily. I’d like to start a blog so I can easily share my own experience and views online.
    Please let me know if you have any kind of ideas or
    tips for brand new aspiring bloggers. Thankyou!

  45. Only wanna input on few general things, The website style is perfect, the content material is rattling superb. “In business school classrooms they construct wonderful models of a nonworld.” by Peter Drucker.

  46. Currently it sounds like Drupal is the preferred blogging platform
    available right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your
    blog?

  47. I am usually to running a blog and i actually recognize your content. The article has really peaks my interest. I am going to bookmark your site and keep checking for new information.

  48. Spot on with this write-up, I honestly think this site needs much more attention. I’ll probably be back again to see more, thanks for
    the information!

  49. Can I just say what a relief to uncover someone that actually knows
    what they are discussing on the internet. You actually realize how to bring an issue to light and make it important.
    A lot more people ought to look at this and understand this side
    of your story. I can’t believe you are not more popular
    because you most certainly possess the gift.

  50. I discovered your blog site on google and check a few of your early posts. Continue to keep up the very good operate. I just additional up your RSS feed to my MSN News Reader. Seeking forward to reading more from you later on!?

  51. What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I have found It positively helpful and it has aided me out
    loads. I am hoping to contribute & aid other customers like its helped me.
    Great job.

  52. Thank you, I’ve recently been looking for info approximately this subject for
    a while and yours is the best I’ve came upon so far.
    But, what about the bottom line? Are you certain concerning the supply?

  53. Howdy! Do you know if they make any plugins to help with
    Search Engine Optimization? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing
    very good success. If you know of any please share.
    Many thanks!

  54. Hello! I just wanted to ask if you ever have any trouble
    with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended up
    losing a few months of hard work due to no back up.
    Do you have any solutions to protect against
    hackers?

  55. I blog quite often and I genuinely thank you for your information. Your article has truly peaked my interest.
    I’m going to book mark your website and keep checking for new details about once per
    week. I subscribed to your RSS feed too.

  56. Does your site have a contact page? I’m having a tough time locating it but, I’d like to
    send you an email. I’ve got some creative ideas for your
    blog you might be interested in hearing. Either
    way, great blog and I look forward to seeing it expand over time.

  57. Thanks on your marvelous posting! I seriously enjoyed reading it, you
    could be a great author. I will be sure to bookmark your blog and definitely will come
    back someday. I want to encourage that you continue
    your great posts, have a nice day!

  58. Hello there I am so glad I found your webpage, I really found you by error, while I was browsing on Yahoo for something else,
    Anyways I am here now and would just like to say thank you for a tremendous post
    and a all round enjoyable blog (I also love the theme/design), I don’t have time to go through it all at the
    minute but I have book-marked it and also added
    your RSS feeds, so when I have time I will be
    back to read much more, Please do keep up the great work.

  59. Thanks for your marvelous posting! I genuinely
    enjoyed reading it, you will be a great author.I will make sure to bookmark your blog and will often come back down the road.
    I want to encourage you to definitely continue your great writing, have
    a nice day!

  60. Hi I am so excited I found your webpage, I really found you by error, while I was researching
    on Askjeeve for something else, Nonetheless I am here now and would just like to say
    many thanks for a incredible post and a all round exciting blog (I
    also love the theme/design), I don’t have time to look over it all at
    the minute but I have saved it and also included your
    RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please
    do keep up the great work.

  61. hello there and thank you for your information – I’ve definitely picked up something new
    from right here. I did however expertise several technical issues using this site, since I
    experienced to reload the site many times previous to I
    could get it to load correctly. I had been wondering if your
    hosting is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading
    instances times will very frequently affect your placement in google and can damage your quality score if
    ads and marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS to my email and could look out for much more
    of your respective exciting content. Ensure that you update this
    again soon.

  62. Wow, marvelous weblog structure! How long have you ever been running a
    blog for? you make running a blog glance easy. The total look of your site is magnificent,
    as smartly as the content!

  63. Hi there! This post couldn’t be written any better! Reading through this
    post reminds me of my previous roommate! He continually kept preaching about this.
    I’ll send this article to him. Pretty sure he’ll have
    a good read. Many thanks for sharing!

  64. Hello, Neat post. There is an issue together with your site in internet explorer, may check this?

    IE still is the market leader and a huge part of other people
    will pass over your wonderful writing because of this problem.

  65. hi!,I really like your writing very much! share we communicate
    more approximately your article on AOL? I need an expert on this area to solve my problem.

    May be that’s you! Taking a look ahead to peer you.

  66. Undeniably believe that which you said. Your
    favorite reason appeared to be on the net the easiest thing to be aware of.
    I say to you, I definitely get annoyed while people
    think about worries that they just do not know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without
    having side-effects , people can take a signal.
    Will probably be back to get more. Thanks

  67. I simply could not leave your web site prior to suggesting that I actually loved
    the standard info an individual provide in your visitors?
    Is gonna be back continuously in order to check up on new posts

  68. My programmer is trying to persuade me to move to .net from PHP.

    I have always disliked the idea because of the expenses.

    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on various websites for about a year and am worried about switching to another platform.
    I have heard great things about blogengine.net. Is there a way I can import
    all my wordpress content into it? Any kind of help would be really appreciated!

  69. You actually make it seem so easy with your presentation but
    I find this topic to be really something that I think
    I would never understand. It seems too complex and extremely broad for me.
    I’m looking forward for your next post, I will try to get
    the hang of it!

  70. What’s up every one, here every one is sharing these knowledge,
    therefore it’s fastidious to read this webpage, and I used to
    go to see this web site everyday.

  71. Today, I went to the beachfront with my kids.
    I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed the shell to her ear
    and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched
    her ear. She never wants to go back! LoL I know this
    is completely off topic but I had to tell someone!

  72. Thanks for every other fantastic article. Where else may anyone get that type of
    information in such an ideal method of writing?

    I’ve a presentation subsequent week, and I
    am at the look for such information.

  73. An outstanding share! I have just forwarded this
    onto a friend who has been conducting a little research on this.

    And he in fact ordered me lunch due to the fact
    that I discovered it for him… lol. So allow me to reword this….

    Thank YOU for the meal!! But yeah, thanks for spending time to discuss this topic here on your web site.

  74. Hey are using WordPress for your site platform?

    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and set up my own. Do you require any coding expertise
    to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  75. What i do not realize is in truth how you are no longer actually a lot
    more neatly-favored than you might be right now.
    You’re very intelligent. You realize thus significantly in relation to this topic, produced me for my part consider it
    from numerous varied angles. Its like men and women aren’t interested until
    it is one thing to do with Lady gaga! Your own stuffs outstanding.

    Always handle it up!

  76. You’re so cool! I don’t suppose I’ve read through something
    like that before. So nice to discover another person with
    original thoughts on this topic. Really.. thank you for starting this up.
    This site is something that is needed on the web, someone with a little originality!

  77. Hi! I know this is kind of off topic but I was wondering which blog
    platform are you using for this website? I’m getting sick and
    tired of WordPress because I’ve had issues with hackers and I’m looking at alternatives for another platform.
    I would be awesome if you could point me in the direction of a good platform.

  78. What i don’t realize is in truth how you are no longer actually a lot
    more well-appreciated than you may be now. You’re very intelligent.
    You recognize therefore significantly on the subject of this matter, produced me for my part imagine it
    from a lot of numerous angles. Its like men and women aren’t
    interested except it is one thing to do with Girl gaga!
    Your own stuffs outstanding. All the time deal with it up!

  79. Do you have a spam problem on this website; I also am a blogger, and I was wanting
    to know your situation; many of us have developed some nice practices and
    we are looking to exchange solutions with other
    folks, be sure to shoot me an e-mail if interested.

  80. SITUS AGEN JUDI IDN POKER CEME ONLINE TERBARU TERPERCAYA INDONESIA
    POKERZO yaitu laman agen judi IDN poker play permainan judi ceme online terpercaya di Indonesia minimal deposit murah 10.000 rupiah
    no robot. Ragam Permainan judi online yang disediakan yaitu permainan poker online,
    ceme online, domino QQ, ceme keliling. POKERZO merupakan website idn poker yang memberikan permainan judi kartu online dengan memakai
    uang autentik. POKERZO hadir sudah semenjak lama
    sebagai web judi online terpercaya di Indonesia dalam permainan poker online.
    Kami jamin anda dapat bermain dengan benar-benar nyaman dan data anda pasti
    aman 100%.

    GAME TERLENGKAP SITUS POKER ONLINE & SITUS JUDI ONLINE TERPERCAYA INDONESIA
    POKERZO mengaplikasikan server IDN play poker yang sudah dipercayai oleh para pemain poker online di Indonesia.
    Permainan judi online ini bisa di mainkan melewati aplikasi handphone yang berbasis Android & IOS.
    Caranya cukup gampang, untuk unduh aplikasi hal yang demikian dapat klik di tombol aplikasi poker.
    Dan untuk pelaksanaan transaksi anda dapat menghubungi customer service kami via livechat yang disediakan. Dan kami juga menyediakan sebagian contact person seperti whatsapp,
    line, wechat dan masih banyak lagi, untuk lengkapnya dapat lihat di
    contact POKERZO. Seluruh permainan IDN poker ini bisa di mainkan cuma dengan 1 user ID
    saja. Tentunya kami akan memberikan pelayanan terbaik & tercepat untuk anda sebab kami yakni
    web judi online terpercaya di Indonesia.

    BERMAIN JUDI POKER ONLINE | DOMINO QQ | BANDAR CEME ONLINE DI IDN
    POKER
    Seluruh permainan POKERZO bisa dimainkan dalam 1 user id saja.
    Dan juga minimal deposit di POKERZO bahkan cukup dengan 10rb rupiah saja,
    anda sudah bisa merasakan seluruh permainan yang disediakan. Kami sebagai agen judi poker online terpercaya
    memberikan pelayanan terbaik dalam 24 jam penuh untuk tiap-tiap harinya.

    Progres transaksi deposit & withdraw di sini malahan cuma 3 menit saja.

    Customer service dari POKERZO tentu akan memberikan pelayanan yang betul-betul ramah dan juga kencang untuk
    kenyamanan segala membernya. Kami juga menyediakan pelbagai bonus menarik seperti bonus new anggota, bonus deposit harian, bonus referral,
    bonus turn over bulanan terbesar dan masih banyak lagi.

    DAFTAR SITUS IDN PLAY POKER ONLINE TERPERCAYA INDONESIA
    Seketika daftarkan diri anda bersama kami di POKERZO website judi poker
    online terpercaya Indonesia. Dan untuk registrasinya sangatlah gampang, cukup mengisi form daftar di menu daftar yang sudah disediakan atau secara manual via livechat kami POKERZO.
    Rasakan sensasi bermain judi poker online terbaik di Indonesia
    cuma bersama kami dan temukan kemenangan beserta bonus jutaan rupiah.

    Kami juga memberikan bonus emas yang tentunya benar-benar
    menarik & menarik hati untuk di raih. Mari bergabung dan menangkan game judi online dengan jackpot poker online terbesar bersama
    kami POKERZO laman judi online terpercaya di
    Indonesia.

  81. Hey! This is my first comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I really enjoy
    reading through your articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that cover the same topics?
    Thanks!

  82. Hi there, the whole thing is going perfectly here and ofcourse every
    one is sharing information, that’s genuinely fine, keep up writing.

  83. Oh my goodness! Incredible article dude! Thanks, However
    I am going through troubles with your RSS. I don’t know why I
    cannot join it. Is there anybody getting similar RSS problems?
    Anyone that knows the solution will you kindly respond? Thanx!!

  84. My family always say that I am killing my time here at net, except
    I know I am getting familiarity daily by reading thes good articles or
    reviews.

  85. It is appropriate time to make some plans for
    the future and it’s time to be happy. I’ve read this post and if I could I want to suggest you some interesting things or advice.
    Perhaps you can write next articles referring to this article.
    I want to read more things about it!

  86. Hey there just wanted to give you a quick heads up.
    The text in your content seem to be running
    off the screen in Internet explorer. I’m not sure if this is a format issue or something to do with internet browser compatibility but I thought
    I’d post to let you know. The style and design look great though!

    Hope you get the problem solved soon. Cheers

  87. Of course, in case you go along with a free of charge
    site, you will get over social contact dependant on your mood and
    the friends you’re making on each site. These scammers usually
    simply have one picture in their profile, thus it could be the norm for many experienced people
    who date online to believe that one picture profiles don’t show
    the genuine person. By it’s very nature, however,
    internet dating as you may know it, is infested with scammers and syndicates, so you are encouraged to apply some sound judgment and workout a little bit more caution when joining those
    hitherto unknown internet dating websites that of a sudden shoot up and
    they are boasting of your veritable selection of Russian women from all of ages and coming
    from all regions.

  88. Hmm it appears like your website ate my first comment (it was super long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say,
    I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog blogger
    but I’m still new to the whole thing. Do you have any points for newbie blog
    writers? I’d certainly appreciate it.

  89. My coder is trying to convince me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type on a variety of
    websites for about a year and am nervous about switching to another platform.
    I have heard very good things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress posts into it?
    Any help would be really appreciated!

  90. Oh my goodness! Impressive article dude! Thank you so much, However I am
    having problems with your RSS. I don’t know the reason why I cannot subscribe to it.
    Is there anybody getting similar RSS issues? Anyone who knows the answer can you
    kindly respond? Thanx!!

  91. Hello, i think that i saw you visited my blog thus i came to “return the favor”.I am attempting to find things to enhance my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  92. It’s in reality a great and helpful piece of information. I am glad that you simply shared this
    helpful information with us. Please stay us up to date like this.
    Thanks for sharing.

  93. Hmm is anyone else experiencing problems with the
    images on this blog loading? I’m trying to find
    out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any responses
    would be greatly appreciated.

  94. I really like what you guys are usually up too.
    This kind of clever work and reporting! Keep up the wonderful works guys I’ve
    incorporated you guys to blogroll.

  95. Woah! I’m really enjoying the template/theme of this site.
    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging to get
    that “perfect balance” between usability and visual appeal.

    I must say you’ve done a excellent job with this.
    Additionally, the blog loads extremely fast for me on Internet explorer.
    Superb Blog!

  96. This design is incredible! You obviously know how to keep a
    reader amused. Between your wit and your videos, I
    was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Fantastic job.
    I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it.
    Too cool!

  97. Thank you for the good writeup. It if truth be told was once a enjoyment account it.
    Look complicated to more delivered agreeable from you! However,
    how could we keep up a correspondence?

  98. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wished to mention that
    I have really enjoyed surfing around your blog posts.
    In any case I will be subscribing for your feed and I am hoping
    you write once more very soon!

  99. Simply want to say your article is as surprising.
    The clearness in your post is simply cool and i could assume you are an expert on this subject.
    Well with your permission let me to grab your RSS feed to keep
    up to date with forthcoming post. Thanks a
    million and please keep up the rewarding work.

  100. Thanks for a marvelous posting! I really enjoyed reading it, you could be a great
    author. I will make certain to bookmark your blog
    and definitely will come back in the future. I want to encourage that you continue your
    great work, have a nice weekend!

  101. What i do not understood is in fact how you’re now not actually a lot more
    smartly-liked than you might be right now.
    You’re very intelligent. You understand therefore
    significantly in terms of this subject, produced me in my view
    believe it from numerous numerous angles. Its like women and men don’t seem to
    be fascinated except it is something to do with Girl gaga!
    Your individual stuffs excellent. All the time handle it up!

  102. My spouse and I stumbled over here from a different web address and thought I might as well
    check things out. I like what I see so now
    i’m following you. Look forward to looking at your web page again.

  103. Hello, i think that i noticed you visited my weblog thus i came to go back the choose?.I am trying to to find things to improve my website!I suppose its good enough to use a few of your concepts!!

  104. whoah this weblog is excellent i really like studying your posts.
    Keep up the great work! You recognize, a lot of individuals are looking round for this information, you can help them
    greatly.

  105. When I originally commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each
    time a comment is added I get three emails with the same comment.
    Is there any way you can remove people from that service? Cheers!

  106. My relatives always say that I am killing my time here at web, but I know I am getting experience everyday by reading such pleasant content.

  107. Wow that was unusual. I just wrote an incredibly long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyhow, just wanted to say fantastic blog!

  108. Howdy would you mind letting me know which web host you’re utilizing?
    I’ve loaded your blog in 3 completely different web browsers
    and I must say this blog loads a lot faster then most. Can you
    recommend a good hosting provider at a honest price?

    Thanks, I appreciate it!

  109. Wow! This blog looks exactly like my old one!
    It’s on a entirely different topic but it has pretty much the same page
    layout and design. Wonderful choice of colors!

  110. Have you ever considered about including a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is fundamental and everything.
    But think about if you added some great images
    or video clips to give your posts more, “pop”! Your content is excellent but with images and video clips, this website could undeniably
    be one of the greatest in its field. Fantastic blog!

  111. WOC Coffee – World of Coffee açılımıyla 2018 yılında kahve kavurumu ile başlayan marka hayatına, internetten kahve satış ile devam eden bir kuruluştur (woccoffee.com).
    Kendin için bir iyilik yap – kahve satın al
    sloganıyla nitelikli kahve, çekirdek kahve, filtre kahve,
    espresso kahve ve makine – ekipman konusunda kaliteli ürünler satan WOC
    Coffee, sizler için uygun fiyatlarla online satış sunuyor.

    Özenle kavurduğu kahve çekirdeklerini dünya kahvelerini; espresso kahve,
    kahve, nitelikli kahve ve Türk kahvesi olarak gruplayabiliriz.
    Yüzünüzde tebessüm oluşturan filtre kahve ve diğer kahve
    çeşitlerimizle vazgeçilmez online kahve satış siteniz haline geleceğiz.
    İnternetten taptaze kahve satın almak isteyen değerli kahve severler
    için siparişlerinizi kredi kartı ile ödeyerek
    verebilir ertesi gün ücretsiz kargo ile kapınıza gönderilmesini sağlayabilirsiniz.

    Birçok dünya ülkesinin yöresel kahvelerini sizler
    için kavuruyoruz. Büyük bir aşkla kavurduğumu birinci kalite kahve çekirdeklerimizi kokusu üzerinde ve taptaze olarak sizlere gönderiyoruz.
    Hala ne bekliyorsunuz? Kahvem bitti diye üzülmeyin. WOC Coffee size internetten nitelikli ve filtre
    kahve sipariş imkanı sunuyor. Kahve kalitemizi tadınca başka bir marka
    tercih etmeyeceksiniz. Bunun garantisini sunduğumuz
    kaliteli ürünlerimizle belgeliyoruz. İnternetten kahve ve kahve makine ekipman siparişi hiç bu kadar kolay olmamıştı.

    Türk kahvesi için alışılagelmiş markaların çekirdek kalitesi düşük kahveleri yerine özenle kavrulan birinci kalite çekirdeklerle ürettiğimiz Türk kahvesi vazgeçilmez tercihiniz olacak.

    Perakende satış yapmamızın yanı sıra toptan kahve satış imkanımız da bulunmaktadır.
    Toptan kahve satışı için bizi aramanız yeterlidir.
    Müşteri hizmetlerimiz kafeler için toptan kahve satışı konusunda size en uygun fiyatlarla kaliteyi sunacaktır.

  112. I just like the valuable information you provide to
    your articles. I will bookmark your blog and take a look at again here regularly.
    I’m fairly sure I’ll learn many new stuff proper right here!

    Best of luck for the next!

  113. This is the right blog for everyone who would like to understand this topic.
    You know so much its almost hard to argue with you (not that I actually would want
    to…HaHa). You definitely put a new spin on a subject which has been discussed for ages.

    Great stuff, just wonderful!

  114. I do not know whether it’s just me or if perhaps everyone else experiencing issues with your site.
    It seems like some of the text on your posts are running off
    the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them too?

    This may be a problem with my browser because I’ve had this happen previously.
    Appreciate it

  115. Do you have a spam issue on this website; I also am a blogger, and
    I was curious about your situation; we have created some nice methods
    and we are looking to trade strategies with other folks, please shoot me an email if interested.

  116. Does your site have a contact page? I’m having
    a tough time locating it but, I’d like to shoot you an e-mail.
    I’ve got some recommendations for your blog you might be interested in hearing.
    Either way, great site and I look forward to seeing it develop over time.

  117. Hi there, I do think your blog could be having internet browser compatibility issues.
    When I take a look at your web site in Safari, it looks fine however
    when opening in Internet Explorer, it’s got some overlapping issues.
    I merely wanted to give you a quick heads up!
    Aside from that, great website!

  118. You really make it seem really easy with your presentation but I find this matter to be really
    one thing that I believe I’d by no means understand.
    It kind of feels too complex and extremely wide
    for me. I’m having a look ahead for your
    next put up, I’ll try to get the grasp of it!

  119. Thank you for any other informative blog.

    The place else may just I get that type of information written in such a perfect method?

    I have a project that I’m just now working on, and I’ve been on the look
    out for such information.

  120. Wonderful blog! I found it while searching on Yahoo News.
    Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo
    News? I’ve been trying for a while but I never seem
    to get there! Thanks

  121. Great blog! Is your theme custom made or did you download
    it from somewhere? A design like yours with a few simple tweeks would really make my blog jump out.
    Please let me know where you got your design. Bless you

  122. Good day! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using for this website?
    I’m getting tired of WordPress because I’ve had issues with hackers and I’m looking at alternatives for another platform.
    I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.

  123. Hmm it seems like your website ate my first comment (it was super long) so
    I guess I’ll just sum it up what I wrote and say,
    I’m thoroughly enjoying your blog. I as well am an aspiring blog writer but I’m still new to the whole thing.
    Do you have any tips for rookie blog writers?
    I’d really appreciate it.

  124. You are so awesome! I do not believe I have read through anything
    like this before. So great to find somebody with a few genuine thoughts on this issue.
    Really.. thanks for starting this up. This web site is one thing
    that is needed on the web, someone with a bit of originality!

  125. Fascinating blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
    A theme like yours with a few simple adjustements
    would really make my blog stand out. Please let me know where you got your theme.

    Bless you

  126. Awesome blog! Do you have any hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own site soon but I’m a little lost on everything.
    Would you recommend starting with a free platform like
    Wordpress or go for a paid option? There are so many
    choices out there that I’m completely overwhelmed ..
    Any ideas? Kudos!

  127. Hello, I believe your site might be having web browser compatibility issues.
    When I look at your site in Safari, it looks fine however when opening in Internet Explorer, it has some
    overlapping issues. I simply wanted to provide you with a quick
    heads up! Besides that, fantastic site!

  128. 沈阳棋牌社好赚钱吗
    上下分棋牌游戏å®>网
    15201棋牌游戏中心下载
    亿äg>游棋牌升级外挂
    亿ng>游æ£ong>挂机
    棋牌游戏上下
    7080捕鱼棋牌游戏
    7080棋牌游戏官网
    7080棋牌游戏中心下载
    鸿泰棋牌官网游戏下载大全
    亲朋棋牌èµ方法

  129. May I simply say what a relief to find a person that truly understands what they’re talking about on the net.
    You definitely realize how to bring an issue
    to light and make it important. More and more people ought to check this out and understand this side of your story.
    I was surprised you’re not more popular because you
    surely have the gift.

  130. I’ve read several good stuff here. Certainly
    worth bookmarking for revisiting. I surprise how so much
    effort you set to create this sort of magnificent informative website.

  131. Normally I do not learn post on blogs, however
    I would like to say that this write-up very forced me to check out and do so!
    Your writing style has been surprised me. Thanks,
    quite great article.

  132. Greetings from Colorado! I’m bored at work so I decided
    to browse your site on my iphone during lunch break.

    I really like the knowledge you present here and can’t wait to
    take a look when I get home. I’m shocked at how fast your blog
    loaded on my mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G ..

    Anyhow, amazing site!

  133. I’m amazed, I have to admit. Rarely do I come across a blog that’s equally educative and interesting, and let me
    tell you, you have hit the nail on the head. The
    problem is something that not enough men and women are speaking intelligently about.
    I’m very happy that I came across this during my hunt for something regarding
    this.

  134. I’m not that much of a internet reader to be honest but your
    sites really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back
    down the road. All the best

  135. Does your blog have a contact page? I’m having a tough
    time locating it but, I’d like to shoot you an email. I’ve
    got some suggestions for your blog you might be interested
    in hearing. Either way, great website and I
    look forward to seeing it grow over time.

  136. I don’t even understand how I stopped up here,
    however I thought this publish used to be great. I don’t
    know who you are however certainly you are going to a famous blogger for those who are not already.
    Cheers!

  137. Heya i am for the first time here. I came across this board and I find It truly useful & it helped
    me out much. I hope to give something back and aid others like you
    aided me.

  138. Hello, i feel that i noticed you visited my blog thus
    i came to return the want?.I am attempting to to find issues to
    improve my web site!I assume its ok to use some of
    your ideas!!

  139. Pretty section of content. I just stumbled upon your site
    and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts.
    Any way I will be subscribing to your augment and even I achievement
    you access consistently fast.

  140. Hey there! This is my 1st comment here so I just wanted to give
    a quick shout out and say I truly enjoy reading your blog
    posts. Can you suggest any other blogs/websites/forums that cover the same subjects?
    Many thanks!

  141. Hi I am so thrilled I found your blog, I really found you by error, while I was browsing on Yahoo for something else, Nonetheless I am here
    now and would just like to say thank you for a tremendous post and a
    all round enjoyable blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read through it all at the minute
    but I have saved it and also added in your RSS feeds, so when I have time I
    will be back to read much more, Please do keep up the awesome jo.

  142. Thanks for the marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you are a great author.
    I will be sure to bookmark your blog and may come back very soon. I want to encourage one to continue your great writing, have a nice weekend!

  143. Hi! I know this is somewhat off topic but I was wondering
    if you knew where I could get a captcha plugin for my comment
    form? I’m using the same blog platform as yours and I’m having difficulty finding one?
    Thanks a lot!

  144. Heya i’m for the first time here. I found this board
    and I to find It really helpful & it helped me out much.
    I am hoping to present something again and help others like you helped me.

  145. I savor, lead to I discovered just what I used to be taking a look for.
    You’ve ended my 4 day long hunt! God Bless you man. Have
    a great day. Bye

  146. Aw, this was an exceptionally good post. Taking the
    time and actual effort to make a really good article… but what can I say… I
    hesitate a lot and don’t seem to get anything done.

  147. A motivating discussion is definitely worth comment. There’s no doubt that that
    you ought to write more on this topic, it may not be a taboo
    subject but generally folks don’t talk about these
    issues. To the next! Many thanks!!

  148. I’m really enjoying the design and layout of your blog. It’s a very easy
    on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often.
    Did you hire out a developer to create your theme? Exceptional work!

  149. I am really impressed along with your writing talents and also with the structure in your blog.
    Is that this a paid subject matter or did you customize it yourself?

    Either way stay up the nice quality writing, it’s rare to see a nice weblog like this one these days..

  150. Thanks for your personal marvelous posting!

    I actually enjoyed reading it, you can be a great author.
    I will make certain to bookmark your blog and will often come back in the foreseeable
    future. I want to encourage one to continue your great job, have
    a nice afternoon!

  151. Thanks for some other informative website. The place else may I am getting that type
    of information written in such a perfect approach?
    I’ve a undertaking that I’m simply now running on, and I’ve been at the
    look out for such info.

  152. I really like what you guys are usually up too. This type of clever work and reporting!
    Keep up the superb works guys I’ve incorporated you guys to my personal blogroll.

  153. I am not sure where you’re getting your info, but good topic.

    I needs to spend some time learning more or understanding
    more. Thanks for excellent info I was looking for this information for my mission.

  154. We are a gaggle of volunteers and opening
    a new scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You’ve performed a formidable process and our whole neighborhood can be grateful to you.

  155. I believe what you typed made a ton of sense. But, think on this, what
    if you were to write a awesome headline? I ain’t suggesting your content is not solid.,
    but what if you added a title that makes people desire more?
    I mean Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi is a little plain. You could look at Yahoo’s front page and note how they create
    article titles to grab people interested. You might add a related video or a pic or two to grab people interested
    about what you’ve got to say. In my opinion, it might make your posts a little bit more interesting.

  156. My partner and I stumbled over here coming from a different page and thought I should check things out.

    I like what I see so i am just following you. Look forward to checking out your web page for a
    second time.

  157. Thanks for a marvelous posting! I seriously enjoyed reading it, you will be a great author.
    I will always bookmark your blog and will often come
    back later in life. I want to encourage
    continue your great work, have a nice weekend!

  158. Magnificent website. Plenty of useful info here.

    I’m sending it to a few friends ans also sharing in delicious.
    And naturally, thank you on your sweat!

  159. Hello There. I found your blog the use of msn. This
    is a very smartly written article. I’ll make sure to bookmark it and return to learn more of your
    useful information. Thank you for the post.

    I will certainly comeback.

  160. We’re a group of volunteers and starting a
    new scheme in our community. Your website offered us with valuable info to work
    on. You have done a formidable job and our entire community will be grateful to you.

  161. Hi, i believe that i saw you visited my site so i came to go back
    the favor?.I am attempting to in finding issues to improve my
    web site!I suppose its adequate to use a few of your ideas!!

  162. Attractive section of content. I just stumbled upon your
    weblog and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts.
    Anyway I’ll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently rapidly.

  163. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article.
    I will be sure to bookmark it and come back to read more
    of your useful info. Thanks for the post. I’ll certainly comeback.

  164. Woah! I’m really digging the template/theme of this website.

    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging to get that “perfect balance” between user friendliness and
    visual appearance. I must say that you’ve done a very good job with this.

    Also, the blog loads super quick for me on Internet explorer.
    Outstanding Blog!

  165. With the Play, you are going to experience gaming on the cellular phone like never
    before. 0 UI, touch sensitive controls, a proximity sensor and Swype text input.
    Another documented good thing about AMOLED screens is always
    that they’ll use less electric batteries than most
    other types of touchscreens.

  166. Howdy excellent website! Does running a blog similar to this require a
    lot of work? I have virtually no knowledge of programming
    but I had been hoping to start my own blog soon. Anyway,
    should you have any recommendations or tips for new blog owners please share.
    I know this is off topic but I simply wanted
    to ask. Kudos!

  167. What’s up all, here every person is sharing these experience, thus it’s good to
    read this website, and I used to pay a quick visit this webpage every day.

  168. Thanks for every other fantastic article. Where else may anyone get that kind of
    information in such a perfect approach of writing?

    I’ve a presentation subsequent week, and I am at the search for
    such information.

  169. I’m extremely pleased to discover this site.
    I want to to thank you for your time just for this fantastic read!!
    I definitely liked every bit of it and I have you saved as
    a favorite to look at new stuff on your blog.

  170. เล่นบอลออนไลน์ไม่จำกัด จ่ายจริงไม่อั้นสมัครได้ตลอดtime
    พนันonlineไม่จำกัด โดยการ
    เข้าเดิมพันผ่าน เว็บพนันonlineหรือ คาสิโนออนไลน์ ฝาก – ถอน ไม่มีขั้นต่ำ
    และ รวดเร็วที่สุด สามารถ ทำรายการได้ ตลอด 24 ชั่วโมง ทำให้นักพนัน ได้รับความ
    สะดวกสบาย ต่อการเข้าใช้งาน เพื่อเล่นพนัน แบบไม่ต้องเสียtime ในการเดินทาง และถอนเงิน
    เพราะเว็บไซต์เรามี
    ระบบ ฝาก – ถอน อัตโนมัติ สามารถ
    สมัครแทงบอล ผ่านหน้าweb โดยใช้time
    ในการทำรายการ เสร็จสิ้นภายใน 1 นาที
    เว็บไซต์ ของเรา
    ของเรา สามารถใช้งาน ได้ทั้งใน
    PC และ มือถือ
    UFA23 ของเรา ยังเป็น website ตรงจาก casinoonline ในต่างประเทศ ที่ได้รับใบอนุญาต อย่างถูกกฏหมาย อีกด้วย ทำให้เรา มั่นใจว่า เราคือ เว็บพนันออนไลน์ ที่ครบวงจร อันดับ 1 ของเอเชีย ในปัจจุบัน ที่มีความ หลากหลาย
    ของเกมพนัน
    ที่ให้บริการ ผ่านwebsiteเล่นบอลออนไลน์
    เพื่อตอบความต้องการ ของนักพนัน
    เราได้มีการ ปรับปรุง แก้ไข จุดบกพร่อง ที่ได้รับการแจ้ง จากนักพนันที่เข้ามาใช้งาน อยู่ตลอดtime เท่านั้นยังไม่พอ เรายังนำข้อเปรียบเทียบ
    จากเว็บไซต์ อื่น ๆ ที่ได้รับมาจาก เซียนเล่นบอลออนไลน์ ที่นำมาบอกกล่าว มาปรับใช้ กับเว็บไซต์ของเรา

    เพื่อให้ท่าน ได้เพลิดเพลิน กับการเข้าใช้งาน คาสิโนออนไลน์ ที่มีบริการทั้ง บอล มวย คาสิโน เกม และ รายการsportonline
    อื่น ๆ ให้ท่าน ได้เลือกเล่น อย่างมากมาย
    แทงบอล ผ่านเว็บบอลที่ดีที่สุด
    อย่าง UFA23.com รับรองว่า
    เล่นบอลออนไลน์ไม่จำกัด ไม่มีอั้น จ่ายจริง จ่ายไม่อั้น สมัครแทงบอล ได้ตลอดเวลา
    ในปัจจุบันมีเว็บพนันออนไลน์ จำนวนมาก ที่ถูกพัฒนาขึ้นมา
    เพราะปัจจุบัน ถือว่าเว็บไซต์ คาสิโนออนไลน์ ณ
    เวลานี้ คือ ขุมทองคำ ของ เว็บพนันออนไลน์ เว็บพนันออนไลน์ ได้รับความนิยม
    เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่สมัยที่อินเทอร์เน็ต ใช้ความเร็วแค่ 64 K จนถึงปัจจุบัน
    ที่ความไว เพิ่มขึ้นเป็นทวีคุณ
    ปัจจัยหลักที่ทำให้ สิ่งนี้เกิดขึ้น ก็คือ
    การที่ประชาชน สามารถเข้าถึงการใช้งาน
    อย่างทั่วถึง และนิยมใช้ในการ ค้นหาข้อมูล และเสวงหาความรู้ใหม่ ๆ เว็บไซต์พนันออนไลน์
    ก็คือ สิ่งหนึ่ง ที่เริ่มมีคนหันมาให้ ความสนใจมากขึ้น
    แต่ในทางกลับกัน เว็บแทงบอลออนไลน์ ที่มีเพิ่มมากขึ้น ทำให้นักพนันนั้น มีทางเลือกมากขึ้น
    เช่นกัน นักแทง
    สามารถเลือกได้ ว่าจะเดิมพันกับwebsite ไหนดี ที่ พนันonlineให้เยอะ
    อย่าให้ตัญหา เรื่องเงินมาทำให้เราหน้ามืด
    เพราะก่อนจะคิดเรื่องนั้น เราต้องมาคิดก่อนว่า เว็บ ที่เราจะลงทุน เพื่อการเดิมพันด้วยนั้น มีความ น่าเชื่อถือมากแค่ไหน จะจ่ายเงินจริงมั้ย หากเราแทงบอลถูก หรือเล่นได้
    ซึ่งข้อนี้ นักพนันonlineเอง สามารถสังเกตได้ง่าย
    ๆ จาก การเข้าใช้งานของ สมาชิกของเว็บ
    แทงบอลออนไลน์นั้น ๆ ว่ามีเสียงตอบรับ จากผู้เคยใช้งานอย่างไร ดีมากน้อยแค่ไหน มีข้อบกพร่อง
    อะไร หรือไม่ อย่างไร หรือจุดไหนที่เราต้องการ

    วันนี้ทางเราขอ ขอแนะนำเว็บ ที่ พนันonlineไม่จำกัด และเป็บแทงonlineยอดนิยม อย่าง UFA23.com เว็บเล่นบอลออนไลน์ดีที่สุด
    ศูนย์รวม เว็บพนันออนไลน์ ที่ได้รับความนิยม
    จากนักเล่นบอลออนไลน์มากที่สุด
    เพราะเป็นแทงบอลออนไลน์ตรง ไม่ผ่านเอเย่นต์ ทำให้นักแทงมั่นใจได้ว่า
    จะไม่ถูกโกง ด้วยสิ่งนี้ ทำให้มีนักแทงหลายคน
    ที่เคยเข้ามาใช้บริการ
    ก็ต่างกลับเข้ามาใช้ซ้ำ
    เพราะทางเรามีความน่าเชื่อถือ สมัครเล่น บาคาร่าonline
    กับเราได้ที่ Line
    : @UFA23

  171. Thank you a bunch for sharing this with all people you actually
    realize what you are speaking approximately! Bookmarked.
    Kindly also discuss with my website =). We may have a link alternate agreement between us

  172. I’m curious to find out what blog system you are utilizing?
    I’m experiencing some small security issues with my latest
    blog and I’d like to find something more safeguarded.
    Do you have any recommendations?

  173. Hi there! I could have sworn I’ve been to this site before but after checking through some of the post I realized it’s new to me.
    Anyways, I’m definitely glad I found it and I’ll be bookmarking
    and checking back frequently!

  174. Usually I don’t learn post on blogs, however I wish to say that this write-up very compelled me to
    try and do it! Your writing style has been surprised me.
    Thanks, quite great post.

  175. Terrific post however , I was wanting to know if you could write a litte more on this subject?
    I’d be very thankful if you could elaborate a little bit more.
    Appreciate it!

  176. It’s remarkable to pay a quick visit this web site
    and reading the views of all friends about this post,
    while I am also keen of getting knowledge.

  177. Woah! I’m really loving the template/theme of this website.

    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging
    to get that “perfect balance” between usability and visual appearance.
    I must say that you’ve done a awesome job with
    this. In addition, the blog loads extremely fast
    for me on Chrome. Superb Blog!

  178. Attractive section of content. I just stumbled upon your
    web site and in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts.
    Any way I’ll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently quickly.

  179. Can I simply say what a relief to discover somebody that really knows what they are talking about on the
    web. You actually realize how to bring a problem
    to light and make it important. More and more
    people ought to look at this and understand this side of the
    story. I was surprised that you aren’t more popular because you definitely possess the gift.

  180. I will right away take hold of your rss as I can’t in finding your e-mail subscription link or newsletter service.
    Do you have any? Please allow me recognize so that I could subscribe.
    Thanks.

  181. Practice Exam Software:
    The practice software comes in multiple various
    verified mock exams that are constantly updated with relevant questions to simulate the real exam scenarios.
    The practice software can keep all your previous exam attempts as
    history and display the changes/improvements
    at the end of each exam attempt. Customers will be able to customize the
    practice software by time or question types. company designed the practice
    software to be supported on all Windows-based platforms

  182. Thanks for the marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you will
    be a great author.I will be sure to bookmark your blog and will eventually come back sometime
    soon. I want to encourage one to continue your great writing,
    have a nice morning!

  183. Pretty great post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that I’ve really loved
    surfing around your blog posts. After all I’ll be subscribing
    to your feed and I’m hoping you write again very soon!

  184. Hello there! I could have sworn I’ve been to this web site before but after looking at a few of the articles I realized it’s new to
    me. Anyways, I’m certainly pleased I discovered it and I’ll be bookmarking it and checking back regularly!

  185. I love what you guys are usually up too. This
    type of clever work and reporting! Keep up the superb
    works guys I’ve incorporated you guys to our blogroll.

  186. Parduodu verslą / Verslo skelbimai / Perku verslą / Verslo paslaugos / Pirkčiau verslą / Verslo
    partneriai / Investuotojai / Partneriai / Įmonių pardavimas / Svetainės pardavimas / Skelbkite savo skelbimus NEMOKAMAI
    VersloRatas.LT

  187. I’m amazed, I have to admit. Rarely do I encounter a blog that’s equally educative and engaging, and without a doubt, you have hit the nail on the
    head. The problem is something that too
    few folks are speaking intelligently about.
    I am very happy that I came across this in my search for something relating to this.

  188. Pretty nice post. I simply stumbled upon your blog and wanted to
    say that I’ve truly enjoyed surfing around your weblog posts.
    In any case I’ll be subscribing in your feed and I hope you write again soon!

  189. With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement?
    My website has a lot of completely unique content I’ve either written myself or outsourced
    but it looks like a lot of it is popping it up all over the internet without my agreement.
    Do you know any ways to help prevent content
    from being stolen? I’d truly appreciate it.

  190. Hi, I do believe this is an excellent blog. I stumbledupon it ;
    ) I will come back once again since i have book marked it.
    Money and freedom is the greatest way to change, may you be rich and continue to help others.

  191. Howdy just wanted to give you a quick heads up.
    The text in your article seem to be running off the screen in Chrome.
    I’m not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility but I thought I’d post to let you know.
    The layout look great though! Hope you get the problem resolved soon. Thanks

  192. Hi! Sοmeone in my Facebook ɡroup sharsd this site ᴡith us
    so I casme tto gіve іt a looқ. I’m dеfinitely loving tһe information. Ι’m bookmarking аnd will be tweeting this to myy followers!
    Superb blog aand superb design.

  193. Hi I am so delighted I found your webpage, I really
    found you by accident, while I was researching on Digg for something else, Anyways I am here now and would just like to say many thanks for a fantastic post and a all round interesting blog (I also love the theme/design), I
    don’t have time to browse it all at the moment but I have book-marked it and also added
    in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read more,
    Please do keep up the superb work.

  194. Hey superb website! Does running a blog like this require a massive amount work?

    I’ve absolutely no expertise in coding however I had been hoping to
    start my own blog in the near future. Anyways, should you have any ideas or techniques for new blog owners
    please share. I know this is off topic however I just needed
    to ask. Many thanks!

  195. Hi there, I discovered your site by way of Google
    while searching for a related subject, your website came up, it seems great.
    I’ve bookmarked it in my google bookmarks.
    Hi there, simply became aware of your blog via Google, and
    located that it’s really informative. I am gonna watch out for brussels.
    I’ll be grateful when you proceed this in future. Numerous folks can be benefited
    from your writing. Cheers!

  196. This is the perfect website for anybody
    who wishes to find out about this topic. You realize so much its almost tough to argue with you (not that I personally will need to…HaHa).
    You definitely put a fresh spin on a subject that’s been discussed for ages.
    Excellent stuff, just wonderful!

  197. Wow that was odd. I just wrote an extremely long comment but
    after I clicked submit my comment didn’t appear.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyway, just wanted to say great blog!

  198. Undeniably believe that which you stated. Your
    favorite reason appeared to be on the internet the simplest thing to
    be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they plainly don’t
    know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having
    side effect , people could take a signal. Will likely be
    back to get more. Thanks

  199. Hi there! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could locate a
    captcha plugin for my comment form? I’m using the same
    blog platform as yours and I’m having trouble finding one?
    Thanks a lot!

  200. Hey I am so happy I found your blog page, I really
    found you by error, while I was looking on Bing for something else,
    Nonetheless I am here now and would just like to say cheers for a marvelous post
    and a all round enjoyable blog (I also love the theme/design),
    I don’t have time to look over it all at the minute but I have bookmarked it and also included
    your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more, Please do keep up
    the superb work.

  201. I do not even know the way I ended up here, but I believed this
    submit used to be great. I do not recognize who you might be but definitely you
    are going to a famous blogger if you aren’t already.
    Cheers!

  202. Excellent pieces. Keep writing such kind of info on your blog.
    Im really impressed by it.
    Hello there, You have done a fantastic job.
    I will certainly digg it and in my view suggest to my friends.
    I’m confident they will be benefited from this website.

  203. I really like your blog.. very nice colors & theme.
    Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you?
    Plz answer back as I’m looking to design my own blog and would like to find out where u got this from.
    cheers

  204. An outstanding share! I’ve just forwarded this onto
    a colleague who has been conducting a little research on this.
    And he in fact bought me breakfast simply because I found it for him…
    lol. So allow me to reword this…. Thank YOU for the meal!!

    But yeah, thanx for spending some time to talk about this topic here on your blog.

  205. Hi there this is somewhat of off topic but I was wanting to know if blogs
    use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
    I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get advice from someone with
    experience. Any help would be greatly appreciated!

  206. I have been exploring for a little for any high quality articles or blog posts in this sort of space
    . Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this website.
    Studying this information So i am satisfied to convey that I have an incredibly just right uncanny feeling I found out
    exactly what I needed. I most certainly will make certain to don?t forget this site and provides it
    a look regularly.

  207. Thanks , I have recently been looking for information about this topic for ages and yours
    is the best I have came upon so far. However, what about the conclusion? Are
    you certain about the supply?

  208. Hey just wanted to give you a brief heacs up and let
    yyou know a few of the images aren’t loading properly.

    I’m not sure why but I thonk itts a linking issue. I’ve tried it
    in two different web browsers and both show the same results.

  209. My brother suggested I might like this blog.
    He was entirely right. This post truly made my day.
    You cann’t imagine simply how much time I had spent for this info!
    Thanks!

  210. Excellent beat ! I wish to apprentice at the
    same time as you amend your site, how could i subscribe for a weblog web site?

    The account helped me a appropriate deal. I had been a little
    bit familiar of this your broadcast offered brilliant clear concept

  211. Hey! This is my 1st comment here so I just wanted to give a quick shout out and say I truly enjoy reading your
    articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that go over the
    same topics? Thanks for your time!

  212. Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News.
    Do you have any suggestions on how to get listed
    in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Many thanks

  213. Hello! Would you mind if I share your blog with my facebook group?
    There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content.

    Please let me know. Many thanks

  214. My partner and I stumbled over here coming from a different page and thought I should check things out.
    I like what I see so now i am following you. Look forward to checking out your web page for a second
    time.

  215. Have you ever thought about creating an ebook or guest authoring on other sites?
    I have a blog centered on the same topics you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my viewers would
    appreciate your work. If you are even remotely interested,
    feel free to send me an e mail.

  216. Wonderful items from you, man. I’ve take into accout your stuff
    prior to and you are simply too magnificent. I really like what
    you have got here, really like what you’re saying and the way in which you are saying it.
    You are making it entertaining and you still care for to stay
    it wise. I can’t wait to read much more from you.
    That is really a wonderful website.

  217. You actually make it seem so easy with your presentation but I find this
    matter to be actually something which I think I would never understand.
    It seems too complex and very broad for me. I’m looking forward
    for your next post, I’ll try to get the hang of it!

  218. I am now not sure the place you are getting your info,
    but great topic. I needs to spend a while finding out much more
    or understanding more. Thanks for excellent information I was looking
    for this information for my mission.

  219. Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed!
    Very useful info particularly the last part 🙂 I care for such info a lot.

    I was seeking this particular info for a long time. Thank you and good luck.

  220. Whats up very nice website!! Guy .. Excellent ..
    Amazing .. I’ll bookmark your site and take the feeds also?
    I’m glad to search out numerous helpful info here in the submit, we’d
    like develop more techniques on this regard, thank you for sharing.

    . . . . .

  221. Wonderful blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own site soon but I’m a little lost on everything.
    Would you advise starting with a free platform like WordPress or go for a paid
    option? There are so many options out there that I’m completely confused ..
    Any tips? Bless you!

  222. Hello there! I could have sworn I’ve been to this website before but after browsing
    through some of the post I realized it’s new to me. Nonetheless, I’m definitely delighted I found it
    and I’ll be book-marking and checking back often!

  223. Greetings I am so grateful I found your website, I really found you by error,
    while I was searching on Yahoo for something else, Anyhow I am
    here now and would just like to say many thanks for a remarkable post and a all round entertaining blog (I also love the theme/design),
    I don’t have time to read it all at the moment but I have saved it and also added your RSS feeds, so when I have time I
    will be back to read a lot more, Please do keep up the awesome jo.

  224. Hi, i think that i saw you visited my site thus i came
    to “return the favor”.I’m trying to find things to enhance my site!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  225. My family members every time say that I am killing my time here at web, however I know I am getting experience
    daily by reading such pleasant content.

  226. great post, very informative. I’m wondering why
    the opposite experts of this sector don’t realize this. You must proceed your writing.

    I’m confident, you’ve a huge readers’ base already!

  227. It’s actually a great and useful piece of info.
    I am satisfied that you just shared this useful information with us.
    Please stay us up to date like this. Thanks for sharing.

  228. I was recommended this blog by my cousin. I’m not sure whether this post is written by him
    as no one else know such detailed about my difficulty.
    You’re incredible! Thanks!

  229. Good day! I know this is kinda off topic but I was wondering if you knew where
    I could get a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble finding one?

    Thanks a lot!

  230. This is the right webpage for anybody who wants to find out about
    this topic. You understand a whole lot its almost hard to argue with you (not that
    I actually would want to…HaHa). You certainly put a
    fresh spin on a subject that’s been written about for years.
    Wonderful stuff, just great!

  231. I’m more than happy to discover this web site. I need to to thank you for ones time
    for this particularly fantastic read!! I definitely appreciated every little bit of it
    and I have you saved as a favorite to see new information on your website.

  232. I’m not that much of a online reader to be honest but your blogs really nice, keep it up!
    I’ll go ahead and bookmark your website to come back later.
    Many thanks

  233. Fantastic blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers?

    I’m hoping to start my own blog soon but I’m a little lost
    on everything. Would you recommend starting with a free platform like WordPress or go for a paid
    option? There are so many choices out there that I’m completely confused ..
    Any ideas? Bless you!

  234. Aktifqq merupakan merk hiburan online yang konsentrasi untuk menawarkan 8
    produk game Texas Hold\\\’em Poker, Domino 99, Capsa susun, Adu Q, Bandar
    QQ, Bandar Poker, Dan Bandar Sakong dengan sasaran pasar Indonesia.
    Kami mempunyai visi yang simpel merupakan memberikan pengalaman terbaik terhadap
    anggota kami dengan game poker mutu terbaik premium dengan poin yang terbaik juga.
    Produk kami berjalan bersama dengan promosi yang jujur dan transparan serta dengan staf-staf pendorong kami yang
    menentukan bahwa bermain di Aktifqq, Anda akan menerima pengalaman bermain Poker yang terbaik.

    Keunggulan pelayanan kami.
    Kami mencoba memberikan pelayanan yang terbaik dengan memakai system online 24 jam
    sehari, 7 hari seminggu. Adapun staf customer service kami akan senantiasa tersedia untuk Anda untuk menjawab seluruh pertanyaan Anda
    dan menuntaskan persoalan Anda dengan pesat, sopan dan efesien mungkin. Kami juga
    konsentrasi pada keperluan pelanggan Aktifqq. Kami dengan konsisten loyal berpegang teguh pada prinsip-prinsip layanan utama kami:

    1. Pelanggan atau anggota senantiasa di utamakan
    2. Kepuasan anda yang membangun bisnis kami
    3. Kami akan senantiasa berusaha dan berprofesi untuk melebihi
    kemauan Anda

    Kerahasiaan dan keamanan System
    Dalam rangka untuk menjaga integritas dan keadilan dari system kami,
    kami akan senantiasa mengerjakan pemeriksaan rutin untuk melindungi privasi Anda.
    Hal itu kami lakukan juga sebagai jaminan sekiranya
    kami berjanji untuk senantiasa menjaga kerahasiaan dari data-data
    pribadi anda di server kami. Oleh sebab itu kami menerapkan langkah-langkah keamanan yang canggih
    dan pemantauan 24 jam untuk memutuskan keamanan dari data-data anggota kami.

    Hubungi kami
    Langsung bergabung bersama kami dengan mengerjakan registrasi di laman kami.
    Tak lupa kami tawarkan bonus Rujukan sampai 20% untuk anggota
    kami yang mereferensikan Game Poker kami terhadap sahabat atau kerabat nya.
    Serta akan ada bonus-bonus istimewa kami kecuali bonus-bonus utama kami.

  235. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it.
    Look advanced to more added agreeable from you!
    By the way, how could we communicate?

  236. Excellent goods from you, man. I’ve consider your stuff prior to and you are just too
    great. I actually like what you have got here, certainly like what you
    are stating and the best way through which you say
    it. You make it entertaining and you still take
    care of to stay it sensible. I cant wait to learn much more from you.
    That is actually a terrific website.

  237. Thanks for the marvelous posting! I quite enjoyed reading it,
    you happen to be a great author.I will ensure that I bookmark
    your blog and definitely will come back sometime soon. I want to encourage that
    you continue your great job, have a nice weekend!

  238. Wow, awesome blog layout! How long have you been blogging for?
    you made blogging look easy. The overall look of your
    web site is wonderful, let alone the content!

  239. Heya i’m for the first time here. I came across this board
    and I to find It truly useful & it helped me out much.
    I am hoping to provide one thing back and aid others like you helped me.

  240. The other day, while I was at work, my sister stole
    my iPad and tested to see if it can survive a forty foot drop, just so she
    can be a youtube sensation. My apple ipad is now destroyed and
    she has 83 views. I know this is completely off topic but I had
    to share it with someone!

  241. Your style is very unique compared to other folks I’ve read stuff from.
    Thank you for posting when you’ve got the opportunity, Guess I’ll just book mark this web site.

  242. We’re a group of volunteers and starting a brand new scheme in our community.
    Your website provided us with useful information to work on.
    You have performed an impressive activity and our entire community will likely be grateful to you.

  243. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and
    wanted to say that I have really enjoyed surfing around your blog posts.
    After all I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very
    soon!

  244. Hello there, I believe your site may be having browser compatibility issues.

    Whenever I look at your site in Safari, it looks fine however, if opening
    in Internet Explorer, it’s got some overlapping
    issues. I just wanted to give you a quick heads up!
    Besides that, excellent website!

  245. I used to be suggested this website by way of my cousin. I am now
    not certain whether or not this submit is written by means of him as nobody else know such particular approximately my problem.
    You are amazing! Thanks!

  246. Wow that was unusual. I just wrote an very long comment
    but after I clicked submit my comment didn’t show up.
    Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyways, just wanted to say superb blog!

  247. Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any
    widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.
    I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe
    you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward
    to your new updates.

  248. Please let me know if you’re looking for a article author
    for your blog. You have some really good posts and I feel I would be
    a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some material for your blog in exchange for a
    link back to mine. Please shoot me an e-mail if interested.
    Thanks!

  249. I’m not sure why but this web site is loading incredibly slow
    for me. Is anyone else having this problem or is it a problem on my end?
    I’ll check back later on and see if the problem still exists.

  250. Good day! Would you mind if I share your blog with my myspace group?
    There’s a lot of folks that I think would really enjoy your content.
    Please let me know. Cheers

  251. Today, I went to the beach with my children. I found a sea shell
    and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.”
    She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.

    She never wants to go back! LoL I know this is completely
    off topic but I had to tell someone!

  252. Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any feed-back would be greatly appreciated.

  253. Hey there just wanted to give you a quick heads up. The text in your article seem
    to be running off the screen in Safari. I’m not sure if this is a
    format issue or something to do with browser compatibility but I thought
    I’d post to let you know. The design and style
    look great though! Hope you get the issue solved soon. Kudos

  254. Thank you for any other excellent post. The place else could anyone get that kind
    of information in such an ideal means of writing?
    I’ve a presentation subsequent week, and I’m on the look for such info.

  255. I just couldn’t leave your web site before suggesting that I actually loved the usual information a person provide in your guests?
    Is gonna be again often to check up on new
    posts

  256. An outstanding share! I’ve just forwarded this onto a co-worker
    who was conducting a little research on this.
    And he actually bought me lunch due to the fact that I found it for him…
    lol. So allow me to reword this…. Thanks for the meal!!
    But yeah, thanks for spending time to talk about this matter here on your
    web page.

  257. I will right away clutch your rss as I can not in finding your
    e-mail subscription link or newsletter service. Do you’ve any?
    Kindly let me recognize in order that I could subscribe.
    Thanks.

  258. Hi! I’ve been following your website for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Kingwood Tx!
    Just wanted to tell you keep up the excellent job!

  259. I was very pleased to find this page. I wanted to thank you for your time for
    this particularly wonderful read!! I definitely savored every part of it and i also have you saved as a
    favorite to check out new information on your site.

  260. Good day I am so excited I found your web site, I really found you
    by mistake, while I was browsing on Digg for something else, Regardless I am here
    now and would just like to say thank you for a incredible
    post and a all round thrilling blog (I also love the theme/design), I don’t have time
    to read through it all at the minute but I have bookmarked
    it and also added your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a great
    deal more, Please do keep up the fantastic jo.

  261. My programmer is trying to convince me to move to .net from
    PHP. I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress
    on a number of websites for about a year and am nervous about switching to another platform.
    I have heard great things about blogengine.net. Is there a way I can import all
    my wordpress posts into it? Any kind of help would be really appreciated!

  262. I’ve been exploring for a little for any high-quality articles or blog posts in this kind
    of space . Exploring in Yahoo I finally stumbled upon this web site.

    Studying this info So i am satisfied to exhibit that I have a very good uncanny feeling I found
    out just what I needed. I most definitely will make certain to
    don?t disregard this web site and provides it a look regularly.

  263. I do not even know how I finished up right here, but I believed this submit
    was good. I don’t recognize who you’re but definitely you are going to
    a famous blogger should you are not already. Cheers!

  264. Greetings! Very helpful advice within this article!
    It is the little changes which will make the most significant changes.
    Thanks a lot for sharing!

  265. Asking questions are genuinely good thing if you are not understanding anything fully, except
    this piece of writing provides good understanding even.

  266. Hello there I am so glad I found your blog page, I really found you by error, while I was researching
    on Aol for something else, Anyways I am here
    now and would just like to say kudos for
    a tremendous post and a all round interesting blog (I also love the theme/design), I
    don’t have time to browse it all at the moment but I
    have bookmarked it and also added in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read
    much more, Please do keep up the excellent job.

  267. Hp Printer Offline Error

    I needed to print my thesis after finishing my practical work in the college.

    And the printer won’t just ge to work and keeps on displaying HP printer offline error again and again no matter how many times i give the command print or even try
    to restart the computer. If you have been a masters or doctorate student you will know how deadlines work
    and how your guide will rebuke you over not finishing your work and thesis submission on time.
    So I have been working on my doctorate project and my whole research of five years combined in one thesis
    book that will show the efforts, sweat and sleepless nights I’ve put in my project.
    After finishing my online submission of thesis I need to make a hard copy,
    actually five hard copies for all the professors i will be facing and defending my PHD work
    in front of them. And doing this was only made possible by
    the help of hardworking people at gadgetsick.com who guided me through
    the whole process of getting my laptop to work.

    Whole day I was wondering how am I going to get this all done if only this printer will get to work,
    if only it can stop displaying this HP printer offline error.I’ve always been the
    studios too much into books kind of a person,not knowing anything about printers or fixing them.
    That is when I got the much needed help from the staff
    from gadgetsick.com who are genuinely trying to help people stuck in the same situation as I
    was.They deserve a heartfelt thank you for making
    it possible for me to finish my work on time. In a stressful situation of defending my whole
    work of 5 years, I got the help I needed.

  268. I don’t even know how I ended up here, however I thought this post used to be good.
    I don’t know who you are but definitely you’re going to
    a well-known blogger should you aren’t already.
    Cheers!

  269. Hey, I think your website might be having browser compatibility issues.
    When I look at your website in Chrome, it looks
    fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.
    I just wanted to give you a quick heads up! Other
    then that, wonderful blog!

  270. Excellent blog right here! Also your website lots up very fast!
    What web host are you the usage of? Can I am getting your associate link to your host?
    I want my site loaded up as fast as yours lol

  271. Hey There. I discovered your weblog using msn. That is a very well
    written article. I’ll make sure to bookmark it and return to learn extra
    of your helpful info. Thanks for the post. I will certainly return.

  272. Wonderful goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re just extremely great.
    I really like what you’ve acquired here, really like what you are stating and the way in which you say it.
    You make it entertaining and you still take care of to keep
    it sensible. I can’t wait to read much more from you. This
    is really a wonderful web site.

  273. I just like the valuable info you provide in your articles.
    I will bookmark your weblog and check once more here regularly.
    I am somewhat sure I will learn a lot of new stuff proper here!
    Good luck for the following!

  274. I think everything published made a ton of sense. But, what about this?
    what if you were to write a awesome headline?
    I ain’t saying your information is not good, but suppose you added a title that makes
    people want more? I mean Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi
    is kinda plain. You might look at Yahoo’s home page
    and note how they create news headlines to get viewers to open the links.
    You might add a related video or a picture or two to get
    people excited about everything’ve got to say.
    Just my opinion, it would bring your posts a little livelier.

  275. This is the perfect site for anybody who would like
    to find out about this topic. You realize so much its almost hard to argue with you (not that I personally will need to…HaHa).
    You certainly put a new spin on a subject that has been discussed for years.
    Excellent stuff, just excellent!

  276. I’ve been browsing online more than 2 hours today,
    yet I never found any interesting article like
    yours. It’s pretty worth enough for me. In my opinion, if all web owners and bloggers made good content as
    you did, the internet will be a lot more useful than ever
    before.

  277. Definitely consider that that you stated. Your favorite reason seemed
    to be at the web the simplest factor to consider of.

    I say to you, I certainly get annoyed at the same time
    as people think about issues that they just do not realize about.

    You managed to hit the nail upon the highest
    and also outlined out the entire thing without having side-effects , other people could take a signal.
    Will probably be again to get more. Thank you

  278. Excellent post. I was checking constantly this blog and I’m impressed!
    Very helpful information specially the last part 🙂 I
    care for such information a lot. I was seeking this certain information for a very long time.

    Thank you and best of luck.

  279. Hello, Neat post. There is a problem along with your web site in internet
    explorer, may test this? IE nonetheless is the marketplace chief and a good section of other folks will leave out your fantastic writing because of this problem.

  280. Thanks for the marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you might be a great
    author. I will make certain to bookmark your blog and may come back someday.
    I want to encourage you to ultimately continue your great job, have a nice evening!

  281. I am curious to find out what blog platform you have
    been using? I’m experiencing some minor security problems with my latest blog and I’d like to find something more risk-free.

    Do you have any suggestions?

  282. It’s difficult to find well-informed people for
    this subject, however, you sound like you know what you’re talking about!
    Thanks

  283. It’s actually a nice and useful piece of info.
    I am glad that you just shared this helpful info with us.
    Please stay us up to date like this. Thank you for sharing.

  284. I’m really enjoying the design and layout of your site. It’s a very
    easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me
    to come here and visit more often. Did you hire out a designer
    to create your theme? Exceptional work!

  285. What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I have discovered
    It absolutely useful and it has helped me out loads.

    I’m hoping to contribute & aid different customers like
    its aided me. Great job.

  286. Excellent post. I was checking continuously this blog and I am impressed!
    Extremely helpful information specifically the closing phase 🙂 I
    maintain such info a lot. I was looking for this particular info for a long time.
    Thanks and best of luck.

  287. Wonderful work! This is the kind of information that are meant to be
    shared around the net. Disgrace on Google for now not positioning
    this put up higher! Come on over and seek advice from my site .
    Thanks =)

  288. Having read this I thought it was really informative. I appreciate you spending some time and energy to put this content together.
    I once again find myself spending a significant amount of time both reading and leaving comments.
    But so what, it was still worthwhile!

  289. If you want to be considered a concert pianist then ten hours per day
    should just about cover it, or perhaps start at around 30 minutes a day and gradually
    evolve your practice time and energy to what you would like
    to do with your new talent. With these show tunes, the lyrics in the songs are general yet they
    still easily fit into the general narrative from the production. Van Gogh’s “Starry Night,” the famous Whistler, and Degas’s ballerinas do not even commence to break the surface for the famous
    paintings you will discover here.

  290. Hey there, I think your website might be having browser compatibility issues.
    When I look at your blog in Ie, it looks fine but when opening in Internet Explorer, it has some overlapping.

    I just wanted to give you a quick heads up! Other then that,
    great blog!

  291. Fantastic beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how can i subscribe for
    a weblog web site? The account aided me a acceptable deal.

    I have been tiny bit acquainted of this your broadcast offered
    vibrant clear idea

  292. Hi are using WordPress for your site platform? I’m new to the blog world but I’m trying
    to get started and set up my own. Do you require any html
    coding knowledge to make your own blog? Any help would be really appreciated!

  293. Hi there Dear, are you actually visiting this web page
    regularly, if so after that you will without doubt obtain fastidious know-how.

  294. My spouse and I stumbled over here from a different web address and thought I may as well check things
    out. I like what I see so now i am following you.
    Look forward to looking at your web page yet
    again.

  295. Cheltenham betting started in the year 1902
    with just a skeleton structure of races throughout 72 hours, as years pass many
    showpiece races have been put into the festival and because of this
    just last 2005 the National Hunt’s premiere horse racing
    betting event became a four day highlighted event that gives more excitement and hopes to those
    horse race enthusiasts. To be successful in such a venture, you have to have it completely from a
    symptom that things hastily done have been in most circumstances never done well.
    Usually many gamblers lose a whole lot given that they are not able to
    distribute their set budget.

  296. Wonderful web site. Lots of helpful information here. I am sending it to several friends ans
    also sharing in delicious. And of course, thank you for your sweat!

  297. whoah this blog is fantastic i like studying your posts.
    Keep up the great work! You realize, lots of persons are searching round for this information, you can help them greatly.

  298. Hey There. I found your blog using msn. This is a really well written article.
    I’ll be sure to bookmark it and come back to read more
    of your useful information. Thanks for the post.

    I’ll certainly return.

  299. It’s appropriate time to make some plans for the future and it’s time
    to be happy. I’ve read this post and if I could I wish to suggest you some interesting things
    or suggestions. Perhaps you could write next articles referring to this
    article. I want to read even more things about it!

  300. Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.

    Any feedback would be greatly appreciated.

  301. Woah! I’m really loving the template/theme of this blog.
    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s challenging
    to get that “perfect balance” between user friendliness and visual appeal.
    I must say you have done a superb job with this. Also, the blog loads extremely fast
    for me on Firefox. Excellent Blog!

  302. Excellent post. I was checking constantly this blog and I am impressed!
    Very useful info specially the last part 🙂 I care for such information much.
    I was looking for this certain information for a long time.
    Thank you and good luck.

  303. Hi! I realize this is sort of off-topic but I needed
    to ask. Does running a well-established blog like yours require
    a lot of work? I am completely new to blogging but I do write in my journal daily.
    I’d like to start a blog so I can share my experience and
    thoughts online. Please let me know if you have any kind of suggestions or tips for brand new aspiring blog owners.
    Thankyou!

  304. I think this is among the so much significant info for me.
    And i am satisfied studying your article.
    But wanna remark on few basic issues, The site style is wonderful, the articles is in reality great :
    D. Good activity, cheers

  305. I loved as much as you’ll receive carried out right here.
    The sketch is tasteful, your authored material stylish.
    nonetheless, you command get got an shakiness over that you wish be delivering the following.
    unwell unquestionably come further formerly again since exactly
    the same nearly very often inside case you shield this
    increase.

  306. Hey there just wanted to give you a quick heads up.
    The words in your content seem to be running off the
    screen in Ie. I’m not sure if this is a formatting issue
    or something to do with browser compatibility but I thought I’d post
    to let you know. The layout look great though!
    Hope you get the issue resolved soon. Many thanks

  307. I do not know if it’s just me or if perhaps everybody else experiencing problems
    with your blog. It appears like some of the text within your content are running off the screen. Can someone else
    please comment and let me know if this is happening to them too?
    This may be a problem with my internet browser because I’ve had this happen before.
    Cheers

  308. hello there and thank you for your info – I have certainly picked up anything new from right here.
    I did however expertise some technical points using this
    web site, as I experienced to reload the site lots of
    times previous to I could get it to load properly. I had been wondering if your web host
    is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times
    will sometimes affect your placement in google and can damage your quality score if advertising and
    marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS to my e-mail and can look out for much more of your respective intriguing content.

    Ensure that you update this again very soon.

  309. whoah this blog is excellent i like studying your posts.

    Keep up the good work! You realize, lots of persons are
    hunting around for this information, you can help them greatly.

  310. I’m extremely impressed together with your writing abilities as neatly as with the
    format in your weblog. Is this a paid subject matter or did you customize it your self?
    Anyway keep up the nice quality writing, it is rare
    to see a nice blog like this one nowadays..

  311. I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was curious what all is needed to
    get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?
    I’m not very web smart so I’m not 100% sure. Any tips or advice would be
    greatly appreciated. Cheers

  312. After exploring a handful of the articles on your blog, I truly like your technique of blogging.
    I book-marked it to my bookmark webpage list and will be checking back in the near future.
    Please visit my web site as well and let me know your opinion.

  313. I was suggested this blog by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my
    problem. You’re amazing! Thanks!

  314. Good day! This post could not be written any better! Reading this post reminds me of my old room mate!

    He always kept chatting about this. I will forward this article to him.
    Pretty sure he will have a good read. Many
    thanks for sharing!

  315. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for
    you? Plz answer back as I’m looking to design my own blog and would like to know where u
    got this from. thanks a lot

  316. I simply could not leave your site before suggesting
    that I actually loved the standard information an individual provide in your visitors?
    Is gonna be again incessantly in order to investigate cross-check new posts

  317. You are so interesting! I do not think I’ve read a single thing
    like that before. So nice to find somebody with a few original thoughts on this
    subject matter. Seriously.. thanks for starting
    this up. This web site is something that’s needed
    on the web, someone with a little originality!

  318. I really like your blog.. very nice colors & theme.
    Did you design this website yourself or did you hire someone
    to do it for you? Plz reply as I’m looking to design my own blog and
    would like to know where u got this from. kudos

  319. continuously i used to read smaller content which as well clear their motive,
    and that is also happening with this article which I am reading at this
    time.

  320. Hey! I just wanted to ask if you ever have any problems with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing a few months of hard work due to no back up.
    Do you have any solutions to stop hackers?

  321. Its like you read my thoughts! You appear to know a lot about this, such as you wrote the e book in it or something.
    I feel that you can do with some % to pressure
    the message house a little bit, but other
    than that, that is excellent blog. A fantastic read.
    I will definitely be back.

  322. I do not know if it’s just me or if perhaps everybody else experiencing problems with your website.
    It seems like some of the written text in your content are running off the screen. Can somebody else please provide feedback and
    let me know if this is happening to them too? This may be a issue with my web browser because I’ve had this happen previously.
    Cheers

  323. Ahaa, its good conversation regarding this paragraph at this place at this
    web site, I have read all that, so now me also commenting at this place.

  324. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video
    to make your point. You obviously know what youre talking
    about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site
    when you could be giving us something informative to read?

  325. hello!,I love your writing very a lot! percentage we communicate extra about your article on AOL?
    I need an expert in this house to solve my problem. Maybe that is you!
    Looking forward to see you.

  326. Thanks for one’s marvelous posting! I genuinely enjoyed reading it, you will be a great author.I will always bookmark
    your blog and will come back down the road. I want to encourage you to
    ultimately continue your great job, have a nice morning!

  327. I feel that is one of the such a lot significant information for me.
    And i am happy reading your article. But should remark on some common things, The website taste is perfect,
    the articles is truly great : D. Excellent task, cheers

  328. You really make it seem really easy together with your presentation however I to find this matter to be actually one thing which I think I
    would by no means understand. It sort of feels too complicated and very large for me.
    I’m looking ahead on your next submit, I’ll try to get the hang of it!

  329. Everything is very open with a clear explanation of the challenges.

    It was truly informative. Your site is very useful. Many thanks for sharing!

  330. I do not even understand how I finished up right here, but I thought this put up was once
    great. I do not know who you might be but definitely you’re going to
    a famous blogger if you happen to aren’t already. Cheers!

  331. I loved as much as you’ll receive carried out right here.
    The sketch is tasteful, your authored subject matter stylish.
    nonetheless, you command get bought an shakiness over that you wish
    be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly very
    often inside case you shield this increase.

  332. Its such as you learn my mind! You appear to understand
    so much approximately this, such as you wrote the ebook in it or something.
    I believe that you could do with some percent to
    pressure the message house a little bit,
    however instead of that, that is wonderful blog.
    An excellent read. I’ll certainly be back.

  333. My brother suggested I might like this blog. He was entirely right.
    This post truly made my day. You can not imagine just how much time I had spent for this info!
    Thanks!

  334. My spouse and I stumbled over here coming from a different web
    address and thought I might check things out. I like what I see so i am just following you.

    Look forward to looking over your web page again.

  335. Hey there are using WordPress for your blog platform?

    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and set
    up my own. Do you need any coding knowledge to make your own blog?
    Any help would be really appreciated!

  336. Hey! I understand this is sort of off-topic but I needed to ask.
    Does running a well-established blog such as yours require a large amount of work?
    I am brand new to operating a blog however I do write in my diary every day.
    I’d like to start a blog so I will be able to share
    my experience and feelings online. Please let
    me know if you have any recommendations or tips for brand new aspiring bloggers.
    Thankyou!

  337. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as
    though you relied on the video to make your point.
    You obviously know what youre talking about, why throw
    away your intelligence on just posting videos to your weblog
    when you could be giving us something informative to read?

  338. Hi, I do think this is an excellent blog. I stumbledupon it 😉 I am going to return once again since i have saved as a favorite it.

    Money and freedom is the best way to change, may you
    be rich and continue to guide others.

  339. May I simply just say what a comfort to discover someone that really knows what they are talking
    about online. You definitely realize how to bring a problem to light and make it important.
    A lot more people have to read this and understand this side of your story.
    I was surprised you are not more popular given that you definitely have the gift.

  340. It’s perfect time to make some plans for the long run and it is time to be happy.
    I have read this put up and if I may just I desire to recommend you some interesting things or
    tips. Maybe you could write subsequent articles regarding this article.
    I want to read more things approximately it!

  341. Great goods from you, man. I have take into account your stuff prior to and you’re simply too wonderful.
    I really like what you’ve obtained here, really like what you are
    saying and the way in which you say it. You are making it entertaining and you continue to care for
    to stay it smart. I can’t wait to read much more from you.
    That is really a terrific website.

  342. Please let me know if you’re looking for a article author for your weblog.
    You have some really great articles and I feel I would
    be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d
    love to write some content for your blog in exchange for
    a link back to mine. Please shoot me an e-mail if interested.
    Many thanks!

  343. I’m gone to inform my little brother, that he should also pay a quick visit this website on regular basis to get updated from hottest information.

  344. You’re so interesting! I do not think I’ve truly read something like this before.
    So great to find another person with some unique thoughts on this subject matter.

    Really.. thank you for starting this up. This site is something
    that is required on the web, someone with some originality!

  345. Hello, i read your blog occasionally and i own a similar one
    and i was just wondering if you get a lot of spam comments?
    If so how do you stop it, any plugin or anything you can suggest?
    I get so much lately it’s driving me insane so any support is very much
    appreciated.

  346. The other day, while I was at work, my sister stole my iPad and tested
    to see if it can survive a twenty five foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now destroyed and she has 83 views.
    I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!

  347. еxcellent post, very informative. I ponder why the opposite sρecialists of
    this sеctor do not understand this. You must c᧐ntinue
    your writing. I’m sure, you hɑve a huge readeгs’ basе
    already!

  348. Normally I don’t learn article on blogs, but
    I would like to say that this write-up very pressured me to check out and do it!
    Your writing taste has been amazed me. Thank you, very
    nice post.

  349. Hello there! I know this is somewhat off topic but I was wondering which blog platform are you using for this website?
    I’m getting fed up of WordPress because I’ve had problems with hackers and I’m looking at options for another platform.
    I would be awesome if you could point me in the direction of a good platform.

  350. I used to be recommended this website by way of my cousin.
    I am no longer sure whether or not this
    submit is written by means of him as no one else realize such exact about my problem.
    You are wonderful! Thank you!

  351. First of all I would like to say terrific blog! I had a quick question that I’d like to ask if you do not mind.
    I was interested to know how you center yourself
    and clear your mind before writing. I’ve had a hard time clearing my thoughts in getting my ideas out.
    I do take pleasure in writing but it just seems like the first 10 to 15 minutes tend to be lost simply just
    trying to figure out how to begin. Any ideas or tips?

    Many thanks!

  352. Good day! I could have sworn I’ve been to this web
    site before but after going through a few of the articles I realized it’s new
    to me. Regardless, I’m certainly delighted I discovered it
    and I’ll be book-marking it and checking back often!

  353. An impressive share! I have just forwarded this onto a friend who haas been conducting a little homework
    on this. And he inn fact ordered me breakfast due
    to the fact that I discovered it for him… lol.
    So allow me to reword this…. Thank YOU for thee meal!!

    Butt yeah, thanks for spending time to talk abnout this matter here on your site.

  354. Nice weblog right here! Additionally your website lots up very fast!
    What web host are you using? Can I get your associate hyperlink to your host?

    I want my site loaded up as fast as yours lol

  355. I just want to mention I’m all new to blogs and certainly savored you’re web site. More than likely I’m want to bookmark your site . You surely have good writings. Appreciate it for sharing your web page.

  356. Hola! I’ve been following your blog for a long time now and finally got the bravery to go ahead and give you a shout out from Austin Texas!
    Just wanted to mention keep up the fantastic work!

  357. Hey there this is kind of of off topic but I was
    wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to
    manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding know-how so I wanted to get guidance from someone with experience.

    Any help would be enormously appreciated!

  358. Hi there, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was
    just curious if you get a lot of spam comments?
    If so how do you stop it, any plugin or anything you can advise?
    I get so much lately it’s driving me mad so any assistance is
    very much appreciated.

  359. Chúng tôi là nhà thầu thi công mài sàn bê
    tông, lão làng tại Đà Nẵng, tuy là hiện nay có rất
    nhiều đơn vị thi công đánh bóng nền xi măng được hình thành nhưng chúng tôi vẫn được các khách hàng tại Đà Nẵng và các tỉnh thành lân cận tin tưởng và sử dụng lâu dài
    Với đội ngũ công nhân viên đông đảo, làm việc khoa học , đã qua trường
    lớp đào tạo nâng cao và sở hữu những thiết bị tiên tiến bậc nhất thế giới hiện nay, giúp hoàn thành công
    việc đúng hẹn, giảm chi phí, chất lượng dịch vụ được
    bảo đảm
    Để đáp lại những tin cậy mà khách hàng
    dành cho công ty thì chúng tôi đã phấn đấu hết mình để mang đến cho quý khách những dịch vụ chất lượng nhất với mức báo
    giá phù hợp nhất

  360. Simply want to say your article is as astounding.

    The clearness in your post is just great and i could assume you are an expert
    on this subject. Well with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post.
    Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  361. Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff
    previous to and you are just extremely great.
    I really like what you’ve acquired here, really like what you are stating and the way in which you say it.
    You make it enjoyable and you still care for to keep it sensible.
    I can not wait to read much more from you. This is really a tremendous site.

  362. เว็บ i99CLUB เว็บอันดับ 1 ที่มีชื่อเสียง มั่นคง ไม่เป็นอันตราย ประกันจากสมาชิก ร่วม 50,0000 คน ว่า เป็นบริษัทแม่ เปิดเองเว็บไซต์ตรง
    กล้าฝาก-ถอน ไว้ใจทางด้านการเงิน ยินดีต้อนรับ ท่านเข้ามาเป็นสมาชิกกับเรา ติดต่อ มาได้เลยที่
    callcenter 24 ชั่วโมง

  363. It’s the best time to make a few plans for the longer term and it
    is time to be happy. I’ve learn this put up and if
    I may just I desire to recommend you some fascinating things or advice.
    Perhaps you could write next articles relating to this article.
    I want to learn more issues about it!

  364. Agen Permainan Web BandarQ Online Terpercaya
    Kami menyambut seluruh para pecinta judi kartu online di laman bandarq online terpercaya, ADAQQ.
    Hadir sebagai agen permainan judi dominobet online yang terupdate siap memberikan hiburan yang mengasyikan dan untung.

    ADAQQ disini hadir sebagai website judi bandarq online yang menyediakan permainan kartu dengan uang absah.
    Seluruh permainan yang disediakan tentu di support dengan server teknologi tercanggih yang
    pasti membikin permainan menjadi lebih mengasyikan.
    Jadinya para anggota akan menerima pengalaman main kartu yang lain ketimbang laman bandarq online lainnya.

    Sebab ADAQQ siap untuk menjadi web bandarq online terpercaya opsi pemain judi kartu dan memberikan profit yang besar.
    Pastikan bergabung dan rasakan permainan judi bandarq online dan juga dominobet.

    Judi Bandar Dominobet Online Deposit Murah
    ADAQQ adalah alternatif yang ideal sebagai laman bandarq online terpercaya
    dengan permainan judi Dominobet deposit paling murah.
    Segala permainan kartu termasuk Dominobet bisa di mainkan mulai dengan 25
    rb saja.
    Jadi segala kalangan pecinta judi Dominobet online bisa memainkan game unggulan mereka
    secara murah. Serta menikmati permainan dengan mutu terbaik dan pelayanan customer support yang ramah.
    Sebab ini lah tujuan utama ADAQQ untuk menjadi yang website bandarq online terpercaya 2019 di Indonesia.

    Fitur Tercanggih dan Metode Permainan dominobet Terbaik
    Kecuali itu ADAQQ juga menyediakan fitur yang canggih dan cara permainan yang berbeda.
    Fitur yang canggih ini yakni dimana segala permainan bisa dimainkan dimana
    saja. Padahal untuk metode permainan berbeda ialah dengan metode
    bandar keliling.

    Fitur Permainan APK Pintar
    Dengan server yang canggih sekarang ADAQQ juga hadir dengan permainan judi kartu online dapat dimainkan dimana
    saja melewati hand phone anda. Tinggal melaksanakan unduh APK yang tersedia dan install di
    Seluler. Sesudah itu tinggal login saja dan mainkan game judi Dominobet online deposit
    murah.

    Cara Permainan Bandar
    ADAQQ juga yaitu agen pkv games sebab itu lah server yang diaplikasikan canggih dan tercepat.
    Apalagi metode permainan dari server pkv games
    ada yang mengasyikan seperti metode permainan bandar keliling.

    Bandar keliling yakni dimana tiap-tiap pemain mempunyai
    hak menjadi bandar dan bergantian menjadi bandar di tiap-tiap putaran meja.
    Meski untuk side betting yakni pemain bisa bertarung taruhan kartu dengan pemain disamping mereka kecuali dengan bandar.

    Untuk server games pkv online sendiri bahkan telah lama berdiri dan terpercaya dalam memberikan permainan judi kartu yang mengasyikan dan menarik.
    Sebab itu ADAQQ sebagai agen pkv games juga akan memberikan pelayanan yang mengasyikan dan kencang serta ramah terhadap para anggota.

    Untuk menjadi sebagai web bandarq online terpercaya 2019 dan terbaik.

    Agen Dominobet Online Gampang Menang
    ADAQQ yang juga ialah agen Dominobet online berharap memberikan kemudahan menang
    dalam permainan terhadap anda segala. Yang dimaksud dengan gampang menang ialah dengan kemudahan menerima jackpot.

    Jadi kalian dapat merasa menjadi jawara ketikan menerima jackpot dari
    agen Dominobet online, ADAQQ.
    Tentu untuk tiap-tiap permainan ADAQQ akan sajikan secara fair play dimana seluruh pemain melawan pemain lainnya.

    Di ADAQQ tak mengetahui yang Namanya metode robot yang curang.
    ADAQQ berkeinginan menjadi daerah dan rekomendasi bermain yang mengasyikan dan menyenangkan. Serta menjadi alternatif laman bandarq online terpercaya.

  365. เว็บหนังอาร์XXX คลิปหลุด คลิปหลุดดารา ดูฟรี ได้ที่นี่ 24 ชั่วโมง
    ในทุกวันนี้มีความรื่นเริงในการเสพสื่อมากขึ้น ทั้งยังงานคอนเท้นแนวบรรยาย งานคลิปวีดีโอ ภาพเคลื่อนไหวต่างๆรวมไปถึงคอนเทนแนว คลิปโป๊ หนัง 18+ คลิปหลุด ซึ่งแนวนี้เองต่างติดอกติดใจในนการสร้างงาน
    หนังav มากเพิ่มขึ้นเป็นตัวกระตุ้นให้มีหนังแนวนี้ออกมาเกลื่อน

  366. Hey there! I’ve been reading your website for a while now and finally got the courage to go ahead and give you a
    shout out from New Caney Tx! Just wanted to mention keep up
    the excellent job!

  367. You could definitely see your enthusiasm in the article you write.
    The arena hopes for even more passionate writers such as you
    who aren’t afraid to mention how they believe. At all times follow your heart.

  368. Howdy! Do you know if they make any plugins to protect against hackers?

    I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked
    hard on. Any tips?