Toxlucanın tarixi

Ön   söz   əvəzi  

        1984-çü  ilin  payız  ayları  idi.  Bir  gün  Toxluça  kənd  idarəsinin  qabağında    Mirzə  və  Qurban (Ənvər)  Nəsib   oğlu  qardaşları,  mənim  qardaşım  Nizamiyə  Ağbulaq  kəndində  kiminsə  vəfat  etdiyini  dedilər  və  ora  baş  sağlığına  getmək  lazım  olduğunu  bildirdilər.  Axşam  mən  işdən  evə  qayıdanda  qardaşım  Nizamidən   vəfat  edənin  kim  olduğunu  soruşdum  O, vəfat  edənin  adını  dedi  (vəfat  edən  şəxsin  kim  olduğunu  unutmuşam).  Necə  qohum   olduğumuzu   soruşdum,  o,  isə  dədəmdən  soruşmağı  bildirdi.  Dədəmin  atasının   əmisi  qızı Püstənin  oğlu  (və  ya  nəvəsi)  olduğunu  bildim.  Mən  həmin  vaxt  dəftər  qələm  götürdüm  və  öz qohumluq  şəcərəmizi   dədəmdən  (atamdan) soruşaraq  başladım  yazmağa.   Dədəmin   unutduqlarını   isə  atam  ilə  bir  tayfadan  olan,  Balı  Sultanın  nəslindən  Məyxanım   Xamoy  qızlndan  soruşdum.  Demək  olar  ki,  Qılıclı tayfasını  və  atamın  ana  babası  olan  Dəmirçilərin  Məşədi  Vəlicanlar  qolunu  yazdım.
1988-ci  il  məcburi  öz  ata-baba  yurdumuzu  tərk  etdikdən  sonra  Toxluca  kənd  əhalisinin  müxtəlif  yerlərdə   məşkunlaşdılar.   Mən    çox   müşahilərdən   sonra   hiss  etdim  ki,   kənd   yaşlıları    öz    dünyasını   dəyişdikdən  sonra,   cavanlar   bir-birini  tanımır   və  ya  tanıya  da  bilmirlər.  Zaman   keçdikcə   isə   kənd   əhalisi   bir-birndən  soyuyur   və    uzaqlaşaraq    yadlaşırlar.   Hələ   çox   şükürlər   olsun   ki,  Toxluca   kənd    əhalisinin   əksəriyyəti   konpakt   şəkildə  olmasada,  dağınıq   şəkildə   olsa  da  Bakı  şəhərində  məskunlaşıblar.  Kəndin  xeyir   və  şərində   insanlar  bir-biri  ilə  hal-əhval   tuturlar.  Ancaq   bununla  belə  soyqlaşma,  yadlaşma   gedir.
Özünü  tanıyan  Allahını  tanıyar”  Həzrəti  Əlinin  bu  kəlamını   bir  qədər  geniş  anlamda   götürsək   deməliyik  ki,  hər   bir  fərd,  ailə,  tayfa,  xalq  və  millət  də   özünü   tanımalı,  tarixini,  kecmişini   bilməlidir.  Kecmişini   unutmaq,  yaddan  çıxarmaq  gələcəyə  ümidsiz  baxmaq  kimidir,  necə  deyərlər  gəminin  mayaksız   limana  yan  alması  kimidir.
Hər   bir  Azərbaycanlı    Allahına  şükür  və  dua  etməlidir  ki,  o,  Azərbaycanlıdır.  Cünki  Azərbaycan  xalqının  rüşeymi  sağlamdır.  Sağlam   rüseyimdən   də   sağlam  vətəndaş  yetişər.  Sağlam  vətəndaş  isə  sağlam  və  güclü  dövlət   qurar.  Azərbaycanlılar   haqqında  Qafqaz  xalqlarının  tarix  və  həyatını  öyrənmiş   Rus  alimi  V.İ. Velçko   yazmışdır:  “Türk  və  turan  köklü  azərbaycanlıların  qanı  pakdır.  Onlar  təbiətən  xeyirxah,  cəsarətli,  alicənab,  zehni  və  əxlaqi  inkişafa  malikdirlər.  Hakimiyyətə,   adət-ənənənələrə,  qayda-qanunlara  hörmət   edən   güclü  dövlətçilik   əqidəsi  onların  qanındadır”.  ( Кавказ,  Руское  дело  и  междуплеменные  вопросы.  Санкт-  Петербург  1904 ).    Ona   görə  də    əsarəti   altında   olduğumuz   Rus   imperiyası    həm   Çar   dövründə,  həm  də  sovet  dövründə   istədikləri  qanunu  qəbul  edərk,  həmin  “qanunlar”  əsasında    Azərbaycan   millətini   əzməyə   başlamışlar   və   Azərbaycan   millətinin   torpağında   “hay”lar  üçün  bir  dövlət   də  yaratmışlar.
Özlərini  “hay”  adlandıranlar    soyqirim    haqqında   danışırlır.  Hərdən    fikirləşirəm   bəs   bizdə –  Göyçə,   Zəngəzur,   Dərələyəz,   Vedibasar,  Gərnibasar,   Zəngibasar,   Üçkilsə,   Sərdərabad   qalasında,  Ağbaba,   Şirak   elində,   Lori – Pənbək,   Dərəçiçək,  Zəngəzur,  Dərəçiçək,   Qaraqoynlu,   Şəmşəddin   mahallarında,  İrəvan   şəhərində   SOYQIRIM  olubmu?   Bəli   elə   əsil   SOYQRIM  bu  ellərdə –  bizlərdə   olub.  Hələ  Talin,   Abaran,   Karbi,  Qırxbulaq,  Seyidli –Axsaq  və  Səədli  (və  ya  Saatli,  daha  doğrusu   isə  er. əv  VII  əsrdə  ATA  TORPAĞA  qayıdan  türkdilli   Sadların  adı  ilə  bağlı  olub  Sadlı)   mahallarının    Azərbaycan   əhalisi  haqqında  hec  bir  məlumat  yoxdur.  Bu  mahalların  əhalisi  və  toponimində  SOYQRIM  1828-ci  ildə  başlayıb,  1924cü  ildə  başa  çatıdırılb.   Bizlər   həm   mənəvi   cəhətdən,  həm  də   cismani   SOYQIRIMA   məruz  qalmışıq!  Mənəvi   cəhətdən  məhv   olunuruq!   Belə  ki,   Ulu   babalarımızın   gəzdiyi,   əkib – becərdiyi   TORPAQları   biz   və   bizim   övladlar   gəzə  bilmir  və   gəzə  biməyəcəklər!?   əkib – becərə  bilmir  və  əkib – becərə   bilməyəcəklər !?.   Baba   və   nənələrimizin   su   içdiyi   bulaqlardan    daha   biz  və  bizim   övladlarımız  su  içə   bilməyəcəklər !?   Baba   və   nənələrimizin   hava   aldığı   o   dağlarda,   biz  və   bizim   övladlar  daha  hava   uda   bilməyəcəyik !?  Bəli   bu   əsil   soyqirimdır !!!    Bizlər   nəinki    o   TORPAQda   yaşaya   bilmirik,   hətta    o  TORPAQlara   gedib  ziyarət   edə   bilmirik !!!,  əsil   soyqirim   məhz  budur!?   Bizlər   öz   Ulu   baba  və  nənələrimizin  uyduğu   QƏBİRləri   ziyarət   edə   bilmirik!?  (Bu   sözləri  yazarkən   yadıma  bir  hadisə  düşdü.   1988-ci  ildə  biz   köçərkən   bir  yığıncaqda  1980-ci  idə   Bakı   şəhərinə   köçmüş    Budaqov   Məhəmməd   müəllim  “mən  yenidən,  ikinci   dəfə    köçdüm,  özü   də    həmişəlik!”    dedi.   Mən  bunun   mahiyyətini   onda   başa   düşmədim.  Ancaq   bir  neçə  ildən  sonra  başa  düşdüm.   Belə  ki,   mən   2004-cü  ildə   Gədəbəy  rayonun   Şınıx   mahalına   gedib,  heç  olmasa   oradan  öz  dağlarımıza   tamaşa  etmək  istədim,   o  da   qismət  olmadı.  Onda   başa   düşdüm  ki,  “köçmək”   başqa  şeydir,   “həmişəlik   köçmək”  isə   başqa!).   Bu   SOYQIRIM   deyil    bəs   nədir ?!    Bəli   dağların   zirvəsindən   bir-birini   çağıran   Ulu  babalarımızın   nəvə    və  nəticələri   isə  bir-birini  o  dağların  zirvəsindən   bir-birilərini çağıra  bilmirlər   və  yəqin  ki,  çağıra   bilməyəcəklər !?    Azərbaycan   dilində   adlanan  dağlar,  dərələr,  bulaqlar,   çaylar  və   bütün  toponimlər    bundan   sonra  “hay”  dilində   çağrılacaq !?
Toy  qabağı  İrəvan  şəhərində   özlərinə  gəlin  bəzənərkən  üzünə və  alnına   XAL vurduran   gəlinlər,  bundan  sonra  İrəvan  şəhyərində   üzlərinə   XAL   vurdurmayacaqlar!?  (“İrəvanda   xal  qalmadı”  mahnısını  indi  hərə  bir  cürə  yozur.   Əsli  isə  belə  olub.  İrəvan  şəhərində  və  şəhər   ətrafında   toyu  olan  gəlini   bəzəyərkən    zövgə   görə  xal   vurarlarmış.  Bir  gəlinin  də  həddindən  çox  xal  vurdurduğunu   görən  xanəndə  bunu  görüb  elə  yerində   bu   mahnını   ərsiyə  gətirib).   Orada  olan   abidələrimizi,   tariximizi    araşdıra   bilmiriksə,   buna  nə  ad  vermək  olar ?!  Bu  əsl  SOYQIRIM  deylmi ?!  Ulu  babalarımızın   at  çapdığı,   qılınc   oynatdığı   o  ərazilərdə   indi   özlərini  “hay”  adlandıranlar   gəzir.  Bəli  budur   əsil SOYQIRIM !!!   Oğuz,   Qıpçaq,  Türk,  Azəri    dilində  olan    toponimlər   “hay”  dilinə   təcümə  olunub   və  ya  “hay”  dilinə  uyğunlaşdırılırşa,  bu  nədir ?!  əlbətdə  əsl   SOYQIRIM !!!   “hay”larda  isə  soyqırım   yox,  sadəcə   olaraq   HƏYASIZLIQDIR !!!
Bunları   yazarkən    mənim   yadıma     ikinci   dünya   müharibəsi  vaxtı   sovet    dövlətinin   Çeçenləri   və  Axisqa   (Mesxeti)   türklərin    zorla   öz   vətənlərindən   köçrülməsi   yadıma   düşdü.   Çeçenlər  öz   mübarizələri   nəticəsində   Torpaqlarına   qaytarılsa   da,  Axisqa  (Mesxeti)   türkləri   hələ   də   öz    Torpaqlarına   qayıtmaq  üçün   mübarizə  aparırlar.  Mən   isə   fikirləşirəm   ola   bilər   ki,   gələcək    nəsillər   Ulu    babalarımızın   yaşadığı    TORPAQlara   qayıtmağı    üçün   belə   bir  mübarizə   apardılar !!!   Və  bu   vacibdir !!!
Ümumiyyətlə  bütün  şərq   xalqlarında  öz   tayfasını,   nəslini,   yeddi  arxa  dönənini   tanıması   böyük   iş   hesab  olunub.  Türkoloq   alim   Həmid  Əliyevin  “Ölkələr,  şəhərlər,  insanlar..”   kitabında   deyilir:  “Cənubi – Şərqi  Asiyanın  bir  sıra  ölkələrində  (Hindistanda  və  Hind – Çin  yarımadasında   yaşayan  xalqlarda)  yaşayan  bəzi  kiçik  xalqlarda  əcdad  kultu  çox  yayılmışdir.  Onların  əqidəsincə  hər  bir  adam  ən  azı   yeddi  nəsil   əcdadını   bilməlidir.  Avropalıların  öz  əcdadlarını  yaxşı  bilməmələri  onlarada    təəccüb   və  məzəmmətə  səbəb  olur”.
Ata – baba  adətincə  böyüklərə,  ağsaqqallara  dərin  hörmət   bəsləyən   türk   dilli   xalqlarda   da  yeddi  arxa  dönənini  tanımaq  cox  zəruri  hesab  olunuardu.  Yeddi  arxa   dönənini   tanımayanlar  əsilsiz – nəcabətsiz   adam  hesab  olunurdu.  Qədim  Qırğızlarda  nəinki  ata  xətti,  hətta  ana   xətti  ilə  yeddi  arxa  dönənini  tanlmayan   adamı  “qul”  adlandırıblar.  Azərbaycanın   bəzi   zonalarında  indinin   özündə  də  öz   yeddi  arxa   dönənini  saya  bilməyənlərə  qız  vermirlər.   Bədəvi  ərəblərdə   “əsl”  o  adam  hesab  olunurdu  ki,  öz  babalarının   bütün   nəsil  sistemini  bilmiş  olsun.  Belə   adamlar   irqi  baxımından   saf,  təmiz,  kamil  və  qabil   sayılırdılar. Ərəb  şəcərəsində  qadın   adları   tamamilə  müstəsna  hallarada  xatırlanırlar.   Ancaq   türk   dilli  xalqlarda   ata   xətti  ilə  yanaşı   ana   xəttini  də  bilməli  idin.  Hər    kəs   öz  şəcərəsini  bilməli,   tayfanın,  qəbilənin  banisini  tanımalıdır.  Beləlikə  hər  bir  şəxs    öz   babasının   babasının   babasını  tanımalıdlr.
Mən   məhz   bunları   nəzərə  alaraq   qərara  aldım   ki,   gələcək   nəsillər    heç   olmasa    buna   görə    bizləri   qınamasınlar.  Insanlar   arasında   soyuqlaşmanı,    yadlaşmanı    azacıq   da   olsa   aradan   qaldırmaq   üçün   bu  yükün  altına  girmək  qərarına   gəldim.   Ancaq   nə  qədər    çalışsam  da,   haradasa     çatışmamazlıqlar,   boşluqlar  var.   Ancaq   komputer    dövründə   yaşadığımızı   nəzərə    alsaq,   bu    boşluqları   ilkin   maket  (mən   şəcərələr    haqqında  öz    yazdıqlarımı “ilkin    maket”   adlandırıram)   əsasında    doldura   bilərik   və   mən  buna   əminəm.
                                       Balı Sultan haqqında
Toxulca  kəndinə ilk dəfə Balı Sultanin gəldiyini və kəndin təməlinin onun tərəfindən qoyulduğunu söyləyərlər. “Sultan”  titulunu    isə   ona   kim   tərəfindən   verilməsinin   bir  necə  versiyası  söylənilir.  Birinci  versiyaya   görə   Osmanlı – Səfəvi   müharbələri   zamanı  qəhrəmanliğına   görə  turk   sultanı   tərəfindən   verildiyi   guman olunur.
İkinci  vesiyada  isə  rus ordusu  hansısa  bir döyüşdən  sonra  öz  bayrağını  itirib  və  Balı   Sultan  bu  bayrağı   tapıb ordu   komandirinə  verib.   Bunun  müqabilində   isə  rus   çarı  ona  “Sultan”  titulunu   verib.  Bunlar  versiyadır.  Görəsən    həqiqət    necədir?  Üçüncü  bir  versiya   varmı  və  ya  üçüncü  bir  variant  mövcud  ola  bilərmi?
Əvvəlcə  “Sultan”  sözünün    mənasına    baxaq.  Sultan,  “hakim”,  “hökümdar”  deməkdir.   Türkiyədə   1922-ci  ilə   qədər   Osmanlı   dövlətinin   başcısı   məhz  “Sultan”   titulu   daşıyırdı.   Mərakeşdə  1957-ci ilədək,    Misirdə  XII- XVI   əsrlərdə   hökmdarlar  “Sultan”   adlandırmışlar.   Hazırda  Oman  dövlət  başçısı, Ərəbistanda bəzi  qəbilə   başçıları   “sultan”  adlanırlar.   Azərbaycan  ərazisində   isə   Səfəvi dövləti  vaxtı   və  sonrakı   dövrlərdə   xandan  kiçik  titul  olan  şəxslər   “sultan”   adlanırdı.   Azərbaycanda   XVIII  əsrdə   xanlıqlar    dövründə  ayrı-ayrı  xanlıqların  tabeliyində  olan   Qazax,   Şəmşəddin,  Ərəş,  İlisu, Borçalı,  Qəbələ,  Şörəkel  (Şirakel)  sultanlıqları   mövcud   olmuşdur  ki,   həmin  sultanliqları  “Sultan”  titulunu    daşıyan  şəxslər  idarə  edirdilər.
Balı  Sultana  “sultan”   titulunun    kim  tərəfindən  verilməsi  ehtimalına  baxaq:
Osmanlı  hökmdarı  “sultan”  adlandığına   görə  öz  təbəəsinə   hec  vaxt  “sultan”   titulu    verə  bilməzdi.   çünki   ölkəni  idarə  edənin  özü  “Sultan”  adlanırsa,  öz  tabeliyində  olan   və  ya  digər   ölkənin  vətəndaşına  “sultan”  titulu  verə  bilməzdi.  Bu   təzad  təşkil  edir.  Rus   çarıda   heç    bir   vaxt   öz   təbəəsinə  “sultan”  tilulunu   verməyib  və  verə  də   bilməzdi.   Bu  söz  şərq  xalqlarına  mənsubdur.  Əksinə,  Çar  Rusiyası  Azərbaycan  xanlıqlarını  işğal  etdikdən  sonra  narazılıqların  qarşısını  almaq  üçün  xanların  əhali  üzərində  olan  üstünlüklərini  müvəfəqəti  saxlamış,  sultanlıqları   isə  ləğv   etmişdir.  Çar   Rusiyası   Qafqazı   işğal   etdikdən   sonra  buradakı  öz  tərəfdərlarına  və  digər  şəxslərə  verdiyi  titul,  ancaq   hərbi   rütubə  olub.
Və   bir  az   tarixə  nəzər  salaq.
Rus  çarı   Azərbaycan  ərazisinə   əsasən  1720-ci  illərdən sonra hücüm  etməyə  başlamışdır və həmin   dövürdə  Azərbaycanın  Xəzər sahillərini sahib olmuşdur. Ancaq  Nadir şah Səfəvi dövlətinin ordu   başçısı  olduğu zaman  həmin  əraziləri  geri  qaytarmışdır. Rusiya  Qafqazın  işğalına  Gürcüstandan başlamışdır. 1783-cü  il  iyulun  24-də indiki  Gürcüstan  ərazisinin  bir  hissəsi   Rusiyanın   himayəsinə  keçdi.  Azərbaycanda  isə  həm  xanlıqlar  arasında   bir-biri  ilə   mübarizə  və  müharibələr,  həm   də  Osmanlı  və  Qacarlar  dövlətlərinin  Azərbaycana   hücumları,   bunun  nəticəsində  Azərbaycan  Xanlıqlarının  zəif  düşməsi  Rusiyanın   daha  da  şirnikləndirdi  və  Azərbaycan  xanlıqlarını  bir-bir   yalançı  vədlərlə   özunə  tabə   etməyə    başladı.  Nətisədə  Arazdan  şimalda  yerləşən  (İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqlarından  başqa  həmin  dövrdə  mövcud  olmuş  bütün   xanlıqlar)  Tarixi  Azərbaycan  ərazilərini  12  oktyabr  1813-cü  il  tarixində   bağlanan   Gülüstan   müqaviləsinə  əsasən   Qacarlar  dövləti  tərəfindən  Rus  İmperiyasına  verildi.   Ən   sonda    isə  1827-ci ilin 16 iyununda  Naxçıvan  xanlığını, 1827-ci  ilin 1 oktyabırında  İravan  xanlığını  işğal  etdi. 10  fevral  1828-ci  il   tarixində  Qacarlar  dövləti  ilə   Türkmənçay   müqaviləsini       bağlamaqla  Şimali  Azərbaycanın  işğalını  başa  çatdlrdı.
1747-ci  ildə  yaranan  İravan   xanlığına  15   mahal   daxil  idi.  O mahallardan  biri  də  Göyçə  mahalı  idi.  Goyçə  mahalına  həmin  dövürdə  126  kənd  daxil  idi  ki,  onlardan  biridə  Toxluca  kəndi  olub.  Rusiyanın  işğaldan  sonra,  1829-1832-ci  illərdə  İravan  xanlığın  ərazisində  apardığı  siyahıya  görə  Toxlucada  50 ailədə  296 nəfər  əhali  yaşayırmış. Bu  fakt  göstərir  ki,  Balı Sultanın  gəlişi  həmin  dövürdə  olmayıb.  Ondan   əvvəlki   illərə  təsadüf  etməlidir.  Ona  görə  də  Balı  Sultana  həmin  kəndi  və  titulu  məhz  rus  çarı   verməmişdir  və  verə  də  bilməzdi.
Beləliklə   versiyalar  ilə  tarixi  hadisərlə  üst-üstə  düşmür. Onda  sual  olunur  bəs  bu  titulu   kim  verə  bilər?  Yenə  tarixə  qayıdaq.
Səfəvi   dövləti  və  Osmanlı   imperiyası   arasında  aparılan   müharibələr  zamanı  İravan  xanlığı  ərazisi,   yəni   Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisi  Osmanlı  və  Səfəvi  dövlətləri  arasinda  döyüş  meydanı  olmuşdur.  Bu  müharibər  nəticəsində  iki  dəfə,  1578-1590-cı  illər  (bu  müharibə  Səfəvilərin  məğlubiyyəti  ilə  1590-cı  ildə  İstanbul  sülh  müqaviləsi  ilə  nəticələndi)  və  1722-1728-ci  il   (bu  müharibə  də  Səfəvilər  uduzaraq  1928-ci  ildə  Həmədan  sülh  müqaviləsini  imzalamalı  oldu)   Səfəvilər  digər  ərazilər  ilə  birlikdə   Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisini  Osmanlara  verməli  oldu.  1730-cu  ildən  sonra  Səfəvi  dövlətinin   ordusunun  başçısı  Nadirin  müvəffəqiyyətli   hərbi  yürüşləri  nəticəsində  Çuxur-Səəd  bəylərbəyliyinin  ərazisi    Səfəvi  dövlətinin  tərkibinə  qaytarılmışdır.
Səfəvi  şahlarının döyüşlərdə şücaət   göstərən  təbəələrinə “sultan”  titulunu  verməsi  tarixi  faktları  vardır. Ona  görə  bütün  bunlara   əsaslanıb  deyə  bilərik ki,   Balı Sultana  “sultan”  titulunu  məhz  Səfəvi  şahları  tərəfindən  verilmişdir.  Həmin  hadisə  məhz   daha  çox  Nadir  şahın  dövründə  olması  ehtimal  böyükdür.
Beləliklə  əminliklə  deyə  bilərik  ki, Balı  Sultana  “sultan”   titulunu  nə  Osmanlı sultanı,  nə  də  rus  çarı  tərəfindən  verilməmişdir.   Məhz  Səfəvilər  dövlətinin  davamı  olan  Əfşarlar  dövlətinin   banisi  Nadir  şah  tərəfindən  verilmişdir.  Nadir  şahın   1736-cı  ildə  hakimiyyətə  gəlməsini  nəzərə  alsaq,   Balı Sultanın   təqribən  1736-cı  ilindən  sonra,  1740-ci  illərdə  Toxluca  kəndinə   gəlmiəsini   deyə  bilərik.
Səfəvi  dövlətinin  ordusuna  rəhbərlik  edən  Nadir, Səvəfilərin  əldən  verdiyi  əraziləri   geri  qaytaran  zaman  orduda   öz  şücaəti  ilə  fərqlənən  Balıya  Nadir  şah  tərəfindən “Sultan”  titulunu  verir  və  mükafat  olaraq  ərazi   bağışlayır. Balı  Sultan  öz  anasının  məsləhəti  ilə  Nadir  şahdən  1722-1728-ci  il   müharibəsindən  sonra  tərk  etdikləri  Toxluca   kəndini   ona  bağışlanmasını  xahiş  edir.
Versiyalara  görə  Balı  Sultan  Toxluca  kəndinə   Qarabağdan  gəlmişdir  və  həmin  dövrdə   anasının   gözləri  görmürmüş  və ya çox  zəif  gördüyünə    görə  Balı  Sultan  öz  qardaçı  və  anası  ilə   Qarabağdan   Göyçə   gölünün   sahili   ilə   gəlmişdir.  Hətta   göl  shilində  hansı   kənddə  bir-iki  həftəyə  yaxın  yaşamışlar  da.  Anasının  dediyi   nişanələr  həmin  ərazidə  olmadığına  görə  orada   məskunlaşmayıblar.  Oranı  tərk  edib  yenidən   sahil   boyu   gələrək  anasının   dediyi  nişanələrin  Toxluca   kəndində   uyğun  gəldiyini   görüb  orada  məskunlaşıblar.
Belə  olduğu  halda  məni  düşündürən  suallar  meydana  çıxır.  Görəsən  bu  versiyslar  nə  dərəcədə  doğrudur?   Həqiqətənmi  Balı   Sultan   Qarabağdan  gəlib?   Bəs   nə  üçün  məhz   Toxluca  kəndini  seçib?.   Butün  bu  suallara  cavab  vermək    həqiqətən  də  çox  çətin   və  mürəkkəbdir.   Suallar  nə  qədər  çətin  olsa  da,  ona  cavab  tapıb  sübut  etmək  bir  o  qədər  cətindir.  Ancaq   mən  calışacağam  ki,  buna   nail  olum!  İnşALLAH!

                            
             Toxluca   kəndindəki  toponimləri   dindirsək   danışa  bilir.

    Türk  dilli  xalqların  hamısının  böyük  tarixləri  olsa da,  heç  bir  tarixlərinini özləri yazılmamışdır.  Türk   dilli  xalqlar: –  “Biz  tarixi  yaradırıq,  tarix  yazmırıq”  demişlər   və  tarixlərinin  yazılmasını  yadların  ixtitarına  buraxmışlar.  Yad  xalqlardan  olan  yazarlar  isə  bəzən  bunu   istədikləri  kimi   təhrif   etmişlər.  Bunun  cəzasını  Türk  dilli  xalqların  övladları  sonrakı   çəkmişlər.  Yadların   yazdığı   tarixdə   isə  bəzi  Türk  dilli  xalqların  ancaq  adı  qalmış,  bəzilərinin  isə  guya  Türk  olmadığını,  əksinə  Türklərə  düşmən  olduğunu  yazmışlar.  Ulu  babalarımızın  buraxdığı  bu  tarixi  səhvi  isə  nəvə-nəticələrini   cətinliklərə  salmışdır.
Tarixçilər  hər   hansı  bir  tarix  araşdırarkən  ya   yazılı  mənbələrə,  ya  arxeoloji  qazıntılara, ya  da  etnoqrafiya   və   toponimlərə  əsaslanırlar. Toxluca  kəndi   haqqında yazılı mənbələr   əldə yoxdur.  Arxeoloji  qazıntılar  isə  nə  Ermənistan SSR   tarixçiləri   tərəfindən, nə  də  Azərbaycan   tarixçi   alimləri  tərəfindən   araşdırılmamışdır.  Qazıntılar  zamanı   tapılan  və  rast  gəlinən  abidə  və  tapıntılar  öz  əllərimizlə,  bilərəkdən  və  ya  bilməyərəkdən  məhv  etmişik.    Bəs  bu  bağlı  düyünü  necə  açmalı?   Mən  bu  düyünləri    ancaq   Toxluca   kəndi  ərazisində   olan    toponimlərə  əsaslanıb   açmağa    çalışaçam.
Coğrafi   adlar  obyektləri,   əraziləri  bir-birindən  fərqləndirmək  üçün  verilir.   Bu  adlar    coğrafi  yerin  landşaftına –  yəni  yerin  qurluşuna,  ərazidəki   təbii  sərvətlərinə,  torpaq  və   bitki  örtüyünə,   heyvanat  ailəminə  və  əhalinin   məskunlaşmasına   görə  verilir.  Belə   məskunlaşmada  əlbətdə  ki,  xalqlar,  tayfalar,  etnik  qruplar,  müxtəlif  qəbilələr,  nəsillər  iştirak  edir   və  onların  adları   coğrafi  adlarda  – toponiumlarda  öz  əksini  tapır.  Müxtəlif    xalq  və  tayfa  adlarının  əks   etdirən  coğrafi  adlar   həmin  xalqın  dilini    və   tarixini  öyrənilməsində  qiyməti  mənbə  hesab  olunur.   Topoimlər   xalqın  keçmişi,  məişəti,   təfəkkürü  və  dili  ilə   bağlı  olduğu  üçün   yazılı  abidələri   az   olan   ərazilərin   tarixini  öyrənilməsində   böyük  rol  oynayır  və  əsas  mənbə  kimi    istifadə  olunur.
Toponimların   tədqiqatı   nəticəsində   məlum   olur  ki,  ən  qədim  dövrlərdən   müasir  dövrümüzə   qədər  Azərbaycan,   o  cümlədən  indi  “Ermənistan”  adlanan   Qərbi  Azərbaycan    ərazisində  məskən  salan  müxtəlif  dilli   xalq,   etnik  qrup,   tayfa   və  qəbilələrin  adları  toponimlərdə  öz  əksini  tapmışdır.   Azərbaycan  ərazisində   məskunlaşan   ən  qədim  sakinlər  haqqında   cox  az  yazılı    məlumatlar  vardır,   daha  doğrusu   həmin   məlumatlar  indiyə  qədər  araşdırılmamışdır  və  ya  araşdırmaq isəməmişlər.   Tarixi   məlumatları  araşdırmaq  istəyənlərə  isə  imkan   verilməmişdir.  Ona   görə  də  toponimlərin  mənşəyinin  izah  olunması   orada  yaşamış   xalqın,  tayfanın   və  ya   etnik  qrupun   tarixi  haqqında    qiymətli  məlimatlar  əldə  etmiş  olarıq.   Həmin    xalqlardan,   tayfalardan  və  etnik  qruplardan    bəziləri  hazırda   mövcud  olmasa  da   onların   adları    toponimlərdə   tarixi  abidə   kimi  saxlanılır.   Həmçinin  Toxluca   kəndinin    ərazisində  olan   toponimləri  araşdıraraq  onun   tarixini  öyrənə  bilərik.   Buna   görə  Toxluca   kəndində  mövcud  olan  bəzi   toponimlərə  nəzər  salaq.
Toxluca  –  dörd   tərəfi  dağlarla  əhatə  olunmuş  bu  kənd  Osmanlı  dövləti  tərəfindən  1728-ci  ildə  tərtib  edilmiş  “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”ndə,  Qafqazın  5  verstlik  xəritəsində   qeydə  alınmışdır.  Həmin  dövrdə  Toxluca  kəndi  İrəvan  əyalətinin  Dərəçiçək  mahalının  tərkibində  verilib.   İrəvan  xanlığı  dövründə  isə  Toxluca  kəndi  Göyçə  mahalının  tərkibində  olub.  Rus  çar  İmperiyası   Azərbaycanın  bir  hissəsi  olan   İrəvan  xanlığını  işğal  etdikdən  sonra  1829-1932-ci  illırdə  əhalini  siyahiya  alıb.  Həmin  gövrdə  də  Toxluca  kəndi  Göyçə  mahalının  tərkib  hissəsində  qedə  alınıb.  Həmin  dövürdə  Toxluca  kəndində  50  ailə  olmaqla   296  nəfər  əhali  olub.  Kəndin  adı  isə  ‘‘Teşlicə”  kimi  qeyd  olunub.
İ. Bayramov  “Qərbi  Azərbaycanın  Türk  mənşəli  toponimləri”  (Bakı – “Elm”  nəşiriyyatı  2002)  kitabında  yazır:  “Toponim  Azərbaycan  dilində  dağlıq  yer  mənasını  ifadə  edən “dağlıqca”  sözünün  fonotik  forması  əsasında  əmələ  gəlmişdir.  Toponimin  birinci  komponenti  tox  türk  dilində  “dağ”  mənasında  işlənən  to,  toğ  sözlərinin  fonetik  formasıdır.  Eyni  zamanda  qədim  türk  dilində  toğ  (tuğ)  sözü  “bənd”,  “sədd”,  “çəpər”  mənasında  işlənir  (Древнетюркский  словарь.  Л. “Наука”,  1969,  676 ст)  Toponim  ikinci  kompinenti  -lu  (əsli  -luq)  və  -ca  şəkilçilərindən  ibarətdir.  “Dağlıq  ərazi”  mənasını  ifadə  edir.  Orotoponimdir.  qurluşca  düzəltmə  toponimdir.
B. Budaqov  və  Q. Qeybullayev  ”  Ermənistanda  Azərbaycan  mənşəli  toponimlərin  izahlı  lüğəti”  (Bakı – “Nafta-Press”  nəşiriyyatı,  1998,  450  səh)   kitabında  “İrəvan  quberniyasının  Novobayazid  qəzasında  kənd  adı.  …   Əsli  “Tukluca”.  qıpçaqların  Tuk  tayfasının  adını  əks  etdirir.   XIX  əsrin  ortalarında  əhalisi  maldar  həyat  keçirən  bu  kəndin  Dərəyurd,  taxça,  Əyrəbcə,  Dərəkom,  Ayıdərəsi,  Qüzey,  Xırmanlı,  Kərəmbicə,  Kürtübulaq,  Kirkitdağ,   Əyricə-Biçənək  adlı  qışlaqları  vardır götürülmüşdür”.
Yenə  həmin  kitabda   aşağıdakı  toponimlər  qeydə  alınmış  və  şərhi  verilmişdir.  Sərur-Dərələyəz  qəzasında  Toxlu-ağıl-gədiyi  adında  dağ  adı, Qars  əyalətində  Toxlu – kom,  Tiflis  quberniyasında  Toxlu-auri,  Axalsik  qəzasında  Toxlu- Yurt  kənd  adları  qeydə  alınmışdır  ki,  onların  hamısının  mənşəyi  eynidir.  Həmçinin  indiki  Meğri  rayonu  ərzisində  Tuqəmir  (əsası Tuk  Əmir  sözündən  götrülüb,  1918-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  dağılmışdır)  və  Tuqut  (qıpçaqların  Tuk  tayfasından  və  cəm  bildirən   -ut  şəkilçisindən  ibarətdir)  kənd  adları, Qazax  qəzasında  Toqut  dağ  adı,  1590-çı  ildə  Rəvan  əyalətinin  Karpi  nahiyəsində  Tuqlu  qışlaq  adı,  1728-çi  ildə  qeydə  alınmış  Tukavil  kənd  adı,  Irəvan  xanlığının  Zəngəzur  mahalında  Tuqun   (1918-çi ildə  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  dağılmışdır)  kənd  adı  olmuşdur.  Qafan  rayonunda  Tuqanlar,  İrəvan   yaxınlığında   Tuqlu,  Zəngibasar   əyalətində  Tuqun  (1918-ci  ildə  kənd  dağılmışdır),   İrəvanın   Karbi   nahiyəsində  Tukabil   kənd   adları   Bu  adların hamısı  eyni  mənşəli  olub Qıpçaqların  Tuk  tayfası  ilə  bağlıdır.       Həmçinin   Azərbaycan  ərazisində  aşağıdakı  toponimlər    qeydə  alınmışdır.  Qarabağda  Xocavənd  rayonunda  Tuğ  kəndi,  Tuq  dağı,  Tuq  yurtTuğ  yalı,   Tovuz  rayonunda  Bğyük  Qışlaq  kəndində  Tuğ  güneyi,   Abşeronda  Tuqçay,   Qubada  Tuq  kəndi,  Şuşada  Tuğ  dağı,   Zəngilanda  Tuq-yurt   dağı,  Dağıstanda  Yuxarı  Tuq  və  Aşağı   Tuq   kəndləri,   Gürcüstanın  Kaxetiya   mahalında   Toxliauri  kəndi  (kəndin  əhalisi  hazırda   gürcüləşmişıər)  və  s.  Ümumiyyətlə  Tuk,  Tukdağ,   Tok,  Tukoba,   və  s.   Qıpçaqların   Tuk    tayfasının   adı  ilə   bağlı    toponimlərdir.
Indi   isə   görək  Qipçaqlar  kim  olub.
       Qıpçaqlar  –  qədim  türk  dilli  xalqlardan  biri  olub,   vətənləri  Altayın  şimali –qərbindəki   Çjeylen  vadisi  hesab  olunur.   Qıpçaqiar  er. əv.  203-cü  il  Çin  xronikasında  “Küyeşe”  yaxud  “Tsayüşe”   kimi  qeyd  olunurlar.  Qıpçaqlar  Tyanşan  ətəklərindən  Dunaya  qədər  ərazilərdə  yayılmışlar.  Qıpçaqlar  ağ  qıpçaq,  qara  qıpçaq,  sarı  qıpçaq  qruplarına  bölünür.  Qıpçaqlar  əsasən  köçəri  maldarliqla  məşğul  olmuşlar.    Qıpçaqlar  qazax,  qırğız,  qaraqalpaq,  özbək, qaraçay,  balkar,  qumuk,   türkmən,  tatar,  başqırd,  Altay,  naqoy,  balkar    xalqlarının  təşəkülündə  və  etnoqeneində   böyük  rol  oynamışdır.
Türk   xalqları   Altay   dil   qrupuna   məxsusdular.  Dil  və  mənşə  fərqinə   görə  dörd  qola   bölünürlər:
Oğuz –  Anadolu  türkləri,  Azərbaycan,  qaqauzlar,   Türkmənlər,  Axska  türkləri,  İrak  türkləri,  qarapapaq,  Balkan  türkləri,  Qaşqaylar
Uyğur –  özbəklər,   həzarilər,   salarlar,  uyğurlar,  tuvalılar,  şorlar,   komasitob-tobolar,  barba   tatarları,  çulm    tatarları  və  sairə
Qıpçaq – qazaxlar, qaraqalpaqlar,  qumıqlar,  qırğızlar, altaylar,  Kazan  türkləri,  Noqaylar,
Bulqar – tataralar, başqıdla,   qaraçaylar,  karaimlər.
      Göründüyü  kimi  Azərbaycanlılar  oğuz   qoluna    daxil  edilib.   Ancaq   Q. Qeybullayevin  fikrincə   Azərbaycan  dilinin   formalaşmasında   qıpçaqların  rolu  oğuzlardan   heç  də  az  olmamışdır.
Qıpçaqlar   Qafqaz  Albaniyasında   (Arranda)  və  Qərbi  Azərbaycan  ərazisində  ilk  dəfə  bizim  eranın  I  əsrində,  sonralar  isə  722 -723-cü  illərdə,  765-ci  ildə  isə  şərqi  Gürüstanda  yerli  əhali  ilə  birlikdə  ərəblərə  qarşı  vuruşmuşlar.  IX -XI  əsrlərdə  Zaqfqaziyaya  gəlişləri  isə  kütləvi  şəkildə  olmuşdur.  1118-1120  illərdə  Gürcü  çarı  IV  Davud    45   minlik   süvari  ordusu  olan  225  min  qıpçağı   müharibələrdə  döyüşmək  üçün  şimali  Qafqazdan   şərqi  Gürcüstana  köçürmüşdür.  Həmin  ərazi  XI – XIII   əsirlərdə   “Dəsti-Qıpçaq” adlanırdı.  IV  Davuddan  sonra   Gürcü  çarı  III  Qeoriya  da   Gürcüstana   on   min   qıpçaq  köçürmüşdü.   Sonralar   həmin  Qıpçaqların   əksəyiyyə   xristianlığın   qəbulu   ilə   əlaqədqr   olaraq    gürcüləşmişlər.  IX – XI  əsrlərdə  Volqa –  Ural – Don  çayları  hövzələrində  Qıpçaqların  sayı  artmışdır.  1240  ildə  Batu  xanın  yürüşü  zamanı  Qıpçaqların  bir  qismi  monqol  qoşunlarının  tərkibində  Macarıstana  kimi,    oradan  isə  bütün  Avropaya   yayaılmışlar   və  sonradan  yerli  əhali  ilə  qaynayıb – qarışmışlar.  Qıpçaq  dili  hazırda  ölü  dildir  və  Türk  dillərinin  qıpçaq  qrupunun  qıpçaq – oğuz  yarımqrupuna  daxildir.  Mahmud  Kaşqarinin  “Divani-lüğət-türk “  əsərində,  “İqor  polku  dastanı”nda,  1245-ci   ildə  Misirdə  tərtib  olunmuş  “Türkcə – ərəbcə  lüğət”də  Qıpçaq   sözlərindən  istifadə  edilmişdir.
Rus  tədqiqatçısı   İ. A. Baskakov   yazır  ki,  qıpçaqlar   və  kumıklar    Qafqaza    Hunlarla   gəlmişlər.  Bunu   akademik   Z. Bünyatov  da  təsdiqləyir.   Belə  ki,   Albaniyada   hələ   456-510-cu  illərdə   adı  çəkilən   Uran  (Aran)   və  Tərtər  tayfaları  olub.   Bu  tayfaların  da  qıpçaqların  bir  qolu    olduğunu   Q. Qeybullayev   öz   tədqiqatları  ilə  sübut  edib.   Tədqiqatçı  alim   Q. Qeybullayevin   fikrincə   bu  tayfalar     Azərbaycana  –  Qafqaz  Albaniyasına     eramızın  əvvəllərində   Hunlarla    birlikdə  gəliblər.   Hətta   Albaniyanın  bir  adı   olan  “Arran”  toponimu   da  bu  qıpçaqların Uran /Oran / Aran  tayfasının  adı ilə  bağlıdır.
Qipçaqların  cənubi  Qafqazda  məskunlşması  müxtəlif   vaxtlarda  olmuşdur.  Gürcü   mənbələrində  də   göstərilir  ki,  X  əsrdən   əvvəl  Qafqazda  qıpçaq  tayfaları  yaşamışlar.   Azərbaycanda  IX – X  əsrdən   adı  çəkilən   Qazax    və  Qazax  rayonundakı  bəzi   yaşayış   məskənləri   Qıpçaq  tayfalarının   adı  ilə  bağlıdır.  Bu  isə  qıpçaqların   ondan  əvvəl    Qafqazda,  həmçinin  Azərbaycanda    məskunlaşdığını  sübut  edir.   Qazax  (qazaxlı,  qazaxlılar)  qıpçaqlaın  bir  qoludur.   Qaymaqlı   toponimi  isə  qıpçaqların  bir  qolu  olan  kaymak  (kumuk)larla  əlaqəlidir
Irəvan  əyalətinin  Şirakel  nahiyəsində  Qıpçaq  adlı  kənd  olub.  Hətta  orada  895- çi  ildə  tikilmiş   Qıpçaq  tayfasının  adını  əks  etdirən  Qıpçaq  monastırı  da  olub.  1878-çi  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  “hay”lar  yerləşdirilmişdir.  1946-çı  ildən  kəndin  adı  Hariç  adlanmışdır. İrəvan  quberniyasının  Aleksandropol  qəzasında  Qıpçaq  adlı  kənd  və  yayla  adları,   Artik  rayonunda  Qıpçaq  düzü  adlı  düzənlik  (sonralar  “hay”ca  Qıpçakvayar   adlanmışdır),   hazırda  Qax   rayonunda  Qıpçaq   adlı   kənd  və   çay,  Qıpçaq  dərəsi,   Qıpçaq  təpəsi,  Qax  rayonunun  Cəlair  kəndi  ərazisində   Qıpçaq  düzü    adlı   toponimlər    mövcuddur.
Tarixdən   oxuyuruq:   Səlcuqların  (1038-1157-çi  illərdə  hakimiyyətdə  olmuşlar)  1054-cü  ildə  Azərbaycanı  işğalından  sonra  Azərbaycana  təyin  etdikləri  xərac  27000 kq  gümüş  olub.  Narazılıqlardan  istifadə  edən  Gürcü  çarı  IV  David   Şirvanşahlarla  birləşərək  1117-ci  ildə  səlcuqları  məğlubiyyətə  uğratdılar.   Həmin  döyüşdə  Gürcü  ordusunun  əsasını  təşkil Qıpçaqlar  təşil  edirmiş  və  qələbə  də  məhz  onların  hesabına  əldə  edilmişdir.   Yuxarıda  qeyd  etdiyim  kimi   Gürcü  çarı   onları  kütləvi  şəkildə  indi   Gürcüstan   adlanan   ərazinin    şərqində  yerləşdirir  ki,  öz  dövlətini  onların  hesabına  qorusun.
Qıpcaqların  tarixi  heç  vaxt  öyrənilməmişdir.  Bu   tarixin  öyrənilməsi  nə  Ruslara,  nə  də  Avropa  xalqlarına  sərf  etmir.  Fransanın  şimalında  Breton  əyalətində  Bekudan  adlanan  tayfa  yaşayır.  Bekudanlar  uzun  müddətdir   orada  yaşasalarda,  Fransızça   danışsalarda,  pasportlarında  “fransız”  yazılsa  da,  fransızlar  onları   fransız  hesab  etmirlər.  Kumık   tarixçisi  Murad  Adji  belə  hesab   edir  ki,  bekudanlar  Qıpcaq  türkləridir.  Həmin  müəllifin  fikrincə   Rusiyada    Ruslaşmış   Qıpçaqıar   çoxdur.   Bunu  ruslarda  olan  bəzi  familiyalar  da  sübut  edir.  N.A.Baskakovun  “Türk  mənşəli  rus  familyaları”  (Русские  фамилие  еюркского  происхождения)  kitabında  türk  mənşəli  300  (üç  yüz)  rus  familiyanı  göstərib.
Ərəb,  Fars,  Yapon,  Çin,  Qaraçı  və  başqa  dillərin  bilicisi  Danimarka  alimi  Vilhem  Tomson  (1842-1927 )  öz  əsərlərində  göstərir  ki,   Avropanın  tarixi  Qıpcaq  türklərinin  tarixi  əsasında  yazılmalıdır.  O,  həmçinin   qeyd  edir  ki,  Rus  mədəniyyəti  adlanan  mədəniyyətin  də  kökündə  Qıpcaq  mədəniyyəti  durur.  Bunu  həmçinin  Murad  Adjinin  əsərlərində  də  göstərilir.   Münhen  şəqşünası  Frans  Babiger   1553-1555-ci  illərin  hadisələri  əks  etdirən    qədim  tekstlərin  qədim  Türklərin  yazısı  olduğunu  görmüş,  buna  təcüblənərək  tekstin  fotosürətini   V. Tomsona  göndərmişdir.  Xüsusi   tədqiqatlar  və  araşdırmalar  bu  sənəddə  türk  dilinin  Avropa  şivəsi  aşkar  olunmuşdur.  Məlum  olmuşdur  ki,  qıpcaq  türklərinin  dili  kecmişdə  Mərkəzi  Avropada  millətlərarası  ünsiyyət  vasitəsi  olmuşdur.  Necə   ki,   XVII-XIX   əsrlərdə  Azərbaycan  dili  Qafqazda  ünsiyyət   dili  olmuşdur.
Azərbaycan,   indiki  Ermənistan  və  Gürcüstan  ərazilərində  Qıpcaqların   müxtəlif  tayfalarının   izləri   toponiumlərdə   qalmışdır.  Onlardan,  Əlincə  qalası  toponimi   Əncə   tayfasının   adı  ilə;    Etil,  Edillu,  Edilli   Itlicə  tayfasının;   İtqıran,   İtgöy    toponimləri    Et   tayfasının;   Oncalı,   Yoncalı    toponimləri    Oncalı   tayfasının;   Koxb,   Kolb,   Koxutəpə    toponimləri    Kuloba;    Vedibasarda   Kotanlı  (1948-ci  idə  əhalisi  köçrülmüş,  kənd  isə  dağılmışdır),  Şərur –Dərələyəzdə   Kotanlı  (1918-ci  ildə  əhali  qovulmuş,  yerinə  Osmanlıdan  gəlmə  “hay”lar  yerləşdirilmişdir,  adı  isə  1946-cı  ildən  Karmraşen   adlanmışdı Kotyan  tayfasının;   Qaraqoyunludakı   Gölkəndin  (əsli   Qulkənd)  və  bir  neçə  Gölkənd  toponimləri    Kul  (və  ya   Qul) tayfasının;   İrəvan   xanlığının    Dərəkənd – Parçenis   mahalında   Tikanlı,    Qarsda  Tikanlı,    Cəbrayılda   Qaratikanlı,  Şirvanda  Tikanlı – Yurd   kənd  adları     Tikan  tayfasının;    İrəvanda    Çivandərə,   İrəvanın   Qarni    əyalətində   Çivan,  Batumidə    Artvan  dərəsində  Çuvan,    Qoridə   Şivan – Çbani,     Özbəkstanda   Çuvan – Sirak    kənd  adları   Çipan   tayfasının;   Zəngəzur   mahalında  Aşağı  Köbəkli,  Yuxarı   Köbəkli  kənd  adları   Kobak  tafasının  adı  ilə  bağlıdır.
Qıpçaqların  uran  (aran,  oran)  –   Aran  təpəsi,  Aran  dərəsi  (Lacın  ra-da),  Oran  dərə  (Masallı ra-da),  Aran  dağı  (Tovuz  ra-da),  Aran  təpə  (Kəlbəcər  ra-da),  Uran  dağ  (Xocavən  ra-da);   Kaymaklı   –   Qazax  rayonunda  Qaymaqlı  kəndi,   Qaymaqlı  dağı,  Qaymaqlı  dərə,  Qaymaqlı  təpə,  Qaymaqlı   çökək;   Öncə  –   İncədağ  (Şəki  ra-da),  İnsə  dərə  (Qazax  ra-da), İncə  dərəsi  (Cəbrayıl  ra-da),  İncədzor (çox  ehtimal  ki,  dzor  sonradan  dəyiçdirilib,  dzor  “hay”  dilində  dərə  deməkdir)  (Goranboy  ra-da) Qərbi  Azərbaycanda  hazırda  Noenberyan  adlanan  Barana  yaşayış  məskəninin  adı  həm  də  İncəsu  adlanmıdır;    Tərtər  –  Tərtər  şəhəri,  Tərtər  çayı  və  s. ;  Kov    Qovdağ  (İsmayıllı  ra-da),  Qovlar  qəsəbəsi  (Tovuz  ra-da);  Kuva  –  Kələkova  dağı  (Quba  ra-da),  Quba  şəhəri   (XII  əsrə  aid  sənədlərdə  Quba  məhz  Kuva   kimi  qeyd  olunmuşdur) ;  Tuba –  Tuvardağ    (Şamaxı  ra-da);  Tuq,  Qılıclı,  Qarabərk,   Verəndə    kimi  tayfalar  olmuşdur.
XIII  əsr  Ərəb    tarixçisi  yazır  ki,  1223-cü  ildə   monqolların  qələbəsindən  sonra   qıpçaqlar   Arrana  gəlib  Gəncədə  yerləşdilər,   oradan  da  bir  hissəsi  Kilkun   dağlarına   (Göyçə   bölgəsinə)  getdilər.    Bu  nəzəriyəyə  görə   Qıpçaqlar   Toxlucaya   ən  geci   bu    hadisədən  sonra    gəliblər.   Ancaq   Toxluca   toponimlərin   araşdırarkən   Qıpcaqların   Toxlucaya   gəlişi   daha   əvvəlki   dövrlərə   təsadüf   edir.
Toxluca  kəndində  olan   toponimlərini  izahını  davam  etdirək:
Ocaq  dağı  (Ocaq  təpəsi) – Azərbaycan  dilində  “ocaq”  sözü  iki  mənada –  “yanar  dağ”  və  sitayiş  yeri  bildirən  “pir”  mənadında  işlədilir.  Müəyyən  şəxslərin  söyləmələrinə  görə  bəzən  gecələr  orada  işıq  saçdığını  görüblər.   1980-çi  illərin   əvvəllərində  Oçaq  dağın  başında   kənd  əhalisinin  televizor  verlişlərinə   rahat  baxması  üçün   teleqüllə  ucaldırdılar.  Həmin  teleqülləni  ucaldan  zaman   orada   mütəxəsis  kimi   həm  “hay”,  həm  ruslar  (malakanlar),  həm  də  öz  kəndimizin   mütəxəsisləri   çalışıblar    və  nahar   vaxtı  spirtli  içki  də   qəbul  ediblər.  Orada  işləyən  adamlar  danışır  ki,  araq  içən  adamların  hamısı  üç  gün  dalbadal  zəhərləniblər  və  halları  da  pisləşibdir.  Teleqüllə  isə  küləksiz  havada   gecə  dağılıb.
Mənim  fikrimcə    dağ  sitayiş  yeri –   pir  olub.  Bunu  dağın  ətəyində  qalıqları  olan  qəbirstanlıq  da  sübut  edir.   Qəbirstanlıq  dağın  təqribən  şimali – şərq  hissəsinində,  dağın  ətəyində  yerləşirdi.  Qəbirstanlığın   Zərdüştlük  dövründə  salınmasını   ehtimal  olunur.  Bunu    müəyyən  hadisələr  və  əlamətlər   də  sübut  edir.  Şahidlərin   söyləməsimə   görə  1970-ci  illərdə  Kənd  sakini   Qələndərov  Hüseynin   evinin    özülünü  qazarkən   lom   fəhlələrin  əlindən  sürüşərək  yox  olmuşdur  (zərbədən  qəbirdəki   küpün  içinə  gedərk  itmişdir).   Orada  işləyən   fəhlələrin  deməyinə  görə  bu  hadisə  bir  neçə  dəfə  təkrar  olmuşdur.   Ğzülü  qazarkən  oradan  təndir   (əslində  küp)   çıxdığını  orada  çalışan  bənnalar  da  təsdiq  edir.  Bənnaların  söyləməklərinə  görə  təndirin  içindən  müxtəlif  kəllələr  və  sümüklər  çıxırdı. Həmin  sümüklərin  və  kəllələrin  yenidən  islam  qaydalarına  uyğun  dəfn  olunması  təklif  olunsa  da,  sonradan  bu  edilmədi,  sümük  və  kəllələri  bir  yerə  yığıb,  üstünü  də  betonnayıblar.   Bu  onu  sübut  edir  ki,  orada  qəbirlər   şaquli    fəziyyətdə  dəfn  olunubmuş.   Bu  isə  zərdüşlük   dövründə  atəşpərəstlərə  aid  olan  adət  olub.
Zərdüştlük  Azərbaycan,  İran,  Orta  Asiya,  Ön  Asiya  və  bir  sıra  yerlərdə  təqribən    e. ə. VII  əsrdə  yayılmağa    başlamış,  er.   əv.  IV- III  əsrlərdən,    xristianlılğın    yayıldığı   dövrə   qədər,  dövrün  ən  mühüm   və  güclü   dünyəvi  dini  olmuşdur.   Zərdüşlük   dinində   torpaq,  od   və  su   müqəddəs,  pak   və  təmiz,   meyit  isə  mundar    hesab  olunurdu.    Ona  görə  də  ölən  insanların  meyitini  suya  atmaq,  torpağa    basdırmaq   (dəfn  etmək),   yandırmaq    qadağan  idi.  Həm  də  günah   və   böyük     cinayət   hesab  olunurdu.  Meyit   əvvəldən  müəyyən  edilmiş  yerlərə  qaya  üzərinə  qoyulur,  quşlar  onların  ətini  yeyir,  əsasən  yağış   suyunda  təmizləndikdən  sonra  ölünün  sümükləri   yığılaraq,  sağ  ikən  istifadə  etdikləri   bəzək   əşyaları  və  qab-qaçaqları  ilə  birlikdə  şaquli  vəziyyətdə  yerləşdirilmiş  iri  küplərdə   dəfn  edilirmiş.  Zərdüşlük  dini  oda  sltaiş  ilə  bağlı  olduğuna  və  dağda  da  od  saçdığına  görə  qəbirstanlığı  Ocaq  dağının  ətəyində  salmışlar.  Ola  bilsin  ki,  həmin  dövürdə  ora  həm  də  ziyarətgah   yeri,   pir   kimi  də  fəaliyyət  göstərib.  Sonralar  qəbul  olunmuş  Xristianlıq,  İslam  dini,  sovet  dövrünün  ateizim  təsirindən  həmin  yerə  sitayiş  etmək  adət-ənənənələri  ləğv  edilmişdir.
Onu  da  əlavə  edim  ki,  Zərdüştlüyə  qədər   Qədim   Türk  xalqlarında   insan  öldükdən  sonra   meyiti  basdırmaq  günah  hesab  edilirdi.    Adətən  meyiti  yandırıb   sonra  külünü   dəfn  edərmişlər.   Sonralar    meyiti  yandırmaq    adəti  qəbir  üstündə  tonqal   qalamaq  (şam  yandırmaq)  adəti  ilə  əvəz  olunmuşdur.  Hazırda  bu  adət   bəzi  rayonlarda   icra  olunur.  Toxluca  kəndində  də   bu  adət   1980-ci  illərə  qədər    icra  olunurdu.
Haşiyə:  Türk  dilli  xalqların  bir  qolu  olan,  Anadolu,  Azərbaycan,  qaqauzlar,   Türkmənlər,  Axska,  İrak  türkləri,  qarapapaq,  Balkan,  Qaşqay  türklərinin   xas  olduğu  Oğuzların  ulu  babası  sayılan  Oğuz  xanın  real  tarixi  şəxsiyyət  olduğu  er..əv.  3400-3500  il  əvvəl  yaşadığı  güman  edilir.  bu  XVII  əsr  tarixçisi  Xivəli  Əbülqazi  xan  öz  “Şəcərəyi  tərəkəmə”  ,   XIV  əsr  tarixçisi  Rəşiddədinin  “Came  ət-təvarix”  əsərlərdə  və  s.  əsərləedə  təsdiq  edilir.  Əbubəkir  Tehrani  özünün  “Kitabi-Diyarbəkriyyə”  kitabında  yazır:  “…  qüdrətli  padşah  Bayandur  xan  İranı,  Turanı,  Rumu,  Şamı,  Misiri …  istila  etdikdən  sonra  Qarabağ  qışlağı  və  Göyçə  dəniz  yaylasında  böyük  qrultay  çağırıb  …  ”  Tarixi  mənbələrdə  yazılır  ki,  Bayandur  xanın  Göyçə  gölü  sahildə  dəfn  olunmuşdur.  Heydər  Əliyevin  də  müəllimi  olmuş  Lətif  Hüseynsadənin  söylədiklərinə  görə  Oğuz  xanın  törəmələrindən  olan  Bayandur  xanın  qəbri  Toxluca  kəndində  “Ocaq  dağı”nın  qərbində  yerləşir.  Lətif  Hüseyinzadə  vaxtı  ilə  İrəvan  (Azərbaycanlılar  üçün)  Pedoqoji  texnikumda  müəllim  işləmişdir.
Yeri  gəmişkən  onu  da  qeyd  edim  kl,  Ocaq  dağın cənub – qərb   tərəfi  qayalıq,   şərq  hisəsi  təqribən  60-70  dərəcə  bucaq   altında  sıldırım,  şimali hisəsi  maili  olub  əkinə  yararlı  qara  torpaq  idi.  Həmin  əkin    sahəsnin  ortasında,  təqribən   20-30  ar  (sot)  sahəsində  əhalinin  təndir  düzəltmək   üçün  sarı  gil  torpaq  çıxırdı.  Sahədən  bir  metr  kənardakı  torpaq  isə  artıq  təndir  üçün  yaramırdı.   Toxluca   kəndində  əsasən  təndir  çörəyi  bişirilirdi.  Toy  və  yas  mərasimlərində  isə  sac  çörəyi  (yuxa)  bişirilirdi.  Təndiri  yeri   qazıb  yer  səviyyəsində   qoyardılar.  Torpağı  hazırlanmış  təndir   səviyyəsində  qazr,  torpaqla  təndirin  arxasına  isə  xırda  çay  daşları  doldurardılar  ki,  istiliyi  uzun   müddət   özündə  saxlasın.  Tüstünün  çıxması  üçün  təndirin  dibindən  maili  vəziyyətdə  uzunluğu  1.5-2  metr  olan  külfə   qoyardılar.
Eşşək  təpəsi  – bu  təpə  kəndin  içində,   Bədəlli  və  Bicoylu  məhlələri  arasında  yerləşirdi.  Bu  təpənin  nə  eşşəyin  belinə, nə  də  eşşəyə  (uzunqulağa)  oxşarlığı  var  idi
Buryat – monqol  dillərində  “oşiq”  külək  tərəfdən  çox  aşınmış  dağ  suxuru,  türk  dillərində  “kudur”  dalğavari  dağ  silsiləsi  mənalarını  verir.  Bu  məna  da   ərazinin  coğrafi  reylefinə  uyğun  deyil.
Qafqazda,   tarixi  Azərbaycan,  o  cümlədən  Qərbi  Azərbaycan  ərazisində  “eşnək “  və  “ aşnak “  toponimlərinə  rast  gəlinib.  Eçmiadzin  qəzasında  Eşnək   adlı  dağ  (digər  adı  Qaraburun)  və  1728-çi  ildə  Eşnək  kənd  adı  olub.  1918-çi  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  Osmanlı  dövlətindən  gələn  “hay”lar   yerləşdirilmişdir.   Dərəçiçək  mahalında  1728-çi  ildə  Eşşəkquduran  kəndi  (çox  ehtimal  ki,  əsli  adı  “aşnak  qurqanları”  olub) qeydə  alınmışdır.  1828-1832-çi  illərdə  kənd   əhalisi   qovulmuş,   kənd  isə  dağılıb   xarabalığa  çevrilmişdir.  XVII əsr  mənbələrinə  görə  oradakı  995-çi   ildə  tikilmiş  Keçarus   monastırı  həmin  kəndə  mənsub  olub.  Pənbək  dağ  silsiləsində  zirvələrdən  birinin  adı  Eşşəkquduran  olub.  XIX  əsrdə  Dağıstanda  Eşək-alqan-türbə  təpə  adı,  Qars  əyalətinin  Oltin  dairəsində  Eşəkmeydan, Cavad  qəzasında  Eşəktəpə,  Zəngəzur  qəzasında  Eşəkmeydan,  Tiflis  quberniyasında  Tiflis  qəzasında   Eşəktəpə  toponimləri  olmuşdur.   Tiflis  quberniyasının  Axalski  qəzasənda  Eşşəkisbuda   dağ  adı  olub.
Talin  rayonunda  XII əsırdən məlum  olan  Aşnak  kənd  adı  (yerli  tələfüz  forması  Əşnək),  1920-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş  kənd  isə  dağılmışdır.    Alagöz  dağ  silsiləsinin  cənub – qərb  yamacında   Aşnak  yaylağı  mövcud  olmuşdur.  Cənubi  Azərbayçanda  və  Dağlıq  Qarabağda  Aşan  kənd, Tədqiqatçıların  fikrincə   bu  toponimlər  “Aşnak”  tayfa  adı  ilə  eyni  olduğunu  bildirilir.
Toxluca  kəndində  olan  bu  toponimun  da  “eşnək”  və  ya   “ aşnak”   eli,  tayfası  ilə  əlqəsi,  bağlılığı  vardır.   Kənddəki  “Eşşək   təpəsi”  əslində    “aşnak  tayfası”  və  ya  “aşnak  eli”   formasında  olub,  sonradan    müəyyən   fonetik   dəyşiriklərə   uğrayaraq   “eşşək  təpəsi”   formasına   düşüb.
Qamışlı  –  kəndin   cənub  tərəfində,  Uzundərə   çayı  kənd  ərazisini keçdikdən  sonra,  çayın  sağ  tərəfində,  Əyriayaq  ərazisi  ilə  bir  sırada    yerləşirdi.  Bu  ərazidə   qamışdan  heç  bir  əsəs-əlamət  yox  idi.   Əvvəllər  də   bu  ərazidə  qamış  bitməsi  ehtimalı  da   mümkün  deyil.  Çünki   həmin  yer  suyu  az  olan,   demək  olar  ki,  kənd  örüşünün  yeganə  su  olmayan,   bir  az   da  daşlı-cınqıllı  bir   ərazisi  idi.   Hətta   sovxoz   həmin  ərazidə   taxıl  əkəndə   də  taxıl  boy   atmırdı.  Sonrakı  dövrlərdə  bu  ərazidə  əlavə  “Kərəmbiçən”,  “Donuz  damı”  və  s.  kimi  toponimlər   yarandı.
Qərbi  Aərbaycanın  Quqar  rayonunda  Qamışqut  yaşayış  məskəni  qeydə  alınmışdır.  1919-cu  ildə  kəndin  Azərbaycanlı  əhalisi  qovulmuş,  kəndin  adı  1935-ci ildə  Yexernut  adlandırılmışdır.  İrəvan  xanlığının   Dərəkənd –Parçenis   mahalında  Qamışlu,  1590-cı ildə aid  mənbələrdə  Sürməli  nahiyəsində  Qamışlı   (1919-cu  ildə   kəndin  Azərbaycanlı  əhalisi  qovulmuş,   ermənilər  yerləşdirilmişdir,   1978-ci   ildən   isə   kənd  Tsartonik  adlandırılmışdır)    kəndi   qeydə  alınmışdır.  1728-cı ilə   aid  məlumatda  kəndin   adı   Kamişli  kimi  qeyd  olunur.    İrəvanın  Qırxbulaq  nahiyyəsində   Kamişlu  adlı  kənd   olmuşdur.   İrəvan  quberniyasının  Eçmiəzdin  qəzasında  Qamışlu   (1918-ci  ildə  dağıdılmısdır),   Sürməli  qəzasında  Qamışlu   kəndi  olmuşdur.   Tiflis  əyalətinin   Dəmirçi  Həsənli  nahiyyəsində  Qamışkənd,   Lori  sancağının   Lori  qəzasında  Qamışgödək,  Tiflis  quberniyasının   Borçalı  qəzasında   Qamışlıq,  Qafqazda  digər  7  Qamışlı  kəndi  olmuşdur.   Türkiyədə  Kamis  mahalı,   Cənubi  Azərbaycanda  Komus  əyaləti  var.   Qızılbaşların  Qaradağlı  tayfasında   Komuşlu  (Komuşçu)  adlı  tirə  olmuşdur.
Çox  ehtimal  ki,   Toxluca  kəndindəki   Qamışlı  toponumuda   bu   tayfanın  adı  ilə  əlaqədardır.  İrəvan  xanlığının  1827-ci  ildə  Rus  ordusu  tərəfindən  işğalından  sonra  1828-1831-ci  illərdə  İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqları  ərazisində  Tədqiqat  aparan  fransız  mıənşəli  Rus  tədqiqatçısı  İ.Şopin  Toxluca  kəndi   yaxınlığında  dağıdılmış  “Kamasar”  yaşayış  məskənini  qeyd  etmişdir.  Mən  belə  fikirləşirəm  ki,  “Kamasar”  “Qamışlı”nın  təhrif  olunmuş   adıdır.
Qəfərın  (Qafarın)  dərəsi – bu  dərə  Uzun  dərə   çayının   sağ   tərəfində  Qumlu  dərə  ilə  paralel,  Uzundərə  çayına  perpenduklyar   Çal  dağına  doğru  uzanırdı.  Qumlu  dərə  ilə  Gözəlli  arasında  yerləşirdi.  Bu   toponim   iki    mənada   izah  oluna   bilər:
1) şəxs  adı  ilə.  Toponim   qədim  olduğuna  görə    bunu  şəxs  adı  ilə  əlaqələndirmək   düzgün olmazdı.
2) İrəvan  quberniyasının  İrəvan  qəzasında  Qafarlı  adlı  kənd    olmuşdur   1918-ci  ildə  kəndin  əhalisi  qovulmuş,  kənd  isə  xarabalığa  çevrilmişdir.  Göycə  mahalında  Qavar  (Kəvər),  Dərəçiçəkdə  Qabarəli  (Kabar eli)  toponimlərinə  rast  gəlinir.  Tədqiqatçıların   fikrincə  bu  toponimlər  Xəzərlərin   Kabar  (Kəbər)  tayfasının  adı  ilə bağlıdır.  Həmşinin  Toxluca  kəndindəki  “Qafarın  dərəsi” də   Kabar  (Kəbər)  tayfasının  adı  ilə  izah  olunmalıdır.
Arxac – iki    mənada    işlənilir.  1) Heyvan   saxlanılan  yer,  yəni   “qoyun- mal   yatağı”   və  2)  qədim   türk   dillərində  arkac – “dağın arxası”,   “dağın gün   düşməyən   hissəsi”,  yəni   “dağın qüzeyi”   şəklində   başa  düşülür.
Toxluca   kəndində  isə  arxac  adlanan  ərazi   (Cabbar   kişinin   evinin   olduğu  dərənin  yuxarısı)   mal- qoyun   saxlamaq   üçün   yararlı  ərazi  deyildir.  Həm  də  ərazi   dağın  qüzeyində   yox,  Çal  dağının   güneyində   yerləşirdi,  yəni  gün  düşən  tərəfində  yerləşirdi.  Həmin   ərazidə qəbirstanlıq  mövcud  idi.  Həmin  qəbirlərdən   uşaqlar   qazıb  balaca   küplər  də  çıxarmışlar.  Çox  ehtimal  ki,   bu  qəbirstanlıq  əhalinin  xiristanlığı  qəbul  etdiyi   dövürdə   salanmışdır.  Mənim  fikrimcə   həmin   ərazinin    ilk  adı   “Ağ  xaç”  şəklində  olmuşdur.  Söz  sonradan   təhrif   olunaraq  “Arxac”  şəklinə  düşmüşdür.   Bu  qəbirstanlığın  IV -VII  əsrlərdə  salındığı  mümkündür.  Alban   dövləti  həmin  dövürdə  xiristanlığı  dövlət  dini  kimi   qəbul  etmişdir.  Bu  toponim  Albaniya  dövlətinin  xiristanlığı   qəbul  etdiyi  dövrdə  yaranmışdır.  Onu  da  qeyd  edim  ki,  Qərbi  Azərbaycanda  “Xaç”   və  “kilsə”   adlı  çoxlu  toponimlər  mövcuddur.  Bütün  bu  toponimlari  özlərini  “hay”  adlandıranlar  özəlləşdirsələrdə,  bu  yanlışdır.  Həmin  dövrdə  də  toponimların  yarandığı  hər  bir  ərazidə  türkdilli  tayfalar  yaşamışlar.  Həttda  onlardan çoxu  sonradan  islamı  qəbul  etməmiş,  elə  öz  xristian  dinlərində  qalmışlar.
Qədim  türk   dillərində  “ağ”  sözü   “böyük”,  “müqəddəs”   mənasında  istifadə  olunmuşdur.   Burada  isə  “Ağ  xaç”  “müqəddəs  xaç”  mənasında    işlənilmişdir.   Məsələn    ağ   yazı,  ağ   qaya,  ağ   çeşmə,  ağ   çöl,  ağ   div,  ağ   keşiş,  ağa  ifadələrində   də   bu   söz   özünü   göstərir.  Onu  da  qeyd  edim  ki, “Arxac” (“Ağ  xaç”)  adlanan  ərazinin  yaxınlığında  “Lələ”  adlanan  böyük  bir  ərazi  də  vardı.
Yoncalıq     İki   mənada – 1) bitki   adı  və  2) Türk   xalqlarında  Oncalı   tayfasi   adı  ilə    bağlı  izah  oluna  bilər.   Ancaq   həmin  ərazi   heç  vaxt   yonca   əkilən  sahəyə  oxşamırdı.   Həmçinin  yonca   bitkisi   süni   səkildə  aqrotexniki  üsullarla   çox  sonralar  əkilib   becərilib.  Bu   toponimin   tarixi  isə  daha  qədimə   getdiyinə  görə   ərazinin   adı  türk  dilli    olan   “oncalı”   tayfasının  adı  ilə   bağlıdır.
Qərbi   Azərbaycan   ərazisində   Ellər   (Abovyan,  hazırda  Kotyak  rayonunda)   Göykilsə   kəndində   Yoncalı    dağı,  1590-ci  ildə   Karbi   nahiyəsində   qeydə   alınmış   Yoncalı   yaşayış  məskəni   (əslı   Oncalı)   olub.  Hazırda  Zaqatala  rayonunda   Oncalı   kəndi,   Göyçay  və   Şəki  rayonlarında  İncə,  Cəlilabadda  İncəli,  Qazaxda  Oncalı,  İncədərəsi,   Masallıda  Oncaqala,  Bolnisidə  İncəoğlu   toponimləri   mövcuddur.   Azərbaycanda  və   Gürcüstan   ərazisində   rast  gəlinən  Oncakeliya,  Onca-heti,  Oncevi,  İncə,  İncədağ,  İncədərə,   İncəli-Punqar,  İncevar,   İncəli    toronimlərinin   hamısı   Qıpçaqların  “Oncalı” / “anca”   tayfasının   adı   ilə  eyni  olduğunu    bildirirlər.  Toxluca   kəndindəki   “Yoncalıq”   toponimini   də   əsli  Oncalı / Ancalı / İncəli  toponimi   ilə   izah   edilməlidir.   İndi  Ermənistan  adlanan  ərazidə  İcevan  (Karvansaray)  rayonun  adıda  “incə”  və  “van”  (qala)   toponiminin    təhrif  olunmuş   formasıdır.  Q. Qeybullayevin  fikrincə  Gədəbəy   rayonundə  olan  Cujanlı  kənd   adı  da  bu  toponimlə  – cujan –ocan-ancan   ilə  bağlıdır.
Lələ  –  kəndin   şimal-qərbində,   Çal  qağının  cüney  tərəfində   Arxac  deyilən  ərazidən  başlayaraq  Ağıllıya  kimi  uzanırdı.  İçindən  iki  balaca  qaya  olan,   düzənlik  ərazi  idi.   Ərazini  “Böyük   Lələ”  və   “Kiçik   Lələ” adlanan  iki  hissəyə  bölən  dərə  var  idi.  “Lələ”  türk    tayfalarında   varlı    ailələrdə  oğlan   uşaqlarını  hamisi   və  tərbiyəçisi    olan  insanlara  verilən   titul   idi.   Həm   də   “lalə”   gülü   bitən   yer   kimidə   işlənə   bilər.   Toxluca   kəndindəki   “Lələ”  toponimunu  “lalə”  gülü   ilə  bağlamaq   olmaz.   Bu  ən  azı   Toxluca   kəndinin   tarixinə   bir  ləkə  ola  bilər.  Həmçinin   babalarımız  də  elə  bir  böyük  ərazini   gül  adı  ilə   adlandıra  bilməzdilər.   Gül  adı  ilə  ancaq    balaca  bir  ərazini  adlandırmaq  olar.   Bu   toponim    həm  də   Balı Sultana   qədər   olan   toponim   olduğundan   “Lalə”   gülü   ilə  əlaqəsi  yoxdur.  Yəni   kəndə   olan   müxtəlif   tayfaların   fayfa    başçılarının   uşaqlarına  döyüş   üsullarını   öyrədirmişlər,  ya  da   bu  ərazini   həmin   şəxsə  və  ya   şəxslərə  veriblərmiş  ki,  oranın  gəliri  ilə  yaşasınlar.  Həmin    ərazidən  sonra  yerləşən  “Əmirotalan”  (əslində  Əmir   oturan)   deyilən  yer  yerləşirdi.   Mənim  fikrimcə  hər  iki  toponim  eyni   vaxtda   yaranmışdır.
Onu  da    qeyd  edim  ki,   İrəvanda   Lalabəyikəndi,   Abaranda   Lalə,      Şirakel    nahiyəsində   Laləçi    (bu   kənddə    Pirməhəmməd  də   adlanırmış),  indiki  İcevan    rayonunda   Lələkənd   (1978-ci  ildən  kənd   Vazvaşen   adlandırlımışdır)   kimi   kəndlər  növcud  olub.  Qax  rayonunda   hazırda Lələli  və  Lələpaşa   kəndləri   var.  Maraqlıdır  ki,  Qax  rayonunda   yaşayan  azərbaycanlıları    sovet  hakimiyyətinə  kimi   muğallar  (moğollar)  adlandırırlarmış.  Ola  bilsin  ki,  muğalılar  Qıpcaq    tayfalarının   bir  qolu     olub.
 Əmirotalan –  bu  ərazi  Ağıllıdan  keçən  dərədən  yuxarıda,  maili  bir   ərazidə  yerləşirdi.    Bu  toponim   də   Balı   Sultana   qəqər   olan   toponimlərdəndir.    Mənim  fikrimcə  sözün  əsli  “Əmir  oturan  yer”  mənasındadır.
Əmir   sözü   ərəb   mənşəli   olub,   başçı,  hökümdar   deməkdir.  Müsəlman  ölkələrində   sərkədə,  hakim,   knyaz   mənalarında   işlənib.   Ərəb   xilafəti   dövründə  orduya   komandanlıq   edənlər   “Əmir”   adlanır   və   adətən   işğal   edilmiş   vilayətlərə   canişin   təyin   olunurmuş.  Cox  ehtimal  ki,   bu   toponium   da   həmin   dövrlərdə   yaranıb.  Yeri   gəlmişkən   onu   qeyd    edim  ki,  Əmirotalan  deyilən   ərazidə    balaca  bir  yer  var  idi.    Ora   ya   qəbirə   və  ya   kalafalığa   (uçrulmuş   yaşayış  yerinə)   oxşayırdı.   Orada  qanqala    oxşar   qəribə   ot   bitirdi  ki,   həmin  otdan  heç  bir  heyvan   yemirdi,  yarpağından  bir  az  yeyən  heyvan  o,  dəqiqə  zəhərlənirdi.  bitkidən   çox  spesfik,  özünəməxsus,  xoşa  gəlməyən  kəskin  iy  gəlirdi.    Hətta  həmin  ərazinin  lap  yaxınlığından,  toxunarq  keçmək  mümkün  deyildi.
 Əyricə – bu  böyük  bir  sahəni   əhatə  edən ərazi   idi.  Həm  də   bu  adda  mənbəyini  Kirkitli   dağının  Şərq  tərəf   ətəyindən  yeləşən  Danadamı  adlı  ərazidə  sıralanmış  alçaq  qayalıqdan   çıxan  bulaq  suyundan   götürən,   Dəlmə  deyilən  yeri   yarı  bölən,   Ağbulaq  kəndi   ilə   Toxulca   kəndinin  ərazilərinin   arasından   keçib    Göyçə    gölünə   tökülən  çay  olub.  İrəvan  xanlığının  işğalından  sonra   1829-1832-ci  illərdə   İrəvan  və  Naxçıvan  xanlıqlarının  ərazilərini  siyahıya  alan  İ. Şopin  Toxluca  kəndi  yaxınlığında   dağıdılmış  Əyircə  kəndini  qeyd  etmişdir.  Əyircə   adlanan   ərazidə   qəbirstanlığın  mövcud   olması   oranın  vaxtı   ilə  uzunmüddətli  yaşayış   məskəni   olmasını   sübut   edir.  Hər   halda  bu  toponimdə   Balı  Sultana  qədər mövcud  olan  toponimlərdəndir.  İrəvan   yaxınlığında   Əyricə  və   Şərur – Dərələyəz   mahalında  Ayrıca  toponimlərinə  rast  gəlinib.    Tarixçilər   toponimu  Türk  dillərində  “əyricə”  sözündən   olduğunu,  “Əyri   çöl”,  “Əyri   çay   axan    yayla”  mənasını    bildirdiyini  deyirlər.  İrəvan   xanlığının   Göyçə   mahalının   şərqində  digər    “Ağrica”  kəndinin  olduğu   qeyd   olunur.  Bu   elə  Əyricə  sözünün   rus   dilində   təhrif  olunmuş  formasıdır.   Kəndin   əhalisi  1828-1832-ci  illərdə  ruslar  və  ermənilər  tərəfindən   qovulmuş,  orada  gəlmə  “hay”lar  məskunlaşmadığından,   kənd   xarabalığa   çevrilmişdir.
Qanqallı   bu   ərazi   yaylaq    kimi    istifadə   olunurdu.   Bura   kənddən  çox  uzaq  olduğundan    ancaq    sovxozun  sağılmayan    naxırları  saxlanılırdı.  Ərazidə   suyun   az   olmasına   baxmayaraq   ora   çox  vaxt   çən-çiskin   olduğuna   görə   otlaq   üçün   çox   yararlı  idi.  Kənddən   uzaq  olduğuna  görə   heç   bir   əkin   aparılmırdı.  Ancaq   orada   yaxşı    sal   daşlar  çıxırdı  ki,   bundan  həm  tövlələrdə   və   başqa   yerlərlərdə   döşəmə   kimi,    həm   də   qəbirlərin   üstünü   örtmək   üçün  istifadə    edilirdi.  Həmin  döşəmə   daşlar   betondan   möhkəm   və    təmiz,   həm   də   isti  olurduldr.
Qanqalli   tam   Toxluca   kəndinə   aid   olsa   da   müharibədən  sonrakı    illərdə  kolxoz   öz   kartof   planını   verə   bilmir.   Rayon   partiya komitəsində   belə   qərara  gəlinirki  Köhnə   Başkənd   Toxluca  kəndinin   kartof    planını   versin,   əvəzində    Qanqallı   yaylağının   müəyyən   hissəsi  Köhnə   Başkənd   kənd   kolxozuna  öz   heyvanlarını   yay  dövründə  saxlaması   üçün   müvəqqəti   verilsin.  Bu  qərar   “müvəvəqəti”  olsa  da  ərazidən  ermənilər  daimi  istifadə   etdilər.
İ. Bayramov  “Qərbi  Azərbaycanlıların  Türk  mənşəli  toponimləri”  kitabında   “Qanqallı”  toponimini  “qanqal”  bitkisinin   adı  ilə  izah  edir.  Mənim  fikrimcə  bu  düzgün  deyil.  Çünki  Qanqallı  adlanan  ərazidə  ümumiyyətlə   heç   bir  qanqal  bitmirdi.  Heyvan   yatağında   əsasən  qanqal    bitməsi   adi    hal  olsa da,  orada   yay  vaxtı   açıq  havada  heyvan  saxlanılırdı   və  heç  bir  qalqal  bitgisi   bitmirdi.   Qeyd  etdiyim  kimi   yaxşı   otlaq  sahə  idi.  Qaraqoyunlu  mahalının  Polad  Ayrım  (snralar  Polad)  kəndi  ərazisində  də  “Qanqallı”  toponimi  olub  və  orada  da  heç  bir  qanqal  bitkisi  bitmirdi.  Həm  də  bu   toponim   Balı  Sultana   qədər   olan   toponimlərdən  olduğundan   izahı  vacibdir.
Aleksandropol   qəzasının   Aşağı   Qanlıca  (1878-çi  ildə  əhalisi  qovulduqdan  sonra  kəndə  ermənilər   yerləşdirilmiş,   1946-çı   ildən  isə  adı  “hay”ca  Vaqramabert  adlanmışdır),  Axuryan   rayonunda   Qanlıca   (1946-cı  ildən  Marmaşen  adlanır),  Keşişkən  (Yeğernadzor)  rayonunda  Qanlıca   (1946-çı  ildən   Baqranaberd  adlanır),  1728-çi  ildə  Şlrakel    nahiyəsində   Qanlıca  (başqa  adı  Qizilkilsə)  kənd  adları, 1590-çı   ildə  İrəvan  əyalətinin   Zebil  nahiyəsində    Qanlıca   göl   və   yaylaq   adlı   toponim   olub.  Basarkeçər   rayonunda   “Qanlı”  (digər  adı  “Qanlı  Allahverdi”,  1946-cı  ildə  Qamışlı  adlandırılmışdır)  kəndi  olmuşdur.   Mütəxəsislər  bütün  bu  toponimləri  Səlcuq   oğuzların   “Kanqlı”  tayfasının   adı  ilə  əlaqələndirirlər.
“Kitabi – Dədə  Qorqud “  dastanında  Qanlı  Qoca   eponimi,   Azərbaycan   ərazisində  Qanlıkənd,   Bozalqanlı,  Qaraqanlı,  Qanlıkənd  adları,  Masallı  rayonunda   Böyük   Kolatan  kəndində   Kanqlı  qalası,  Qafqazda    müxtəlif   yerlərdə    “Kanqlu”    kənd   adları   olmuşdur.
Orta    Asiyada   Sır-Dərya   çayının  hövzəsində   yaşamış  Kanqlı  tayfasının   bir  hissəsi   XI-XII  əsrlərdə   oğuzlarla,   daha  sonra   1218-ci  ildə   monqollar    tərəfindən    tabe  edilmiş   və   monqollarla   bərabər   qərbə   doğru    yaylımışlar.  Rəşid-əd-Din   adlı  tarixçi   öz  əsərində   monqolların   Azərbaycana   yürüşü  zamanı  oğuz   və  qıpçaqlarla   yanaşı  uyğur,   xələc,   kanqlı    tayfalarının  da  iştirak  etdiyini    öz  əsərlərində   qeyd  etmişdir.
Mənim    fikrimcə   Toxluca    kəndi   ərazisində   olan   “Qanqallı”  toponimi   də   “Kanqlı”   tayfasının  adı  ilə  əlaqələidir.  Bəzən  tədqiqatçılar   “ kanqlı”   toponimunu  “qanqlı”   kimi   göstərirlər.    Hətda   “kəngərli”  toponimu    ilə  “kanqlı”  toponimunun   eyni  olduğunu   da  deyirlər.   Kəngərlər peçeneklərin   bir  qolu  olub    oğuz   türkləri   tayfalarındandır.  Mənim  fikrimcə  Toxluca  kəndində  olan  “Qanqallı”  toponimi  qədim   türk  tayfası  olan  kanqlı / kankyu /  kəngərlə  tayfasının  adındandır.
Onu   qeyd   edim  ki,    Toxlucada  Qanqallı  adlanan  ərazi   düşməndən  müdafiə  olunmaq  üçün  əlverişli  yer  idl.  Orada  az   bir  qüvvə  ilə   böyük   qüvənin  qarşısını  almaq   olardı.  Həmin  ərazidən  müdafiə   qalası   kimi   də  istifadə  etmək  olardı,  bəlkədə  vaxtı  ilə  burada  yaşayan   Kanqlı   tayfası   bu  yerdən  qala  kimi   istifadə   ediblər.   Yaşlı   insanların  və  çobanların  deməyinə   görə  1970-ci  illərdə   güclü  yağışdan   sonra   selin  yuması    nəticəsində   bu   ərazidə  qəbirlər    də  aşqar  olunmuşdur.  Sel  suları   qəbirlərin   üst   qatını  yuyaraq    müxtəlf    cür   bəzək   əşyalarını   üzə   çıxarmışdır.   Deməli  ərazidə   qəbirstanlığın  olması    oranın  yaşayış    məkəni  olmasına  sübutdur.
Kirkitli  – kənd  ərazisinin  şimalında  yerləşirdi.   Bu  dağı  kəndin  ən  uca  dağı  adlandırırdıq.  Əslində  isə  Kirkitli  dağının  hündürlüyü  2680  metr,  dağın  önünüdə  yerləşən   indi  “hay”ların  “Karktasar”  adlandırdığı  Çaldaş  dağının  hündürlüyü  isə  2730  metr  olub.  Kitabi-Dədə  Qorqud  dastanında  Kirkitli  dağının  adı  “Kilkin”  kimi  adlandırılır.   Şimali   Qafqada   Vladiqafqaz   dairəsində  Kirqito-Kom   çay   adı,  Tiflis  quberniyasının   Duşet   qəzasında  Kurkitdağ   dağ   adı,  Stavrapol   quberniyasının   Açı – Kulak    dairəsində   Kurkut    kənd    adı   toponimlərinə   var.  Toponimin   adını   hələlik   izah  edilməyib.  Ançaq  Toxluca  kəndində  olan  “Kirkitdağ”    toponimi    Balı  Sultana   qədər  olan    toponimlərdəndir.   Məncə   bu   ad    Qıpçaqlarla   əlaqədardır  və   Qıpçaqlar   bu  toponimi    Zaqfqaziyaya   ilk    gəlişlərində   gətiriblər.   “Kirkitli”   sözü   ”Kilkin”  sözünün     bəlkədə    təhrif    olunmuş   formasıdır.   Dastanda   Göycə   gölü    “Qekçə”    kimi  yazılıbsa,   deməli    Kirkitli   sözü  də  Kilkin   kimi  yazılması  mümkündür.
Armudlu  və  Ayıdərəsi.   Ayı   dərəsi  və  Armudlu  yanaşı   olan   bir    ərazidə   yerləşirdilər.   Ərazi   kəndin   cənubi-şərqində  yerləşirdi.  Bu    toponimdə   Balı  Sultana   qədər  olan  toponimdir.  Həmin   dövürdə  ərazi   əsasən   armud   ağacından  ibarət   meşə  olub.  Meşədən  yanacaq  kimi  istifadə  olunaraq  yandırılıb  məhv   olunub.   Toponim   öz   hərfi   mənasında,     armud    olan  meşəlik  və   həmin  ərazidəki   dərədə  ayıların  olması   ilə  əlaqədar  olan   sözlərdən  təşkil  olunub.  Yaşlı  insanların  söyləməsinə  görə  1960-cı  illərə  gədər  ərazidə  ayı  mövcud  olub.  onu  da  qeyd  edim  ki,  armud  meşəsinin  qalıqları  Toxluca  qəbirstanlığının  ortasından  keçən  dərədə   1980-ci  illərə  qədər  dururdu.
Çaldağ – şərqdən   qərbə  doğru  uzanan,  zirvəsi  başdan-başa  səpələnmiş  şəkildə qayalardan  və  iri  daşlardan  ibarət,  qayaların  və  daşların  arası  isə  cır  otla  dolu  (həmin  cır  otları  heylanlar  yeyə  bilmirdl),  güzey  tərəfi  qayasız  və  dərəsi  olmayan  qaratorpaqdan  ibarət,  güney  yamacı    qayalardan  və  dərələrdən   ibarət   olan  bir  yer  idi.  Bu  dağa  baxtıqca  adamın  fikrində   nurani,  müdrik,  dünyanın   hər   bir  üzünü   görmüş   bir  insan  canlanırdı.  Bəlkədə   həmin  dağ  neçə-neçə   döyüşlər   görmüşdür.   Bunu  oradakı   daşlardan  düzəldilmiş   mağaraya    oxşar   komalardan  da  hiss  etmək   olardı.  Ölcüləri  1-1.5  və  2-3  metr,  qalınlığı  0,2-0,5   metrədək    qalın  olan  daşlardan  koma  şəkilli  sığınacaqlar  var  idi.
“Çal”   toponimi    qədim   Türk   mənşəli  söz  olub,   “tutqun  rəng,  boz,  açıq-boz,   tünd-boz”   rəng  mənalarında  işlənilir.   Bu  toponiuma    Türkdilli   tayfaların   yaşadığı   cox   yerlərdə   rast  gəlinir.  Dərəçiçək – Parçeis  mahalinda  Çaldağ  kənd  adı  (1832-çi  ildə  əhalisi  qovulmuş  kənd  isə  dağılmışdır),  İrəvan  yaxınlığında  Çaldağ   dağ  adı,  Kəlbəcər  r-nunda  Çaldaş  və  Çalbayır,  Çalqaya,   Gədəbəydə  Çaldaş,  Çalgüney,  Çalburundağı,  Tovuzda  Çaldağ,   Çaldaş  dağl  (Oğuz  və  Gpranbpy  ra-da),  Çalqaya  (Laçın  ra-da),  Çaldağ  (Füzuli  ra-da),   Çalburun  (Xocavənd  ra-da)  və  s. rast  gəlinir.
Onu   da  qeyd  edim  ki,  Əmirotaran   və  at   xalxalı  arasındakı   dağ   zirvəsi  isə   Çaldaş  adlanırdı.  Çaldaş  dağın  zirvəsi  2730  metr,  Kirkitli  dağın  zirvəsi  isə  2680   metr  olub.   Hazırda  “hay”lar  Çaldaş   dağını   “Karktasar”   adlandırırlar.
Çaldağ   ilə  Çaldaş  dağları   arasında    düzənliyə  oxşar   keçid  vardı  ki,  həmin  keçidin   oradakı   dərəni   şərq  və  qərb  istiqamətlərə  ayrırdı.   Bu  keçidin    şimali-qərbində    Əmirotolan  adlanan  ərazi  yerləşirdi,  cənubi- qərb     hissəsində   Ağıllı  ərazisi    başlayırdı.  Keçidin  şimal-şərq  tərəfində Çaldaş  dağının   güney  hissəsi   yerləşirdi  və  ondan  sonra  Parıldayan  adlanan  ərazi  gəlirdi,    cənubi-şərq   hissəsi    Çaldğın   güzeyi,  şərq   hissəsində  isə   “Məşədi  Yolçunun   kalafalığı”  və   “Molla   Prim   düşən”     adlanan    düzən   sahə   yerləşirdi.   “Məşədi  Yolçunun  kalafalığı”  adlanan  ərazidə  tikintinin  yeri   olduğu  kimi  dururdu.  Ərazidə   yay  vaxtı   heyvan  saxlanılırmış.
Dəlmə –  böyük  bir  ərazidən  ibarət  idi.  Orada  qəbirstanlıq  da  var  idi.  Bu  toponimdə  Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.   Ərazinin   müəyyən   hissəsimi  Balı  Sultan  qızını  qonşu  Ağbulaq  kəndinə  ərə  verəndə  cehiz  kimi   öz  kürəkəninə  bağışlamışdır  ki,   sonralar  bolşeviklərin   hakimiyyətindən  sonra   pay  verilən   ərazi  Ağbulaq   kolxozu  və  sovxozu  istifadə   etmişdir.   Hətta  Ağbulaq  kəndində  belə  bir  deyim də  mövcud   idi  “həm  Həliməni  aldıq,  həmdə  Dəlməni”  (Həlimə   Balı  Sultanın  qızının  adı  olub).
Irəvan  şəhərində  bir  məhəllə  “dəlmə”   adlanırdı.  İrəvanda  Zəngiçaydan  çəkilmiş  kanalın  adı  da  “dəlmə”  adlanirdı  və  İrəvandakı  məşhur  “Dəlmə  bağları”nın   barı   öz  dövründə  bütün  Qafqazda  məşhur  olub.  Göyçə  mahalının  Axta  (Razdan)  rayonunda  “Dəllər”   adlı  kənd  və  çay   var.  1918-ci ildən  sonra  kəndin  əhalisi  qovulmuş  və  kənd  xarabalığa    çevrilmişdir.   Q. Qeybullayev  Axta  mahalında  olan  “Dəllər”   kənd  toponimini   Hun  tayfasında  “Tele  (dəli)”  türk  etnonimi  ilə  əlaqəli  yarandığını  müəyyən  edir.  Toxluca  kəndindəki  “dəlmə”  deyilən  ərazidə    qəbirstanlığın  olması  oranın   vaxtılə  yaşayış  məskəni  olmasını  sübut  edir.  Bu  toponimin  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olub  və  elə-belə  yaranmayıb.   Məncə  bu  toponim   yuxarıdakı  toponim  kimi   eyni  mənşəlidir  və  Hunların   “Tele”  etnonimi  izah  oluna  bilər  hər  halda  bu   mənim  fikrimdir.
Dana  damı.  – bu  ərazi  Kirkitli  dağının  sol  tərəf  ətəyində   yerləşir.  Dana  damıdan  keçən  dərənin  (Əyricə  çayının  başlanğıcı)   sol  tərəfi  sərt  mailli,  sağ  tərəfində   kiçik  qayalar  olan,  maililiyi  az  ərazi  idi.  Ərazi  əkinə  çox  da  yararlı  deyildi,  ancaq  biçənək  kimi  istifadə  olunurdu. ərazidə  hər  yerdə  bitməyən  lilpar  bitkisi  yaz  girər-girməz  dolu  olardı.
İ. Bayramov   “Qərbi  Azərbaycanın  Türk   mənşəli  toponimləri”   kitabında  “tövlə”,  “mal-qoyun  saxlanan  yer”  mənasını  verən  söz  olduğunu   bildirir.   Ancaq   böyük  bir  ərazini  bu  məna  verən  toponimlə  ifadə  edilməsi   mənim  fikrimcə  mümkün  deyil.
Bütün  dillərdə, o  cümlədən  Azərbaycan  dilində  elə  sözlər  var  ki,  indiki  şəkilində   olan  leksik  mənada  izah  etmək  olmur.  Belə  sözləri  dilciliyin  etimologiya  şöbəsi  öyrənir  ki,  bu  da  ya  elmi  əsaslara  söykənir,  ya  da   xalqın  məntiqinə  əsaslanaraq  izah  edilir.  “Dana  damı”  toponimidə  bu   çür   izah  olunmalıdır.  “Dana  damı”   toponiumu  Balı  Sultana  qədər  olan  topniumlardandır.
Bu  toponiumu  iki  istiqamətdə  izahını  vermək  olar:
1) Qədim  Türk   ailəsi  dillərinin  çoxunda  “danla  sözü   sabah”,  “sübh  tezdən”  kimi  işlənirmiş.  İslamaqədər  isə  “çəhənnəm”  sözü  türk  dillərində  “damu”  və  ya  “Tamu”  kimi  ifadə  olunurmuş.  Hətta  “damu”  “tamu”    sözləri  “Kitabi  Dədə Qorqud”   dastanında  və  XV-XVİ   əsrlərdə  yaşamış  şairlərin  əsərlərində  də   rast  gəlinir.   Deməli  ərazi  hansı  dəhşətli  hadisə  ilə  əlaqədar  olaraq  “çəhənnəmə  dönmüş   yer”    mənasında  işlənə  bilər.
2) Fars  dilində  “dama” – tor,  “dana” – alim  mənaslnda  işlənən  ifadələr  olub.  Bu  ifadədə  də  ərazi  “alimlərin  tora  salındığı  yer”   mənadında  başa  düşülə  bilər.  Hər  iki  halda   ərazidə   fəlakətli   hadisənin   baş    verdiyi,  hansısa  yeni  dinin  qəbul  etdirənlər,  mövcud  olmuş  dinin  alimlərini  məhv  etməsi   məlum  olur.  Onu  da  qeyd  edim  ki,  bu  ərazi   “Kirkitili  dağı”   və   “Dəlmə”nin   arasında   yerləşirdi.
Kirkitli  dağının   şərq  hissəsi  ətəyində   hətda   qəbirstanlıq  da  mövcud  idi.  Hadisə  ya  zərdüştlüqdən   xristanlığa,  ya  da  xristanlıqdan   islama   keçid  dövründə  baş  verməsini  ehtimal  etmək  olar.
 Ağıllı –   müxtəlif   mənada   izah   etmək   mümkündür:
1.mal-qara,  qoyun –heyvan  saxlamaq   üçün  yer “ağul”
2.”aul”  mənasında,  bu  söz  əsasən  Qafqaz  xalqları  dilində  kiçik  yaşayış  məskəni  olan  “kənd”  sözünü  mənasını  ifadə  edir,  ancaq  bu  söz  türk  dilli  xalqlarda   istifadə   olunmur.
3.”ağıllı  olmaq”  bu  insana  aid  olan  ifadə  olduğundan  hər  hansı  əraziyə  belə  bir  adın  verilməsinə  rast  gəlinməyib  və  heç  inandırıcı  da  deyil.
4. Qədim  türk  sözü  “Ağudi”  toponimi.  ilk  dəfə  er.  əv.  VII  əsrdə  Urarti  mənbələrinfə  Akutani   adı  çəkilir.  Qars  vilayətində  Aqut-Kom  kənd  və  yaylaq  adları,  Kutaisidə   Axuti  kənd  adı,   Şəkidə  Oxut  (əsli  Ohid)  kənd  adı   vəs.  toponimləri  var.   1918-ci  ildə  ermənilər  tərəfindən  dağıdılmış  Soylan  (Əzizbəyov)  rayonunda  Ağıllı  adlı  kənd  olub.   Toxluca  kəndində  olan  bu  ərazi   yaşayış  üçün  elə  də  əlverişli   yer  olmadığından   bu  variantı  qəbul  etmək   düzgün  olmaz.
5. Ağullar  Qafqaz   xalqlarından  biridir.  Ləzgi  qrupuna   aid  olan  Ağul   dilində  danışırlar.   Cənubi-şərqi  Dağıstanın   mərkəzi  hissəsində  (Ağul  və  Dərbənd  rayonlarında)  yaşayırlar.  Sayları   30  minə  yaxındır.   Ləzgilər,  rutilər,  tabasaranilər,  saxurlar  bu  xalqla  qohum  xalq   sayılır.  Ancaq   bu  xalqın  Toxluca  ərazisində   məskunlaşmaları   inandırıcı  deyil.  Həm  də  ərazinin   əvvəldə   qeyd   etdiyim  kimi   yaşayış  məskəni  üçün  əlverişli  deyildi.
6.Qədim  Türk  dillərində   “ağ”  sözü   “müqəddəs”,  “böyük”   kimi  ifadə  olunaraq   işlənilmişdir.   Toxluca  kəndindəki   “Ağıllı”  toponimun    əsli    “ağ” – müqəddəs,   “uquli”  – məkan,  yer   mənasında  ifadə   olunan    ağudi    kimi  olmuşdur.  Bu   da  “müqəddəs  yer”   mənasını  verir.    Bu   ərazidə   əvvəllər   ziyarətgah  və  ya   hansısa    müqəddəs  yer  olduğunu    deməyə   imkan    verir.   Nəzərə  alsaq  ki,   ərazinin  şimali   qərbində  Dərəyurd,  cənubi  şərqində   Lələ,  şimalında   Əmirotalan  (əsli  Əmir  oturan),   ona  yaxın  Dərəyurd    kimi    toponiumlar    var   və   nəzərə  alaq  ki,  həmin  ərazilər  yaşayış  məskənləri  olub  onda  “ağıllı”  toponimini  “ müqəddəs  yer”   kimi  qəbul  edib,   ərazinin  nə  vaxt  isə   ziyarətgah  olduğunu  deyə   biləırik.
Gilliyin  taxtası –  maili  bir   yer  idi.   Burada   əvvəllər  əsasən   payızlıq   buğda   əkilirmiş.   Mənası  hələlik   məlum  deyil.
Güzey – kəndin  cənubinda,   üzü  Ocaq  dağına  baxan  ərazi  idi.  “Dağın  gün  düşməyən  hissəsi”  kimi  ifadə  olunur.  Toponium  hər  bir  vaxt- həm  Balı  Sultana  qədər,  həm  də  ondan  sonra  yarana  bilər.
Seyidölən   Kəndin   qərbində  – Düz  yurddan,  Dərə  yurddan,  Əmirotolandan,    Çətindərədən  gələn   suların   qovuşduğu   yerdən  başlayıb,   kəndin   başlanğıcına  qədər  olan  ərazidə    çay  sahilində  yerləşirdi.  Bu  toponimun   yaranma  tarixi   müəyyən  etmək  olmas  da,  yaranma  versiyası  var.  Versiyaya  görə  ərazidən  keçən  bir  seyidə  təsadüfü  olaraq  güllə  dəyib  və  həmin  seyid  elə  orada  dünyasını  dəyişib.  Seyidin  qanının  töküldüyü  yer  tapdaq  altında  qalmaması  üçün  insanlar  qnın  töküldüyü  yerə  daş  topası  yığmışdılar.  həmin  daş  topası  biz  oranı  tərk  edənə  kimi  dururdu.  Kəndin  ərazisində   bir  seyiyd   qəbri  isə  kəndin  qəbirstanlığının  arasından  axan  dərənin  yuxarısında,  Qatarqayanın    aşağısında   aşkar   olunmuşdur.   Bu  qəbirstanlıq   yağış  sularının   bəzi  qəbirlərin  ust  torpaq  qatını  yuması  nəticəsində  müəyyən  olunmuşdur.
Quraqlıq  vaxtı  çay  sularının  sahilə   çıxarıb   atdığı  quru  daşlardan  birini  Seidoləndən  axan   çaya  atardılar  ki, (əlbətdə  bunu  seyid  nəslindən  olanlara  həvalə  edirdilər)   yağış  yağsın.  Toxluca   kəndində   üç  seyid   tayfası yaşayırdı  ki,  bu   seyidlər  sonradan  gəlib   məskunlaşmışlar.  Həmin  üç  seyid  nəslindən  biri  isə  60-cı  illərdə  Gədəbəy  rayonuna   köçmüşdür. Ancaq   əvvəlki   seyid   nəsllərinin   aqibəti  haqqında  heç  bir  məlumat  yoxdur.  Toxluca  kəndində  olan  seyidlərin  olması,  seyid  toponimlərin,  müxtəlif  ərazilərdə  seyid  qəbirlərin  olması.  kənd  əhalisinin  islam  dinin   şiə  təriqətinə  etiqad  etdiyini  bildirir.
Gəncəyolu -bu  ərazi  kənd  yaxınlığında  yerləşirdi.  Ərazinin  Dəlmə,  Yoloğular  qayası  və  və  ona  pitişik  Dana  Damı,  Quş  qayası,  uzundərə  çayı  əhatə  edirdi.   İ. Bayramovun   “Qərbi  Azərbaycanın  Türk   mənşəli  toponimləri”   kitabında “Gəncəyə  gedən  yol”   kimi   izah  edilsədə  bu  düzgün   deyl.   Bu  izah   Toxluca  kəndinin  tarixini  silmək,  kəndin  tarixini  məhv  etməkdir.   Çünki   bizim   kənd  ilə  Gəncə  arasında   Şınıx,   Gədəbəy,   Şəmkir   və  s   mahallar  olub,  həm  də   bizim  kənddən  Gəncəyə  istiqamətlənən  belə  bir  yol  ancaq  at  belində  çətin  və   keçilməz  dağlardan keçən  bir  yol  olardı.
1728-ci   ildə    İrəvanın   Qırxbilaq     ərazisində   Gəncək,    Vedi    mahalında   Gəncəli   (başqa  adı   Şahablı  olub   Zəncirli  kəndi   yaxınlığında  yerləşib),     1590-cı  ildə  İrəvan  əyalətinin  Abanik   nahiyəsində  Gəncili   kənd   adları  qeydə  alınmışdır.   1728-ci  ildə   İrəvanın   Dərələyəz   mahalında     mənbədə  Gencek   kimi   olan     Gəncək    kəndi   qeyd  olunub.   Kənd    əhalisi  1828 –1832-ci  illərdə   gəlmə   ermənləri  yerləşdirmək   məqsədi  ilə  qovulmuş   və  sonradan    kəndə  ermənilər    məskunlaşmadığına     görə    xarabalığa   çevrilərək   dağılmışdır.    Göycə  mahalının  Kəvər  nahiyəsində  Kənzək  (digər  adı  Kosa  Məhəmməd )  kəndi,  Dərəçiçək – Parçenis  mahalında   Kənək  kənd  adı,  hazırda  İsmayıllıda  Gənzədağ  və  Kənə  kəndləri,  Naxçıvanda  Kəzə  kəndi,  Qobustanda  Kəhizdağ  toponimləri  mövcuddur.   Qazaxlarda   (Qazaxstanda),  Qırğızlarda,   Türkmənlərdə  indi   də  “Gəncək”,  “gənjə”  tayfa,  yer,  çay  adları  var.  Tarixçilər  er.  əv.  IV – III  əsrdə  Atropatananın  baş  od  məbədinin  mərkəzlərindən  biri  olmuş  Qanzax    adlı  şəhərin   VII  əsrdə    Bizanslar    tərəfindən  dağıdılmasını   yazırıar.   Şəhərin   xarabalığı   indi   Təxti-Süleyman  adlanır.  Tədqiqatçılar   bu   toponimun   saklarda   olan   “Gəncək”     tayfasının    adı  ilə  bağlı  olduğunu   deyirlər.
Mənim  fikrimcə  Toxluca    kəndindəki   bu   toponim   “Gəncə  yolu”   yox,   “Qanzax   eli”    ifadəsinin  təhrif  olunmuş   formasıdır.   Tədqiqatçı   alim  Q. Qeybullayevin   fikrincə    Qanzak / Gənçik    tayfası     Cənubi    Qafqaza    Uti,   Qarqar,   Quqar,  Şirak,   Alban,    Şamak,    Quqar,   Pasian,   Şarvan     tayfaları   ilə     birlikdə    Sakların  tərkibində  gəlmişlər  (ATA  yurda  qayıtmışlar).  Sakların  və  onlarla  birlikdə  digər  türkdilli  tayfaların   gəlişi  (ATA  yurda  qayıdışı)  isə  təqribən  er.  əv.   VIII   əsrdən   əvvəlki     dövrə  təsadüf    edir.  Arayış  kimi  qeyd  edim  ki,  Gədəbəy,  Tovuzun  dağ  kəndləri,  Qərbi  Azərbaycanın  Şəmşəddin  rayonu  ərazisi,  Qaraqoyunlu  mahalı,  Çəmbərək  nahiyəsi  vaxtı   Albaniya  dövlətinin  Uti  vilayəti   adlanırdı.
Ərazini  əsasən  düzənıik  təşkil  edirdi.  Düzənliyin  Dəlmə  tərəfində  Nazik  su  adlanan   bulaq  vardı  ki,  bulağın  suyu  30-35   metrdən  sonra   batırdı,  həmin  yerdə  uzunluğu  10-12 metr,  eni  2  metrə  yaxın  bataqlıq  əmələ  gətirirdi.  Həmin  su   bulaqdan  400-450  metr  irəlidə,   qərb    istiqamətdə   yerləşəm   dərədən    və  təqribən     həmin   məsafədə,    özündən   solda    cənub  isiqamətdə   yerləşən   dərədən  çıxirdı.  Ərazinin  ortasında  rəmə   vardl  ki,  oranı  əkmirdilər,  rəmə  demək  olar  ki,  daş  topasından  ibarət  idi.   Mənim  fikirimcə  ora  hansısa  bir  tikilinin,  bəlkədə  zərdüştlərə   aid   atəşkah  məbədinin  qalıqları  olub.  Kənddəki   Ocaqdağında   olan  qəbirstanlıq  da   həmin  toponimlə  əlaqədardır.  Ərazinin   yaxınlığında  “Quş   qayası”  deyilən  yer  var  idi.  Həmin  toponimun  atəşgah  dövründən  əmələ  gəldiyini  ehtimal  edirəm.  Çünki,   Atəşpərəstlər  ölünü  dəfn  etməmişdən  əvvəl   qaya  üzərində  qoyardılar,  vəhşi  quşlar  cəmdəyi  yedikdən  sonra   yerdə  qalan  sümükləri  (skleti),  ölən  adamın  sağlığında  istifadə  etditi  bəzi  əşyalarla  birlikdə     küplərin  içərisinə  qoyarmışlar  və  küpləri  şaquli  istiqamətdə  dəfn  edərmişlər.  Çox  ehtimal  ki,  həmin  dövrdə  Toxluca  kəndində  ölmüş   insanı  “Quş  qayası”  adlanan    ərazidə  olan  qayaların   üzərinə   qoyurmuşlar,  vəhşi   quşlar  ölünün  ətini  yedikdən  sonra,  skietini – sümüklərini      küplərə   qoyub,  həmin  küpləri   “Ocaq  dağının”   ətəyində    yerləşən  qəbirstanlıqda  dəfn  ediblər.  Quş  qayası  toponimi  da  zərdüştlük   dövründə   əraziyə  müxtəlif    quşların   toplaşdığına   görə   əmələ  gəlib.   Ərazi  kəndin  təqribən   şimali – şərq  tərəfində  yerləşirdi.  “Ocaq  dağı”nın  ətəyində  olan  qəbirstanlıda  tədqiqat   aparmaq  mümkün  olsa  Toxluca  kəndinin  tarixinin  ən  azı  sakların   ATA  yurda  qayıtdığı   dövrə,  er. əv.  təqribən  VIII-VII  əsrdən  də  əvvəldən  başladığını  sübut  etmək  olar.
Dəmirçıxan    maili,  hamar  düzənlik  bir  ərazi  idi.  Kəndin   qərb qurtaracağında  yerləşirdi.  “Dəmir  filizi  çıxarılan  yer “ mənasında  izah  olunsa  da   orada  heç  bir  filiz  çıxarılmadığına    görə  bu  sözlə  izah  etmək  olmaz.  Ona  görə   mənası  aydın  deyil.  Toponium    hansı  bir  sözün  təhrif  olunmuş  forması  da   ola   bilər.  Məncə   bu  toponim  də  Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.  Mənim  fikrimcə   toponim  türk  tayfalarından  biri   olmuş  “dəmirçilər”  tayfasının  adı  ilə  bağlı  ola  bilər.  hər  halda   gələcəkdə  tədqiqata  və  izaha  ehtiyacı   olan  toponimdir.
Gözəlli – buradan  suyu  gur  və  şəffaf  olan  bir  neçə  bulaqlar  var  idi.  Suyu   boru  ilə   1958-59-çi  illərdə  kəndin   qurtaracağında   tikilən  hamama  çəkmişdilər  ki,  bundan  həm  də  kəndin   Bədəlli   məhəlləsi,   aralıq  adlanan  məhəlləsi  və  aşağı  məhəllənin   əhalisi   istifadə  edə  bilirdi.   Mənası  “sulu,  yaşıl  otlaqlı  yer,  cəmənlikli   yer”,  “gözəl  görnüşlü,  cəlbedici”   sözlərindəndir.   Əsli  “Gözl  bulaq”   mənasındadır.
        Güney  – Göyçə   gölü  sahili  boyunca – Əyricə  və  Əyriayaqdan    başlayaraq    qərbə  doğru   hazırda  Sevan   rayonun    Çubuxlu   (Tsevaqux)    ərazisinə  qədər   uzanan  dağın   ümumi  adı  idi.   Dağın   özü    müxtəlif   adlardan   ibarət    dərə   və   zirvələrdən   ibarət  idi.     Bu  dağın  Əyicə  və    Əyriayaqdan    Hacı  Mehti  deyilən  əraziyə  qədər  uzunluğu    təqribən  14  km  olan  ərazi  Toxluca   kəndinin   ərazisi   idi.  Burada   sovxozun  qoyun  fermaları    yerləşirdi.    Ərazinin   özündə  müxtəlif  toponiumlar  mövcud    idi.   Məsələn    Əyircə,   Əyriayaq,   Taxça – Kom ,  Dərə – Kom,   Suludərə,   Anağızoğlu,  Hacı  Mehti   və  s.  (mən  ancaq  Toxluca   kəndinə  aid  olan   ərazinin   toponimlərini   yazıram).   Hacı  Mehti   adlanan  ərazidən   Çubuxluya  (Tsevaqux)  qədər  olan  digər  ərazilər  isə  rayonda  olan  digər  kəndlərin  ərazisi  idi.   Məsələn:  Ağbulağın,   Əmirxeyrin,  Bəryavadın,  Yanıqpəyənin  və  s.   əraziləri  var  idi.   Yeri  gəlmişkən,  Qafqazda   və  Orta  Asiyada     “Kom” ,   “Qom”,    “Qym”   (məsələn    Aqyt – Kom,  Gorus -Qym,    Qomaran  və  s)     kimi     toponimlər   mövcuddur.   Tədqiqatçılar  “kom”  toponimini  müxtəlif  cür  izah  edirlər.  Bir  hissə  tədqiqatçılar  fikrincə  bu  sözün    mənası   Monqol   dilində   “geniş   vadi”,   bir  hissə  tədqiqatçılar  isə  İran  dillərində  “dərə”   mənasını  verdiyini  bildirirlər.
Anağızoğlu  –  Dəniz  Güneyində     yerləşən   böyük   bir   ərazini  əhatə  edirdi.  Ərəb   mənbələrində     qıpçaqların     Kanquoğlu    (kenqaroğlu),   karaboğlu,     ancaoğlu,  duru,  uran   və   s.   tayfalarının    adı   çəkilir.   Ola   bilər  ki,  “anağızoğlu”   elə  “ancaoğlu”  sözünün  təhrif   olunmuş   formasıdır.   Yoncalıq   və   anağızoğlu   hər  ikisi  “anca”   toponiminin    təhrif   formasıdır,  necə   ki,   anca /onca / anja / incə /  inci    kimi.  Bu  toponumun     də   Balı  Sultana   qədr   mövcud   olan  toponiumlərdəndır.
Parıldayan – Kirkitli  dağı  ilə qarşı – qarşıya  olan  dağ  idi.  Ərazidə   at    xalxalı   da   var  idi  ki,  orada  sovet  dövründə  kolxoz  və  sovxozun  at   ilxısı  saxlanılırdı.  mənim  fikrimcə  mənası  oradakı  qaya  və  daşların  həqiqətən  də  parlaq  olması  ilə  izah  olunur.  Parıldayanın   şərqi,   Əmirotalana   doğru  uzanan    zirvəsi   Çaldaş   isə  Toxluca  kəndinin   ən   yüksək   zirvəsi  idi,   hündürlüyü   2715  metrdir.   (kənddə   əsasən   ən   uca   zirvə  hesab  olunan   Kirkitli  dağının   zirvəsi  2680  metr   olub.)
Uzun  dərə – Karbalayı   Əsədin   (Kalvayı  Əsəd)  yurdu   deyilən   yerdən   başlayıb   Kirkitdi  dağı  ilə  Parlayanın   arasından  axaraq  Molla  Prim  düşənin  şərqi  ətəyində   yerləşən  Qoyun  arxacı  deyilən  ərazidən  keşərək  Yoloğullar  qayası  ilə  Gözəllinin  arasından,  sonra  Cal  dağının  şərq   sinəsində  yerləşən   Qafarın  dərəsi  və  Qulu  dərəsi  əraziləeini   Gəncəyolu  ilə  ayrır,  sonra    kəndin   içindən  keçərək    Göyçə    gölünə   tökülürdü.   Su   öz   mənbəyini  Kərbalayı  Əsədin  yurdunda   yay  dövründə  də  qar  saxlayan   çökəklikdən  götürüb,   At  xalxalı  adlanan  ərazinin  şimal  qarşısında  qayalıqdan  çıxan  gur  bulaqdan   çıxan  sudan   götürürdü.    Kirkitdi  dağı   ilə   Parlayan   arasından  keçdikdə    orada   hündürlüyü   20-25 m    olan   şəlalədə   əmələ  gətirirdi.  Bu   şəlaliyə   bəlkədə  heç   kim   əhəmiyyət   verməmişdir.   O   yeri   görənlər   bəlkədə   mənim   bu  yazımdan   sonra   o   şəlaləni   yadlarına   salacaqlar.  Kəndin   içində   bu   çaya  əvvəl   sağdan Seyidöləndən  gələn  su,   solda  isə   Armudludan   gələn   su,   sonra   sol  tərəfdə   Güzeydən   gələn  su   birləşərək    axıb  Göyçə   gölünə   tökülürdü.
Karbalayı  Əsədin  yurdu –  bu  toponim  XIX  əsrin  axırı –XX  əsrin  əvvəllərinsdə   yaranmış   toponimdir.  Bu  ərazidə  balaca   bir   çökəklik  var   idi  ki,   yayda   yağış  az   yağan  illərdə  orada   avqust   ayına   kimi   qar   qalırdı.   Quraqlıq  illərində  Günəşin   istisi   oradakı   qarı  əritmirdi.   Ərazinin çox    hissəsindən  Çəmbərək   erməniləri   istifadə   edirdi.   Gözəldərə  deyilən  yer   Kirktli  dağının   qərbindən    başlayıb,  dağın  Güzeyi  ilə    şərq    istiqamətində   uzanırdı.  “Gözəldərə”  toponiumu    Şah  İsmayıl    Səfəvilər    dövlətini    yaradarkən   öz   qoşunu   ilə   Şirvandan  Şəkiyə,  Qazağa   oradanda   Göyçə   mahalına   daxil   olur.   Göyçədə    Çəmbərək   kəndinin   yaxınlığında  böyük  düzənlikdə  qoşunu  ilə  dincəlir.  Düzənlikdən   Kirkitli   dağına uzanan  dərəni   seyr  edərək   “nə  gözəldir”  deyir.    Bununlada    həmin  dərə   “Gözəldərə”  adlandırılır.   Çadır  qurub  dincəldiyi  düzənliyi   isə əhali  “Şah  düzü”  adlanır.  Həm  özlərini  “hay”  adlandıranlar,  həm  1830-cu  illərdən   sonra   orada   məskunlaşmış   ruslar  (malakanlar),    həm  də  azərbaycanlar  bu  əraziləri   “Şah  düzü”   və  “Gözəldərə”   adlandırırdı.  Gözəldərə  Toxluca  ərazisindən  başlasa  da   Toxlucanı  ərazisi  sayılmırdı.   Şah  düzü   də  həmçinin.  Şah   düzündə   1840-cı  illərdən  sonra   Çar  Rusiyasından  “Molakanlar”  köçrülərək  məskunlsşdırılmışdır.
Qumludərə   kənədə  yaxın,   Bədəlli   məhləsi   tərəfdən   şimal   istiqamətində  olan  bir  ərazi  idi.  Dərənin  başlanğıcı  Çal   dağının  cənubundan    başlayıb,   kəndin   Bədəlli    məhəlləsində   Uzundərə  ilə    birləşirdi.  Başlanğıcından  bir az  aşağı  dərənin  hər  iki  tərəfi  sürüşkən  qumsala  oxşayan,  səthi  torpaqla  bərabər   olan   qayadan  ibarət  idi.  Dərənin  Şimali – qərb   tərəfindən  Arxac   (əslində  Ağ  Xaç)  deyilən  yerə  doğru  qatar   qayası  uzanırdı.  Qumlu  dərədə  olan  qayanın  üzərində  ancaq   “gəvən”  deyilən  bitki   bitirdi.  Yaşlı  insanlar    ondan  bəzi   yaralara  və  xəstəliklərə  qarşı  müəyyən  məlhəmlər  hazırlayırdılar. Uşaqlar  isə payız  vaxtı  onu  yandırmağı  xoşlayırdılar. Dərənin  sol  tərəfində  suruşkən  qayalıqdan  yuxarıda  bulaq  var  idi.  Bulağın  suyu   5-6  metrdən  sonra  qayalıqda   batıb  yox  olurdu.  Bu  toponium  hər  bir  vaxt – həm  Balı  Sultana  qədər,  həm  də  Balı  Sultandan  sonrakı   dövürdə  yarana   bilən  toponimdur.
Çətin dərə – həqiqətən  də  dərənin  sol   tərəfi   piyada  gedilməsi   də  çətin  olan  yamacdan,   sağ  tərəfi   dərə  və  düzənlikdən   ibarət    bir  dərə   idi.   Seyidölən  ərazisində     başlayaraq  şərqdən  qərbə   doğru,    Dərə- Komun   zirvəsinə  qədər  uzanırdı.
Dərə  yurd  və  Düz  yurd –  hər  ikisi  Balı  Sultana   qədər  olan   toponimlərdəndir.  Ərazilərin   hər   ikisində   qəbirstanlıqlar  mövcud   idi.  Hər   iki  yerdə  qəbirstanlığın  olması  və   “yurd”    ifadəsi   ərazilərdə  yaşayış  məskəni   olduğunu   sübut    edir.  Hər   iki  ərazidə   sonralar   müxtəlif   toponimlər  də  yaranmışdı.   Yurd   sözü  isə    türk    sözü   olduğundan    demək  olar  ki,  ta  qədimdən   bu  ərazilərdə    türk    dilli   tayfa   və   xalqlar  yaşamışnı   sübut   edir.
Çeyil  – Dərəyurd   və   Duzyurdun    arasında   böyük  bir   dağ   idi.    Bu     toponim     Balı  Sultana  qədər  olan  toponimlərdəndir.   Məncə  bu  sözün    mənası    açılsa  Dərəyurd   və  Düzyurdda   hansı  tayfanın   yaşaması   və hansı dövrdən  yaşayın  olması  məlum  olar.
Məmşətolan  –   Çətindərədən  sonra  başlayıb,   Qanqallıya  doğru  gedən,  bir   tərəfi   isə  Düzyurda  söykənən,   böyük   bir  qaratorpaq    ərazidir.   Mənası   Məmiş  oturan  yer   kimi  izaha  olna  bilər.
Yoloğlular qayası   –  kəndin   şimal  tərəfində,   Gözəlli   bulağı   ilə  qarşı-qarşıya   olan  ərazi   idi.   Yoloğullar  qayası   Gəncə  yoluna  (Qanzax   eli)  “baxırdı”.   Qayanın   güney   tərəfi   sıldırım   qaya,  qüzey  tərəfi  isə  yumişaq   qaratorpaq    idi.   Türk   dilli   xalqların  bir    qolu    “Yoloğlu”   adlanır.  Kənddə  bu   adda   tayfa    da   olub.   Tayfanın  ilk   nümayəndəsi olan  Allahverdi   Türkiyənin   Qars  vilatətindən   gəlib   kənddə   məskunlaşmdsı  sonraya  təsadüf  etsə   də,   tayfanın   əvvələr  də,  yəni  Balı  Sultana  qədər  də  bu  ərazidə   məskun   olması  mümkündür.  Qayanın  adı  da   bu  tayfanın   adı  ilə   bağlı   ola   bilər.
Kəndin ərazisində  bunlardan  başqa    digər  toponimlər   də  varidi.   Həsən  ağanın  dərəsi  (bu  Balı  Sultanın   oğlunun  adı  ilə  bağlıdır),  İdris  daş  sökən,  Molla  Pirim  düşən,  Molla  Əhməd   düşün,  Əsətolan,   Sarıqaya,  Qaraqaya,  Zilfi  ölən,  Molla  dərəsi,  Məşədi  Yolçunun  kalafalığı,  Tanırverdinin  böynu,  Sultanın  calası,  Kərəmbuçən,   Qoyun  yolu,   Nədirin  qayası,  Nazdılar  düşən,  Döş  payı,  İldırımvuran,  Əyriayaq   (sonralar  “Sovxoz”  adlanmışdır,  mənim   fikfimcə  bu    Balı  Sultana   qədər  olan   tomonimdir.  Ərazi   həqiqətən  də  əyri  ayaq   insanın   ayağına  oxşayırdı).   At  yeyən,   Qarbasan,  və  s.   Ancaq   bunların   çoxu   Balı  Sultandan  sonra   yaranan  toponimlərdir.
Ümumiyyətlə   alimlərin   fikrincə   zaman   keçdikcə   bütün   dillər   hansısa  bir   dəyşikliyə   məruz  qalır.  Hər   bir   dildə   bir  əsrdə  2-3  faiz   dəyşiriklik   olur   ki,   alimlərin  fikrincə    bu   təbii    haldır.   Əgər  biz   nəzərə   alsaq  ki,  Toxluca   kəndi    ərazisində  həm  də   müxtəlif   vaxtlarda   müxtəlif   türk  dilli  tayfalar   yaşayıb,  hər  bir  tayfanın  da  öz   ləhcəsi  olub,    onda   toponimlərdə   müəyyən  dəyişiriklərin  olması    da   təbiidi  və  bunu   müsbət    hal   kimi   qəbul  etməliyik.                   

                                     Bəs    qəbirlər   nə   deyir?     

Kəndin  ərazisində  çoxlu  qəbirstanlıqlar   da   var  idi.  Həmin  qəbirstanlıqlarda  arxioloji    qazıntılar  aparılsaydi  cox  güman   ki,  bu  kəndin  tarixi  daha  yaxşı  izah  olunardı.   Qədimliyi,   yaşı,  hansı  tayfaların  yaşadığı,  hansı  hadisələrin  olduğu  daha  dəqiq  məlum  olardı.  Qəbirstanlıqların   müxtəlif  ərazilərdə  olması  onu  göstərir  ki,    kənddə    həm  müxtəlif  vaxtlarda  və həm  də   eyni  vaxtda    kəndin   müxtəlifər   ərazilərində  müxtəlif    tayfalar   məskunlaşıb   yaşamışlar.  Kəndin  əraisində  olan  qəbirstanlıqları  çalışıb  yazacam.
Ocaq  dağının   şərq  ətəyində   olan   qəbirstanlıq.    Yazının    əvvəlində  də  qeyd  etdiyim  kimi    həmin  qəbirstanlıq   ərazinin  yerində   evlər  tikilmişdir.   Həmin  evlər  təqribən  1930-cu  iliərdən  sonra   tikilmişdir.  1970- ci   illərdə  Qələndərov  Hüseyin   ev  tikərkən  orada  işləyən  fəhlələr   söyləyir  ki,  özül  qazılarkən  bir  neçə   lom  fəhlələrin  əllərindən  aşağıya  sürüşmüş  və  yox  olmuşdur.  Bu  onu  göstərir  ki,  orada  qəbirlər  şaquli  istiqamətdə  dəfn  olunmuşdur.  Yaşlı  insanların  söyləməklərinə  görə  qəbirstanlıq  qreklərə  (yunanlara),  bəzilərinin  deməyinə  görə  albanlara  aiddir.  (bu  fikirləri   insanlara  bəlkədə   “hay”lar   tərəfindən  uydurulmuşdur.  Yaşlı  insanlar  albanların  xiristian  olmasını  əsas  götürərək,  albanların   “hay”ların   əcdadları  olduğunu  düşünürdülər).  Düzdür  tarixdə   eramızdan  əvvəl  yunanlar  Qafqazda  böyük  kaloniyalar  yaratmışlar.  Ancaq  yunanlar  hec  vaxt   zərdüştlüyə – atəşpərəstliyə  inanmamışlar.  Onların  qəbirlər  isə  küp  icində  şaquli  vəziyyətdə  dəfn  olunmuşdur.   Bu   adət    zərdüştlərə – atəştpərəstiərə  aid  olan  adət  olub.   Zərdüştlər  ölmüş  adamların  cəsədlərini  murdar  hesab  etdikləri  ücün   əvvəlçə   qayalıqda    və  ya  uca  zirvələrdə   hazırladıqları  xüsusi  yerlərə  qoyurdular    ki,   cəsədin    ətini   vəhşi  quşlar  yesin.  Yalnız  bundan  sonra  təmizlənmiş  sümüklər  yığılaraq,  sağ  ikən  insanların  istifadə  etdikləri  əşyaları  ilə  birlikdə  iri  küplərə  yığıblar.    Həmin  küpləri   qəbirdə  şaquli   vəziyyətdə  dəfn edərmişlər. Ocaq  dağının  ətəyindəki  qəbirlərin  şaquli   vəziyyətdə  dəfn olunması  isə  orada  ev  inşaa  ediləndə  özül qazılarkən  müşahidə  olumuşdur. Ançaq  heyif  ki,  heç  kəs   buna  o  qədərdə  əhəmiyyət  verməmişlər.   Mənim  fikrimcə  bu  qəbirlər    yuxarıda   qeyd  etdiyim    zərdüşlüyə  sitayiş  edən   Qanzax / Gəncik  tayfasına,   Gəncik    elinə  mənsub  olubdur.
Kəndin  Dəlmə  deyilən  yerində  də,  qəbirstanlıq  var  idi,  hansıki,    kənddən  Çəmbərəyə  gedən  dağ  yolu  qəbirlərin  üstündən  keçirdi.  Yolun  hər  iki  tərəfi  isə  əkənək  sahələri  idi. Əgər  “Dəlmə”  toponiumu  izah  olunsa  həmin  qəbirstanlığın  nə  vaxt  salındığı  və  hansı  tayfaya  mənsub  olduğu  məlum  olar.  Dəlmə   toponiumunun   mənası   hələlik   məlum  deyil.
Kəndin  sonuncu     qəbirstanlığının     ortasından     keçən    dərənin  yuxarısında,    qatar  qayasından  aşağıda   sel  sularının  üstünü  açması  nəticəsində   qəbirlər  aşqar  olunmuşdur.
Çal  dağının  güney  tərəfində   arxac  deyilən  yerdə də  iki  balaca  dərənin  arasında da  Arxac  deyilən  yerdə   də  qabirstanlıq  var  idi.  Orada  uşaqlar qəbirləri  qazaraq   balaca  küplər  də  tapmışlar.  Əvvəldə   də   yazdığım   kimi  qəbirstanlıq  xirisianlıqla  bağlıdır.  Həmin  ərazilər  vaxtı  ilə    Qafqaz  Albaniyasının  tərkibində   olub.   Orada  yaşayan  əhali – tayfa  Qafqaz  Albaniyasının   qanunlarına  tabe  olublar.   Cox  ehtimal  ki,  qəbirstanlıq  da  islamaqədərki    dövrdə  xiristianlığı    qəbul  etmiş,   Qafqaz   Albaniyası  dövlətinin  tərkib  hissəsində  yaşamış  əhaliyə    aid  olub.  Həmin  ərazi  “ağ  xaç”   adlanıb.  Mənim  fikrimcə  “ağ  xaç”   sözü   sonradan  təhrif  olunmuş   “arxac”  sözü   formasında   işlənmişdir.
Dərə  yurd  və  Düz  yurd  deyilən  yerlərdə  də  qəbirstanlıqlar   var  idi.
Uzun  dərədə  yerləşən  fermanın  yanındakı  dərə –  Qafarın  dərəsi   ilə  Çal  dağına  getdikdə  Babacanın  (Balakən)  boynu  deyilən  yer  var  idi  ki, mən  orada   da  qəbirlər  müşahidə  etmişdim.
Yaşlı  kişilərin  və  çobanların  söyləməklərinə  görə  Qanqallıda   dərəyə  yaxın  yerdə  sel  sularının  yuması  nəticəsində  üstü  acılmış  qəbirlər  aşqar  olunub.  Sel  qəbirdəki   bəzək  əşyalarıda  çıxarıb  dərəyə  dağıtdığını görənlər  olub.
Kəndin  Əyircə  deyilən  ərazisində  də  qəbirstanlıq  var  idi.   Əyircənin   coğrafi  şəraiti   elə  idi  ki,   orada   insanların   məskunlaşması  mümkün   idi.
Kirkitli  dağının  şimali –şərq   hissəsində,   Dana  Damı   ərazisində  də   qəbirə  oxşar   qaya   parçaları   var  idi.  Mənim  fikrimcə  yazının  əvvəlində  də  qeyd  etdiyim  kimi  bu  ərazidəki   qəbirlər  yaşayış  məskəninin  qəbirləri  deyil,  hansısa  faicəvi  hadisə  nəticəsində  həlak  olanların  qəbirləri  olub.
Axırıncı   kənd  qəbirstanlığı    da  mənim  fikrimcə  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olubmuş.  Cünki   qəbirstanlığın  bir  hissəsi  xırman  deyilən  ərzinin  altında  qalaraq  məhv  olmuşdur.   1980-ci  illərdə   iribuynuzlu    heyvanlar   üçün   sios   tədarükü   üçün   qazılan   quyulardan   sümük   və   skletlər   çıxırdı.   Çox   təssüflər   olsun  ki,   həm    kənd   rəhbərliyi,   həm   də   kəndin   ziyalıları   buna   biganə   yanaşmışlar.    Yəni   kənddə  əhalinin  az  olduğu  vaxt   Balı  Sultandan  sonra,  yəni  1740-cı  ildən   sonra  (mənim  fikrimcə  Balı  Sultan  Toxluca  kəndini    Nadir  şahın  dövründə  təqribən  1740-cı  illərdən  sonra  bərpa  etmişdir)   elə  böyük  qəbirstanlıq  yarana  bilməzdi.  Balı  Sultan  kəndi  yenidən  bərpa  etdikdən  sonra  ölənləri    elə   onlara  qədər    mövcud  olmuş   həmin  qəbirstanlıqda  dəfn  etməyə  başlayıblar.   Ola  bilsin  ki,   ana  babası  və  nənəsi,  başqa   yaxın  qohumları  orada  dəfn  olunduğundan    yeni    qəbirstanlıq    salınmayıb,  ölənləri    elə   ona  qədər  olan   mövcud  olmuş    köhnə  qəbirstanlığın  davamı  kimi  dəfn  ediblər.

                              Balı   Sultan      kimdir ?!

Araşdırmalardan  belə  qənaitə  gəlmək  olar  kl,  Toxluca  kəndi  Balı  Sultana  qədər  mövcud  olub.  Sadəcə  olaraq  hansı  hadisənin  səbəbindənsə   kənd    müvəqqəti    boşalmışdır.   Mənim  fikrimcə  boşaldılma    1728-çi  ildən  sonra  olmuşdur.  Cünki   1728-ci  ildə  tərtib  edilmiş  “İrəvan  əyalətinin   icmal  dəftəri”ndə  Toxluca   kəndinin  adı  qeyd  olunur.   Həm  də   Toxluca  kəndi   Dərəçiçək   mahalının  tərkibinə  daxil   edilib.
Əgər  nəzərə  alsaq  ki,  kəndin  ərazisində  atəşpərəstlərə  aid   qəbirstanlıq  var  onda  kəndin  yaşını  ən  azı   er.  əv.  IV -III  əsrə   aid  etmək  olar.  Orada  əvvəllər  Sakların   Ganzak   tayfaları  yaşamışlar.  Sonradan   digər   türkdilli  tayfalar  və  onların  müxtəlif  qolları  gəlib  orada  məskunlaşmışlar.  O  cümlədən  türkdilli   xalqların   bir  qolu  olan   Qıpcaqların  bir  neçə  qolu – tayfası   bu  ərazidə   məşkunlaşmışlar.  Deməli  Toxluca  ərazisində  ganzak / gəncək;  qıpçaqların  tuk  və  qılıclı;  aşnak /  eşnək;  kabar / kəbər;  ancalı / oncalı;  kamışlı / komuşlu / komuşçu;  kanqlı / kanklu / kəngərli;   hunların  tele  kimi    müxtəlif  tayfalar   müxtəlif   dövrlərdə ,  həmçinin   eyni  vaxtda  müxtəlif   tayfalar   Toxluca   ərazisinin   müxtəlif  ərazilərində  məskunlaşaraq    yaşamışlar.
Orada  yaşayan   tayfalar  isə  öz   dövrlərində  hakim  olmuş  dinləri   qəbul  etmiş,  həmin  dinlərin  adət-ənənələri   ilə  yaşamışlar.   Hansı    səbəbdənsə     müvəqqəti   boşalmış  kəndi   Balı  Sultan   1740-cı  illərdən  sonra     yenidən  bərpa  edib.  Bunu    1728-ci  ildə  tərtib  olunmuş    “İrəvan  əyalətinin  icmal  dəftəri”də,  Qafqazın  5  verstlik   xəritəsində    Toxluca  kəndinin  adının  qeyd  olunması  da    sübut  edir.    Deməli  həmin  vaxt    kənd   mövcud   olub.    Balı  Sultan   isə   kəndə   gəlməsi   isə   1740-cı  illərdən  sonraya    təsadüf    edir.   Həmin   arada   kənddə    təqribən  10-15  il,  təqribən   1728-ci  ildən   1740-cı  ilə  qədər   yaşayış  olmayıb.
Bu  boşalma  isə   müxtəlif  səbəblərdən  baş  verə  bilərdi.   Səfəvilər  dövləti  ilə   Osmanlı  dövləti  arasında  gedən   müharibələrdə   qərait  və  talanlar  zamanı  düşmən  əlinə  heç    nə    keçməsin  deyə  ərazi  yandırılır  və  əhali     başqa  yerlərə  köcrülürdü.    Səbəblərdən  biri    də  ərazidə  yaşayan   tayfaların  öz  aralarında   olan  çəkişmələr  də   ola   bilər.   Nadir  şah   1736-cı   ildə    hakimiyyətə   gəldikdən   sonra,  1738-ci    ilin    yayında   Azərbaycanın   əksər  əyalətlərində,   Gəncə  şəhərində,  Tiflis (Tbilisi)  şəhərində,   Naxcıvan  şəhərində,   Təbriz  şəhərində   böyük  təlafatla  nəticələnən    taun    xəstəliyi   yayılmışdır.   Ancaq   Toxluca   kəndində    həmin  xəstəliyin   yayılmısı   və  kəndin  də  bu  səbəbdən   boşalması   mənim  fikrimcə  bu    doğru   versiya    olas    bilməz.   Çünki    artıq   həmin   dövrdə    Toxluca  kəndi   boş   olub.
Kəndin   boşalma   ehtimallarını   nəzərdən  keçirdik.  Ancaq   bir   versiya   qaldı  ki,   bu  ən   inandırıcı   və   sübut  ehtiyacı  olmayan  versiyadır.  Səfəvi – Osmanlı  müharibəsi   zamanı   Səfəvilərə   aid  olan    Azərbaycan  ərazilər,   Gəncə – Qarabağ,   Tiflis,    Çuxur-Səəd   və   digər   bəylərbəylikləri   iki  dəfə    bütünlüklə   Osmanlıların  əlinə   keçib.  Osmanlı  dövləti  də  bu  ərazilərdə   öz   idarəçiliyini   tədbiq   edərək  həmin   bəylərbəylikləri   “əyalət”   adlandırılıb   və   əyalətlərin  müfəssəl   və  icmal   dəftərlərini    tərtib   edib.   Mənbələrdə   iki  dəfə  belə   hadisənin  olması  qeyd   olunub.  Bu   1590-cı   ildə  və  1728-ci  illərdə  olmuşdur.  İrəvan  əyalətinin   müfəsəl   və  icmal   dəftərinin  təhlilindən   görünür  ki,   ərazilərdə   güclü   boşalmalar,   dini   və  ya   təriqət   dəyşirikliyi  baş  vermişdir.   Səfəvilər   İslam  dininin  şiə,   Osmanlılar  sünnü   təriqətli  olduqlarından   əhali   öz   yurdlarını   tərk   etməli  olmuşlar.   Qarabağ    və    Zəngəzur    ərazilərinin    əhalisi    dinini   dəyişərək    köhnə   dini,   xristianlığı   qəbul  edənlər   çox  olmuşdur.  İndi  Ermənistan  adlanan  ərazinin   Şimal   ərazilərinin   əhalisi   şiəlikdən   sünnü   təriqətinə   keçərək  öz   yaşayış  yerlərini   tərk    etməmişlər.  Təriqət   və   dinini   dəyişməyən  əhali  isə   ya    yaşayış   yerlərini   tərk   etmiş,   ya   da    əlavə   vergilər     verməli  olmuşlar.
Toxluca   kəndi  də   məhz   həmin  səbəbdən   1728-ci  ildə   kəndi   tərk   edərək   boşaltmışlar.
1732-1733-cü   illərdə  Nadir  Səfəvi   dövlətinin  ordusunaa   başçılıq   edərək  Səfəvilərin    1722 – 1728-ci  illərdə     itirdiyi   əraziləri  geri   qaytardı   və   1736-cı   ilin  əvvəlidə   Osmanlıları   sülh  müqaviləsini   bağlamağa  məcbur  etdi.   Bu  sülh   müqaviləsindən  sonra  1736-cı   ilin  Novruz   Bayramında  Suqovuşanda  (indi  Sabirabad   rayonunda)  qurultay  keçirərək    Səfəvi   bəylərbəyliklərinə   özünü  şah     kimi   qəbul   etmələrini   məcbur  etdi.
Balı   Sultan  da  elə   bu  müharibədə   Nadir  şahın  ordusunda   şücaət   göstərmiş   və   Nadir   Şah      tacını   başına  qoyduqdan  sonra   ona   “Sultan”    titulunu   vermişdir.  Balı   Sultanın   anasının   xahişi  ilə   boş   qalmış    Toxluca  kəndini  ona   verilməsini   və  ya   kəndi   yenidən  bərpa   olunmasında   ona   köməklik   etməsini  istəmişdir.  Nadir  şah  da  bu  xahişi   nəzərə  alaraq   Toxluca  kəndinin  idarəçiliyini   Balı  Sultana  vermişdir.
Balı   Sultanın   anası   Qıpçaqların   tuk   tayfasından,   atası   isə   Qıpcaqların  Qılıclı   tayfasından  olub.  Balı  Sultanın  anası  ya  1722-1728-ci   il  müharibəsinə    qədər   Qılıclı  kəndinə  köcmüş,    ya  da   həyat   yoldaşı     Qılıclı   kəndindən  gələrək   onu  almış   və   orada  yaşamışdır.  ola  bilsin  ki,  hər  iki  tayfa  elə  Toxluca  kəndi  ərazisində,  ancaq  müxtəlif  ərazilərdə  yaşamışlar  Bu  ehtimal  isə  daha  inandırıcı  və  sübut  ehtiyacı  olmayan  versiyadır.
Balı  Sultan   Toxluca   kəndinə  gəldikdən    sonra,    anadan  olduğu   və  ya   sonradan  köçüb  məskunlaşdıqları    Qılıclı  kəndində   isə    əmiuşaqları  və   qardaşları  qalıb  yaşamışlar.   Balı  Sultan   kəndə   qardaşı  Dəli  Alı  və  anası  ilə   gəlib  məskunlaşıb.   Sonralar  kəndə   gəlib  məskunlaşanlar  içində    çox  ehtimal  ki,   əvvələr   burada    yaşamış   insanlar   da  qayıdıb    yenidən    məskunlaşıblar.
Əks  təqdirdə  sual  oluna  bilər  Balı  Sultana  qədər  ümumiyyətlə  yaşayış  olmayıbsa,    kəndin  ilk  təməlini  Balı  Sultan   qoyubsa,    yuxarıda   adı  çəkilən    toponimlər   necə  yaranıb?     Balı  Sultana  qədər  olan  toponimləri   kim    yadda  saxlayıb?    Necə   olub  ki,   bu  toponimlər  itməyib?    Və  nə  üçün  Balı  Sultan  məhz  bu  kəndi  seçib?    Və  ən  nəhayyət   ona  “Sultan”  titulunu  kim  verib?
Yuxarıdakı  izahlarda  məlum  oldu  ki, “Sultan”   titulunu  Osmanlı  türk  Sultanı  tərəfindən  verilə  bilməzdi.  Çünki   Osmanlı  dövlətinin    dövlət  başçısının  özü  “sultan”  adlanırdı.  Dövlət  başçısı  öz  təbəəsinə  öz   daşıdığı  titulu  verə  bilməzdi.  Vermiş  olsada  Osmanlı  Sultanı  bu  kəndi  ona  bağışlaya  bilməzdi.  Çünki  o  kəndə  gəldiyi  dövürdə  Toxluca  kəndi  Osmanlı  Sultanına  tabe  deyildi.
Rus  çarı  da  bu  titulu  ona  verə  bilməzdi.  Çünki  tarixdə  belə  bir  hadisəyə  rast  gəlinməyib  ki,   car  kimə  isə  “sultan”  titulu  vermiş  olsun, və  çar  heç   vaxt  zəbt  etdiyi  yerdə  kiməsə  torpaq  payı  versin,  yalnız  Xan  və  Sultan    nəslindən  olan  insanlara  müəyyən  şərtlər  altında  “propişik”  zvaniyası  vermiş,  özlərinin  idarə   etdiyi  kənlərdən  bir  neçəsini  də  onların  idarəsınə   verib. (Bu  bir  siyasət  olub,  öz  yerini   möhkəmlədənə  kimi).
Həmcinin  çar  Rusiyası  İrəvan  xanlığını  işğal  etdikdən  sonra   1830-cu  illərdə  siyahıyaalınma   aparmışdır.    Həmin    vaxt  artıq  Toxluca  kəndində  50  ailədə  296  nəfərdən  ibarət  əhali   yaşayırdı.  Toxluca   kəndi   Göycə  mahalında   Ellicə (71  ailə, 379  nəfər  əhali)   və  Taşkəndəndən   (Daşkəndən)   (69  ailə,  357  nəfər əhail)   sonra  həm  əhalisinə,  həm  də  ərazisinə  görə  ən  böyük   kənd  olub.  Ümumiyyətlə  isə  1832-çi  il  Çar   Rusiyasının  siyahiya  alınmasında     Göycə  mahalında  59  kənddə   (bunlardan  Eyranis  kəndində  13  ailəıdə  81  nəfər  olan   yerli  “hay”,   Zərzibildə  isə  azərbaycanlılarla  qarışıq   2  ailə – 9 nəfər  “hay”  (onlar  da  “hay”  olmayıb,  islamı  qəbul  etməyən  türk  dilli  tayfa  olub  ki,  əhali  də  xristian  əhalini  “erməni”  adlandırıbır,  məhz  “hay”  yox  “erməni”!)  yaşayıb,  23  kəndənisə  azərbaycanlıları  qovmaqla  Türkiyədən  gələn ermənilər  məskunlaşdırılıb)   5607  nəfər  yerli  azərbayçanlı,   90  nəfər  yerli  erməni,  8557  nəfər  Türkiyədən  köçrülmüş  erməni  -cəmi  14254  əhali  yaşayırmış.
Səfəvi  şahlarının  öz  təbəələrinə  “Sultan”  titulunun   verilməsi  faktları  isə  tarixdə  var.   Səfəvi  dövləti  qurulduğu   dövürdən  1730-cü  ilə  kimi  Çuxur – Səəd (İrəvan)  ərazisi  Osmanlı  və  Səfəvi  dövlətləri  arasında   əldən-ələ  keçib. 1730-cu   ildən  sonra  Nadirin  (şah  titulunu  1736  ildə  alıb)  orduya  başçılıq  etməsi  nəticəsində  həmin  torpaqlar   tam  Səfəvilərin  (Nadir  şahın  dövründə  – Əfşarların) nəzarətində  olub.  Mənim  fikrimcə   “Sultan”   titulunu    Balı  Sultana   məhz   Nadir  şah  verib.   Balı  Sultan  Toxluca  kəndinə    təqribən  1740-1746- ci  illərdə  gəlib.
Balı  Sultan  orduda  adi  əsgər  kimi  iştirak  etməyib.  O,  alay   (və  ya  yüzbaşı, minbaşı)  komandiri  kimi  iştirak  edib.  Elə  vəzifəyə  isə  müəyyən  səlahiyyətləri  olan  tayfaların   və   adamların  övladları  seçilirmiş.  Döyüşlərdə  böyük  şücaət  göstərənlərə  isə  həm  özünün  yaşaması  üçün,  həm  də  dövlətin  sərhədlərini  qoruması  üçün  iqta  (xidməti  müqabilində  verilən  torpaq)   torpaqları  verilirmiş.  Balı  Sultan  da    Nadir  şahdan    bu  mükafatı  almağa  nail  olub.  Ancaq   Balı  Suttan   öz   anasının   məsləhəti  ilə  harada  yaşamaq   seçimi  özü  etməsini  Nadir  şahdan  xahiş  edib.
Yuxarıda   qeyd  olunan   Balı  Sultana  qədərki  toponimlərin  sübut  edir  ki,   Balı  Sultan  kəndə  gələrkən  ya   orada  kimlərsə  yaşamış,  ya  da  ona  qədər  orada yaşamış  insan  və  ya  insanlar  onunla  ora  gəlmişdir.  Rəvayətlər  və  versiyalardan  aydın  olur  ki,  Balı Sultan  kəndə   gələn  vaxt  orada  yaşayış  olmayıb,  yəni   heç  kəs  orada   yaşamayirmış,   kənd  boş   olub,    o  öz  anası  (həmin  vaxt  onun  gözləri  ya  görmürmüş,  ya  da   çox  zəif  görürmüş)  və  qardaşı  Dəli  Alı  ilə  gəlibdir.  Yuxarıda  da  qeyd  etdiyim  kimi  həmin  kəndi  Nadir  şahdan  ona  verilməsini  xaiş  etməsi   anasının   arzusu  ilə  olub.  Ərazini     isə  nə  Balı  Sultan  özu,  nə  də  qardaşı  Dəli  Alı  tanıyırdı.   Ərazini  ancaq  anası  tanıyırdı.   Hətta  deyilənə  görə  onlar  Göyçə  gölünün  sahili  ilə  gəzə-gəzə  gələrkən  yolda  hansısa  bir  kənddə  bir  az  (bəlkədə  bir-iki  həftə )  yaşayıblarda.  Ancaq  anasının    bildiyi  nişanələr  uyğun  olmadığından    yenidən  yollarına   davam  ediblər.  Toxlucaya  gəliblər  və  orada  məskunlaşıblar.  Onlar    gələndə  kənddə  heç  bir  yaşayış  olmayıb.   Deməli   toponimləri   yadda   saxlayan  insan  ancaq  onun  anası  ola  bilərdi.  Deməli   belə  məlum  olur  ki,  Balı Sultanın   anası  məhz   həmin   kənddə   doğulmuş  və   böyümüşdür  və  toponimləri  də  o,  yadda   saxlamışdır. Oğluna   iqta   verildiyini   eşitdikdə  isə  ona   öz   doğulduğu   kəndi  – Toxlucanı   seçməsini   məsləhət   görür.   Belə   məlum    olur   ki,  Balı  Sultanın   anası   qıpçaqların  Tuk    tayfasından,  atası   isə  qıpçaqların  Qılıclı    (Qıpçaqların  Qılıclı  tayfası  haqqında   şəcərələr   bölməsində   məlumat   verəcəyəm)   tayfasından   olub.
Araşdırmalardan  belə  nəticəyə  gəlmək  olar ki,  Toxluca  kəndinin  tarixi  ən  azı   er.  əv.   IV – III   əsrə  (hətta  Sakların  ATA  yurda  qayıtdığı   dövrə  er.  əv.  VIII – VII  əsrə)   gedib  çıxır.  Toxluca  adı  isə  qıpçaqların   “Tuk”   tayfasının  adı  ilə  bağlı   toponimdir.  Qıpçaqlar  isə  Qafqaza  və Azərbaycana    ilk  dəfə  eramızın  əvvələrində,  sonra   VIII – IX   əsrlərdə,  üçüncü  dəfə   isə  XI – XII  əsrlərdə   gəliblər.  Beləliklə  kəndin  tarixi  Balı  Sultandan   başlamayıb,  daha  qədimə  aiddir.
Toponimlərdən  də  aydın  olur  ki,  ərazidə    Zərdüşlük  dinini   qəbul  etmiş  Gənzak  / gəncik   tayfası,   Xristianlığı  qəbul  etmiş   hansı  isə  Alban   və  onların  tərkibində  yaşayan   tayfalar  –  Xəzərlərin  Kabarı / kəvərlı  tayfası,    oğuzlara   aid   edilən  peçeneklərin   kanqlı / kanqlu / kəngərli   tayfası,   Qızılbaşların  kamışlı / komuşlu / komuşçu   tirəsi,   Qıpcaqların   Tuk,   oncalı /ancalı,   aşnak  /  eşnək   tayfaları   və   başqa    tayfalar     yaşamışlar.  Deməli  ərazidə   həm    qıpçaqlara   qədər,  həm  də   qıpçaqlardan  sonrakı    dövrlərdə   müxtəlif  tayfalar    məskunlaşmışlar.  Həmçinin   müxtəlif   qıpcaq  tayfaları  eyni  vaxtda  burada     məskunlaşaraq    yaşamışlar.

Çaylar    və  Bulaqlar

Toxluca  kəndi  elə  bir  ərazidə   yerləşmişdi  ki,  kəndə  xas  olan  bütün  ərazilərdən  axan  sular  kəndin  içində  birləşirdi.  Kəndin  yerləşdiyi  ərazi  heyvanlara    qış   üçün   tədarük  olunan  yemin  yığılması  üçün  də  əlverişli  idi.   Beləki  tədarük  olunan   yem  daşınarkən  yuxarıdan  aşağıya  doğru  daşınırdı.
Əsas  çaylar  Uzundərə  kəndin  şimal  tərəfindən,  Kirkitli  dağının  yanında   Kərbalayı  Əsədin   yurdu  deyilən  yerdən   başlayırdl.  Çay  başlanğıcdan  yuxarıda  qeyd  etdiyim  kimi   bir  az  sonra  Kirkitli  dağı  ilə  Parıldayanın  arasında  hündürlüyü   20-25  metr  olan  şəlalə  də  əmələ  gətirirdi.  Buna  bəlkədə  heç  kəs  əhəmiyyət  vermirdi.     Kəndin  şimal – qərb   istiqamətində  olan  Dərəyurd  və  Düzyurdda  olan  sular  axıb  Çətindərənin  qutaracağında    Çətindərənin  suyu  və  Əmirotalandan  başlayıb  Ağıllıdan   keçən  su  ilə  Seyidöləndə  birləşərək  kəndin  içində   Uzundərə    ilə,  40-50  metrdən  sonra   kəndin    şərq     tərəfində  olan    Haci   İsmayıl  (Hacismeyil)    bulağından   başlayan  Ayidərəsi  və  Armudlunun   suyu  ilə   birləşirdi.  Qüzeyin  suyu  da   bu  çaya   birləşib    Göyçə  gölünə    tökülürdü.   Çal  dağının  Qüzeyindən  axan   sular  Molla   Pirim   düşənin    aşağısında  Uzundərənin  suyu  ilə  birləsirdi,  Çal  dağının  Güneyindən   axan  sular  isə   müxtəlif   dərələrlə   Seyidölənin  suyuna  qarışırdı.  Kənd  əhalisi   həmin  çayların  suyu     ilə    üç    su    dəyirmanı  işlədirlərmiş.   Dəyirmanlardan  birinin  yeri   biz  kəndən  cıxana  kimi  dururdu.   Çayların   suyu   ilə  kənd  əhalisi   öz  həyatyanı  sahələrini  arxlar  çəkməklə    suvarırdılar.  Kəndin  yerləşdiyi  coğrafi  mövqeyi  buna  imkan verirdi.
Toxluca  kəndinin  örüşlərində  saysız- hesabsız  bulaqlar  var  idi.
Duzlu  bulaq  Bu  bulağın  tərkibi  öyrənilməsə  də  müalicəvi  əhəmiyyətli  mineral  su  idi. Bəlkə  də  kənddə  “hay”  əhalisi  yaşasa  idi  orada  müalicəvi  əhəmiyyətli   sanatoriya  tikərdilər.  Yay  vaxtı  bulağın  ətrafı  qonaqlarla  dolu  olardı.  Tox  adam  sudan  bir  stəkan  içdikdən  15-20  dəqiqə  sonra  acırdı.   Bulaq  kəndin  Armudlu  deyilən  ərazisində  yerləşirdi.
Hacı  İsmayılın (Hacismeyl)  bulağı      Bu  bulaq  suyunun  soyuqluğu  ilə  seçilirdi.  Sudan     ancaq     qurtum- qutum  içmək  mümkün  idi.  Sudan  qurtun – qurtum  (sanki   qaynar  çay  içirsən)   yarım  stəkan  ancaq  içə  bilərdin.    Əhalinin  son  köçündən  əvvəl  demək  olar  ki,  kənd  əhalisi   bütün  bulaqları  həyətlərinə  cəkmişdilər.   Deyilənə  görə  bu  bulağın  suyu  boru  ilə  gəldikdən  sonra  öz  soyuqluğunu   itirirmişdi.
Ağ   bulaq – bu   bulaq  Çətindərə  ilə  Əsətolanın  arasında  düzən  yerdə  yerləşirsi.  Su  orada  olan  balaca  qayanın  altindan  çıxırdı   və  10-12  metrdən  sonra  su  batırdı.  Suyu    soyuq  və  şəffaf  idi.
Qaya  bulağı  –  kəndin  Bədəlli   məhəlləsinin   yuxarısında   Quşqayası   deyilən  yerdən  azacıq   yuxarıda  yerləşirda.  Suyu  yayda  soyuq,  qışda  isə  mülayım (soyuq  olmayan)  idi.   Bu  bulaq  qayanın  içindən  çıxırdı.  Bulağın  yanında  dərədə  balaca  bir  düzənlk   sahə  var  idi  ki,  orada  demək  olar   ki,  çoxlu  müalicəvi  əhəmiyyətli   və   çay   ilə   dəmlənən   otlar   bitirdi.  Quş  qayasında  bir  mağara  var  idi.  Mağaranın  girişi  dar  olsa  da  7-8  metr  sürünə-sürünə  getdikdən  sonra  mağara  genişlənirdi.  Sonralar  ev  tikmək  üçün  qayanı  partladıcı  maddə  ilə   dağıtdılar,   onunla  da  mağaranın   girişi    də    bağlandı    (daha  doğrusu   girişin  yeri   itdi).
Novçalı  bulaq   –  Düzyurdda  yerləşirdi.  Bulağın  qabağına  ağacdan   nov  düzəldib  qoymuşdular,  adı da  oradan  götrülmüşdü.
Əsədovun bulağı –Ağəli  Əsədovun  adı  ilə bağıdır.
Məsimin  bulağı – Bicoylar  Məsiminin  adı  ilə  bağlıdır. Bu  bulaq  kəndin    Bicoylu  məhəlləsində  yerləşirdi.
Gözəllinin  bulağı  –  bu  bulaq  bir  necə  yanaşı  yerləşən  bulaqlardan  ibarət  idi.  Bulağın  suyunu  50-ci  illərin  axırında  kəndin   qurtaracağında,  Ocaq  dağının  ətəyində  tikilən    hamama  çəkmişdilər.  Ancaq  sudan  Bədəlli  məhəlləsinin  əhalisi,   kəndin  ortasında  yaşayan  əhali,   məktəb  həyətində  və  s.   istifadə  olunurdu.
Sınaxanımın  bulağı,   Yarpızlı  bulaq,  Lilparlı  bulaq,   Südlü  bulaq,  Nazik  su,   Atlı   bulaq,  Kor  bulaq  (bu  bulağın  suyu   gah  batıb,  gah  da   çıxdığına  görə  belə  adlnırdı)  və  başqa  bulaqlar.  Bəzi  bulaqların  heç  adı da  yox  idi.
Ümumiyyətlə   Toxluca  kəndinin   ərazisində,  həm   güneyində,  həm  də  qüzeyində   bulaqlar  çox  idi.   Ona  görə  də   biçənəklərdə  də  ot   bol  olardı.   80-ci  illərdə   bu   bulaqların   əksəriyyətini   kənd   camaatı   həyətlərə   çəkmişlər.   Dana  damı  və  Dəlmə  ərazisində  olan  bulaqlar  Əyircə   cayı  ilə   Göyçə    gölünə   tökülürdü.

2,689 thoughts on “Toxlucanın tarixi”

  1. Nice post. I used to be checking constantly this weblog and I am
    impressed! Extremely useful info particularly the final section 🙂
    I deal with such info much. I used to be looking for this certain info for a long time.
    Thank you and good luck.

  2. Wonderful work! That is the kind of info that are meant to be shared across the internet.

    Disgrace on Google for no longer positioning this submit higher!
    Come on over and talk over with my web site . Thank you =)

  3. Hi there this is somewhat of off topic but I was wanting to know if blogs
    use WYSIWYG editors or if you have to manually code with HTML.
    I’m starting a blog soon but have no coding experience so I wanted to get advice from someone with experience.
    Any help would be enormously appreciated!

  4. Very good blog you have here but I was curious if you knew of any community forums that cover the same topics talked about in this article?
    I’d really like to be a part of community where
    I can get advice from other knowledgeable people that share
    the same interest. If you have any recommendations, please let me know.
    Cheers!

  5. I’m extremely impressed with your writing skills as well as with the layout on your weblog.

    Is this a paid theme or did you modify it yourself?
    Anyway keep up the excellent quality writing, it is rare to see a nice blog
    like this one these days.

  6. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems
    as though you relied on the video to make your point. You definitely know
    what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos
    to your weblog when you could be giving us something informative to read?

  7. You’re so interesting! I don’t think I’ve read through anything like this
    before. So wonderful to find another person with original thoughts on this topic.
    Really.. thank you for starting this up. This site is
    something that is needed on the web, someone with a little originality!

  8. I’m truly enjoying the design and layout of your site.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a designer to create your theme?

    Outstanding work!

  9. My brother suggested I might like this website.
    He was entirely right. This post truly made my day. You can not imagine simply how much time I had spent for
    this info! Thanks!

  10. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each
    time a comment is added I get three e-mails with the
    same comment. Is there any way you can remove me from that service?
    Appreciate it!

  11. Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.

    Any suggestions would be greatly appreciated.

  12. Asking questions are actually good thing if
    you are not understanding anything fully, but this article offers nice
    understanding yet.

  13. It’s remarkable designed for me to have a web page, which
    is valuable in favor of my knowledge. thanks admin

  14. Terrific article! That is the kind of info that are meant to be shared around the
    internet. Disgrace on the seek engines for now not positioning this publish higher!
    Come on over and discuss with my website . Thank you =)

  15. Attractive section of content. I simply stumbled upon your site and in accession capital to say that I
    acquire in fact enjoyed account your weblog posts.
    Anyway I will be subscribing for your augment and even I fulfillment you get
    entry to constantly rapidly.

  16. Hi! I know this is somewhat off topic but I was wondering if you knew where I could
    get a captcha plugin for my comment form? I’m using the same
    blog platform as yours and I’m having trouble finding one?
    Thanks a lot!

  17. I do not even know how I ended up right here, but I thought this put up was once good.
    I do not know who you are however definitely you’re going to a famous
    blogger for those who aren’t already. Cheers!

  18. I blog quite often and I seriously appreciate your
    content. This article has really peaked my interest.
    I’m going to take a note of your website and keep checking for new information about once
    per week. I opted in for your Feed too.

  19. Great blog here! Also your web site loads up very fast! What host are you using?
    Can I get your affiliate link to your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol

  20. Howdy! This is my 1st comment here so I just wanted to
    give a quick shout out and tell you I really enjoy reading through your posts.
    Can you recommend any other blogs/websites/forums that
    cover the same topics? Thanks a ton!

  21. When I originally commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get three emails with the same comment.
    Is there any way you can remove me from that service?
    Appreciate it!

  22. I am not sure where you are getting your information, but great topic.
    I needs to spend some time learning much more or understanding more.
    Thanks for great info I was looking for this information for my mission.

  23. hi!,I love your writing very a lot! proportion we communicate extra approximately your article on AOL?
    I need an expert in this space to unravel my problem.
    May be that is you! Looking ahead to look you.

  24. It’s actually a nice and helpful piece of info. I’m glad
    that you shared this helpful information with us.
    Please stay us informed like this. Thanks for sharing.

  25. Hello just wanted to give you a quick heads up.

    The words in your post seem to be running off the
    screen in Safari. I’m not sure if this is a formatting issue or something to do with browser compatibility but I thought I’d post to
    let you know. The design look great though! Hope you get the
    problem fixed soon. Many thanks

  26. Oh my goodness! Awesome article dude! Many thanks,
    However I am experiencing issues with your RSS. I don’t understand the reason why I
    am unable to join it. Is there anybody getting the same RSS issues?
    Anyone who knows the solution can you kindly respond? Thanx!!

  27. Hello there, I discovered your web site by means of Google whilst looking for a comparable topic, your website got here up, it seems good.
    I’ve bookmarked it in my google bookmarks.
    Hi there, just turned into alert to your weblog through
    Google, and located that it’s really informative.
    I am gonna watch out for brussels. I will appreciate in the event you
    proceed this in future. A lot of other folks
    shall be benefited from your writing. Cheers!

  28. I simply wished to say thanks all over again. I do not know the things I might have created without those recommendations shared by you directly on that concern. It was a real distressing difficulty in my opinion, however , seeing this expert way you managed it made me to jump for joy. I am happier for your assistance as well as expect you realize what an amazing job that you’re accomplishing instructing some other people by way of a site. Most likely you’ve never come across any of us.

  29. This is the perfect website for everyone who wants to find out about this topic.
    You realize a whole lot its almost tough to argue with you (not that I actually will need to…HaHa).
    You certainly put a fresh spin on a subject that has
    been written about for ages. Great stuff, just wonderful!

  30. Howdy! Quick question that’s completely off topic. Do you know how to
    make your site mobile friendly? My website looks weird when browsing from my iphone 4.
    I’m trying to find a theme or plugin that might be able to resolve this
    issue. If you have any recommendations, please share. Many thanks!

  31. Hi! I just wish to offer you a big thumbs up
    for the great information you have here on this post.

    I’ll be coming back to your web site for more soon.

  32. Thisbloghas somedifferentviewpoints whencompared to theother articlesI’veread. I have been looking everywhere for this! You appear to know a lot about this.

  33. I was recommended this website by my cousin. I’m not sure whether this
    post is written by him as no one else know such detailed about my trouble.

    You’re incredible! Thanks!

  34. Cool blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
    A theme like yours with a few simple tweeks would really make
    my blog shine. Please let me know where you got your theme.

    Thanks a lot

  35. I think this is among the most vital information for me. And i
    am glad reading your article. But wanna remark on some general things, The
    site style is great, the articles is really great :
    D. Good job, cheers

  36. I believe that is one of the such a lot important info for me.
    And i am glad studying your article. However should observation on some basic issues, The site taste is great,
    the articles is really nice : D. Just right process,
    cheers

  37. Wow, superb blog format! How lengthy have you ever been running a blog for?
    you made running a blog look easy. The total look of your web site is excellent, let alone the content!

  38. Hey there! I’ve been following your site for some time now and finally got the bravery to go ahead and give you
    a shout out from Kingwood Texas! Just wanted to
    say keep up the great job!

  39. 먹튀사이트, 먹튀검증 먹튀사이트 먹튀폴리스입니다.
    먹튀폴리스는 신규는 물론 오픈된 먹튀사이트를 철저히
    먹튀검증하여 먹튀없는 시대를 만들어가고
    있습니다. 먹튀폴리스를 사랑하는 여러분의
    많은 호응바랍니다. 여러분의 충실한 검증사이트가 되도록
    노력하겠습니다.

  40. Unquestionably imagine that that you said.
    Your favourite justification appeared to be at the internet the easiest
    factor to keep in mind of. I say to you,
    I certainly get irked even as other folks think about concerns that they just do not understand about.
    You managed to hit the nail upon the top and
    defined out the entire thing with no need side effect ,
    other folks can take a signal. Will probably be back to get
    more. Thank you

  41. Wonderful beat ! I wish to apprentice whilst you
    amend your website, how can i subscribe for a blog web site?
    The account helped me a appropriate deal. I have
    been a little bit acquainted of this your broadcast offered vibrant
    clear concept

  42. I was very happy to uncover this web site. I wanted to thank you for your time just for this wonderful read!!
    I definitely appreciated every part of it and I have you book marked to look at new information on your site.

  43. Amazing blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own blog soon but I’m a little lost on everything.
    Would you propose starting with a free platform like WordPress or go
    for a paid option? There are so many choices out there that I’m completely overwhelmed ..
    Any recommendations? Kudos!

  44. Hey There. I discovered your blog using msn.
    That is a really neatly written article. I will be sure to bookmark it
    and come back to read extra of your useful information. Thank
    you for the post. I will definitely comeback.

  45. Heya i’m for the first time here. I found this
    board and I find It truly useful & it helped me out a lot.
    I hope to give something back and aid others like you helped me.

  46. Hi there, just became aware of your blog through Google,
    and found that it is truly informative. I am gonna watch
    out for brussels. I’ll appreciate if you
    continue this in future. Many people will be benefited from your writing.
    Cheers!

  47. Hi there! Would you mind if I share your blog with my twitter group?

    There’s a lot of folks that I think would really enjoy your content.

    Please let me know. Thank you

  48. Yesterday, while I was at work, my sister stole my iphone and tested
    to see if it can survive a thirty foot drop, just so she can be a youtube sensation.
    My iPad is now broken and she has 83 views. I know this is completely
    off topic but I had to share it with someone!

  49. In California, the budget has gone from a $21 billion surplus to a $54.3 billion deficit in a matter of months, decimated by the economic demands of the pandemic.

  50. The CDC has been looking at antibody tests done across the country to see how many people had past infections that were not diagnosed at the time, said director Dr. Robert Redfield. It is seeing many more cases than have been reported officially.

  51. Arizona Gov. Doug Ducey said at a press conference he wouldn’t talk much about “gating criteria” for lessening restrictions, saying “Arizona is on pause.”

  52. The state has added about 2,700 new cases per day over the seven days that ended Tuesday. Adjusted for population, that’s about 38 new cases per 100,000 people per day.

  53. “We are where we are,” the governor said at a press conference. “I didn’t say we’re going to go on to the next phase.” He added later: “We never anticipated necessarily doing anything different, in terms of the next phase at this point.”

  54. Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Thank you

  55. Thanks for your personal marvelous posting! I certainly
    enjoyed reading it, you’re a great author.
    I will remember to bookmark your blog and may come back very soon. I want to encourage yourself to
    continue your great posts, have a nice holiday weekend!

  56. Greate article. Keep posting such kind of info on your blog.
    Im really impressed by it.
    Hello there, You have done a great job.
    I will definitely digg it and for my part recommend to my
    friends. I am confident they’ll be benefited from this
    website.

  57. Great blog here! Also your website loads up fast!
    What host are you the usage of? Can I get your associate link for
    your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol

  58. What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It positively helpful and
    it has helped me out loads. I am hoping to give a contribution & aid other customers like its aided me.
    Great job.

  59. You really make it seem so easy with your presentation but I find this matter
    to be really something which I think I would never understand.
    It seems too complicated and extremely broad for me. I am looking forward
    for your next post, I will try to get the hang of it!

  60. Awesome site you have here but I was wondering if you knew
    of any community forums that cover the same topics discussed
    in this article? I’d really love to be a part of community where I can get feed-back from other experienced people that share the
    same interest. If you have any recommendations, please let me know.

    Bless you!

  61. I have been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours.

    It’s pretty worth enough for me. In my view,
    if all webmasters and bloggers made good content
    as you did, the net will be a lot more useful than ever before.

  62. Hi, I do think this is an excellent blog. I stumbledupon it 😉 I am going to revisit once
    again since I saved as a favorite it. Money and
    freedom is the best way to change, may you be rich and continue to guide others.

  63. This is a great tip particularly to those fresh to the blogosphere.
    Short but very precise info… Many thanks for sharing this one.
    A must read post!

  64. great points altogether, you simply received a brand new reader.
    What might you suggest about your put up that you simply made a few days
    ago? Any sure?

  65. Does your website have a contact page? I’m having problems locating it
    but, I’d like to shoot you an email. I’ve got some suggestions for your blog you might
    be interested in hearing. Either way, great website and I look forward to seeing it improve over
    time.

  66. I do consider all the ideas you’ve introduced in your post.
    They’re very convincing and can certainly work. Still, the posts are very brief for newbies.
    May just you please prolong them a little from subsequent time?

    Thanks for the post.

  67. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi dominoqq png cara bermain dominoqq indonesiahttp://www.pygz888.com/space-uid-2645154.html download dominoqq versi baru klik dominoqq

  68. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi pelangi dominoqq rumus dominoqqhttp://www.maikefu.net/home.php?mod=space&uid=30232&do=profile&from=space live chat dominoqq klik dominoqq

  69. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi mejaqq.com agen judi
    poker dominoqq bandarq online terbesar di asia cara bermain dominoqq bagi pemulahttps://en.datefiction.com/index.php/User:ClintonFoy07706 pokerpelangi
    dominoqq situs judi dominoqq

  70. Definitely believe that which you said. Your favorite justification appeared to
    be on the internet the easiest thing to be aware of.

    I say to you, I definitely get annoyed while people consider worries that they just don’t know about.
    You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side-effects , people could
    take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  71. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi dominoqq online
    co download pkv games bandarq dominoqq versi 153https://m.mijian4.info/space-uid-803568.html dominoqq
    mudah menang situs poker online dominoqq

  72. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi dewa
    dominoqq central dominoqq info core defaulthttps://www.baolixue.com/home.php?mod=space&uid=345847&do=profile&from=space tips menang bermain dominoqq bandarq bandarkiu dominoqq qq online domino 99 online

  73. Hmm is anyone else encountering problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to determine if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any responses would be greatly appreciated.

  74. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I have really enjoyed browsing your
    blog posts. In any case I will be subscribing to your feed and I hope you
    write again soon!

  75. Oh my goodness! Incredible article dude! Many thanks, However I
    am going through difficulties with your RSS. I don’t know why I am unable to subscribe to
    it. Is there anyone else getting the same RSS issues? Anybody
    who knows the solution can you kindly respond? Thanks!!

  76. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi musimqq.net agen bandar q domino qiu qiu aduqq dominoqq poker online indonesia hidup dominoqqhttp://www.foruminsegnanti.it/modules.php?name=Your_Account&op=userinfo&username=IsabellLov free download dominoqq domino 99 – pulsa dominoqq

  77. It is in reality a great and helpful piece of info. I’m satisfied
    that you simply shared this useful information with us.
    Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

  78. May I just say what a comfort to uncover someone that genuinely knows what they are discussing online.
    You definitely realize how to bring an issue to light and make it important.

    More people ought to look at this and understand this
    side of the story. It’s surprising you are not more popular since you most certainly possess the gift.

  79. My partner and I stumbled over here coming from a different page and thought I
    may as well check things out. I like what I see so now i’m following you.
    Look forward to going over your web page again.

  80. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi
    dominoqq download apk om dominoqqhttp://www.xiuwusd.com/home.php?mod=space&uid=97344&do=profile tips
    menang bermain dominoqq download dominoqq apk

  81. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi jempol dominoqq dominoqq online
    bandarq qiu qiu online poker dominobethttp://yeqidi.top/home.php?mod=space&uid=75602&do=profile&from=space login pkv dominoqq dominoqq 2018

  82. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi domino 99 – pulsa
    dominoqq hack tool agen \dominoqqhttps://www.sylhet786.com/forums/users/omarmadigan007/edit/?updated=true/users/omarmadigan007/ kode referal dominoqq member dominoqq

  83. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi panduan cara bermain dominoqq agen judi dominoqq terbaruhttps://www.hainantoucai.com/home.php?mod=space&uid=662508&do=profile&from=space dominoqq apk dominoqq top fun

  84. I have been surfing online greater than three hours lately,
    but I by no means found any interesting article like yours.

    It’s pretty price sufficient for me. Personally, if all site owners and bloggers made excellent content material as you probably did, the internet shall
    be much more useful than ever before.

  85. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi dominoqq jackpot dominoqq modalqqhttp://www.jsgcks.com/home.php?mod=space&uid=152175&do=profile&from=space www dominoqq bonus new member dominoqq

  86. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi top
    up dominoqq bandarqq365.com situs bandarq bandar poker dominoqq adu q poker online
    sakong online terpercayahttps://esichao.com/home.php?mod=space&uid=112307&do=profile&from=space dominoqq rajapoker yahotogel – situs
    judi poker togel dominoqq online terpercaya

  87. Hi there! I know this is kind of off topic but I was
    wondering which blog platform are you using
    for this website? I’m getting sick and tired of WordPress
    because I’ve had issues with hackers and I’m looking at options for another platform.

    I would be awesome if you could point me in the direction of a good platform.

  88. Hi there exceptional blog! Does running a blog such as this require a large amount of work? I’ve no knowledge of programming however I had been hoping to start my own blog in the near future. Anyway, if you have any ideas or techniques for new blog owners please share. I understand this is off topic however I simply wanted to ask. Cheers!|

  89. This is very interesting, You are a very skilled blogger.
    I’ve joined your feed and look forward to seeking more of your wonderful post.
    Also, I’ve shared your website in my social networks!

  90. Oh my goodness! Awesome article dude! Thank you, However I
    am experiencing problems with your RSS. I don’t know
    why I can’t join it. Is there anybody having similar RSS problems?

    Anyone that knows the solution can you kindly respond?
    Thanx!!

  91. Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you’re just too excellent.
    I actually like what you have acquired here, really like what you’re stating and the way
    in which you say it. You make it entertaining and you still care for to keep it wise.
    I cant wait to read far more from you. This is really a terrific website.

  92. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi permainan dominoqq online free download dominoqqhttp://www.chiangshistory.org/home.php?mod=space&uid=18402&do=profile&from=space join dominoqq agen poker dominoqq online
    indonesia

  93. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi agen situs judi poker
    dominoqq bandarq online terpercaya dominoqq 365https://blackdiamond-casino.com/forum/profile.php?id=474893 situs dominoqq manilaqq merupakan susunan kartu
    dominoqq

  94. Heya just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the images aren’t loading properly.
    I’m not sure why but I think its a linking issue.
    I’ve tried it in two different web browsers and both show the same outcome.

  95. Its like you read my mind! You appear to know so much about this, like you
    wrote the book in it or something. I think
    that you could do with some pics to drive the
    message home a bit, but other than that, this is excellent blog.
    A great read. I will definitely be back.

  96. I was curious if you ever considered changing the layout of your site?
    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 images.

    Maybe you could space it out better?

  97. I love what you guys tend to be up too. This type of clever work and reporting!
    Keep up the awesome works guys I’ve incorporated you
    guys to my own blogroll.

  98. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi situs poker onlinedominoqqaduqqbandarq online
    terpercaya daftar judi dominoqqhttps://whiteday.me/index.php/%E5%88%A9%E7%94%A8%E8%80%85:WilbertHeisler6 incarqq.net
    agen poker, bandar q, dominoqq, aduq, sakong, bandar poker, capsa online
    terpercaya dominoqq online 24 jam

  99. I do not know whether it’s just me or if perhaps everybody else encountering issues with your site.
    It appears as though some of the text within your content are running off
    the screen. Can somebody else please provide feedback and let me know if this is happening to them too?
    This may be a problem with my web browser because I’ve had this
    happen previously. Thanks

  100. Currently it sounds like Drupal is the top blogging platform available right now.
    (from what I’ve read) Is that what you’re using on your
    blog?

  101. Hey There. I found your blog using msn. This is a really well written article.
    I’ll make sure to bookmark it and return to read more of your useful info.

    Thanks for the post. I’ll definitely comeback.

  102. I feel this is among the so much significant information for me.
    And i’m satisfied reading your article. However want to observation on some
    general issues, The web site taste is great, the articles is in point of
    fact excellent : D. Just right task, cheers

  103. Awesome blog! Do you have any recommendations for
    aspiring writers? I’m planning to start my own blog soon but I’m a little
    lost on everything. Would you advise starting with a free platform like
    Wordpress or go for a paid option? There are so many choices out there that I’m totally confused ..

    Any ideas? Thank you!

  104. Hello! This is my first comment here so I just wanted to give a
    quick shout out and say I genuinely enjoy reading through your
    articles. Can you recommend any other blogs/websites/forums that cover the same topics?
    Thanks a lot!

  105. I know this site gives quality dependent articles and other stuff, is there any other website which presents these kinds of data
    in quality?

  106. Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi
    download lagu kangen band download lagu peterpan full
    albumhttp://diogenes.ru/bitrix/redirect.php?event1=out&event2=&event3=&goto=http%3A%2F%2Fombudsman.uz%2Fbitrix%2Frk.php%3Fgoto%3Dhttp%253A%252F%252F1-profit.ru%252Fbitrix%252Fredirect.php%253Fevent1%253D%2526event2%253D%2526event3%253D%2526goto%253Dhttps%253A%252F%252Fwww.elagu.org%252Fmusics%252F download lagu isyana sarasvati – keep being you free download lagu mp3

  107. Thanks for sharing your thoughts. I truly appreciate your efforts and I will be waiting for your further write ups thank you once again.

  108. Hello this is somewhat of off topic but I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or
    if you have to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding expertise so I wanted to get advice from
    someone with experience. Any help would be enormously appreciated!

  109. Great post. I was checking continuously this blog and I am impressed!
    Very helpful info specially the last part 🙂 I care for such information much.
    I was looking for this particular information for a long
    time. Thank you and best of luck.

  110. Hello there, I found your web site by the use of Google even as searching
    for a related matter, your website got here up, it seems to be great.
    I have bookmarked it in my google bookmarks.

    Hi there, just changed into aware of your blog
    through Google, and located that it is really informative. I am
    gonna be careful for brussels. I will appreciate should you proceed this in future.

    Lots of other folks might be benefited out of your writing.
    Cheers!

  111. Greetings, I believe your blog may be having browser compatibility problems.
    When I take a look at your site in Safari, it looks fine but when opening
    in I.E., it’s got some overlapping issues. I just wanted to give you a quick heads up!
    Besides that, excellent website!

  112. I think this is among the most significant info for
    me. And i’m glad reading your article. But wanna remark
    on few general things, The web site style is perfect, the articles is really excellent
    : D. Good job, cheers

  113. 먹튀사이트, 먹튀검증 먹튀사이트 슈어맨입니다.
    슈어맨은 신규는 물론 오픈된 먹튀사이트를 철저히 먹튀검증하여 먹튀없는 시대를 만들어가고 있습니다.
    먹튀폴리스를 사랑하는 여러분의 많은 호응바랍니다.
    여러분의 충실한 검증사이트가 되도록 노력하겠습니다.

  114. Thanks for a marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you could be a great author.I will be sure to bookmark your blog and will often come back someday.
    I want to encourage you to continue your great writing, have a nice
    holiday weekend!

  115. The Defense Department said late Monday that there is “no corroborating evidence” to support the explosive New York Times report last week that said the Russian military offered bounties to Taliban-linked militants to kill U.S. troops in Afghanistan.

  116. You need to be a part of a contest for one of the highest quality sites on the
    internet. I most certainly will recommend this site!

  117. This is really attention-grabbing, You are a very professional
    blogger. I have joined your rss feed and look ahead to seeking extra
    of your great post. Also, I’ve shared your website in my social networks

  118. Oh my goodness! Impressive article dude! Thanks, However I am going through problems with your RSS.
    I don’t understand why I can’t subscribe to it.
    Is there anybody having similar RSS issues? Anybody who knows the answer will you kindly respond?
    Thanks!!

  119. Pretty element of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to claim that I get actually enjoyed account your blog posts. Anyway I’ll be subscribing on your augment and even I success you get entry to persistently fast.

  120. Hello there! I know this is kind of off topic
    but I was wondering which blog platform are you using
    for this site? I’m getting tired of WordPress because I’ve had problems with hackers and I’m looking at
    options for another platform. I would be awesome if you could point
    me in the direction of a good platform.

  121. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though
    you relied on the video to make your point. You clearly know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting videos to your weblog when you could be giving us something enlightening to read?

  122. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you
    wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the
    message home a bit, but other than that, this is wonderful blog.
    A great read. I’ll certainly be back.

  123. Hi exceptional website! Does running a blog similar to this take a great deal of work?

    I have no expertise in coding however I had been hoping to
    start my own blog in the near future. Anyways, should you have any suggestions or tips for new blog owners please share.

    I know this is off subject but I simply wanted
    to ask. Appreciate it!

  124. This is very interesting, You’re a very skilled blogger.
    I’ve joined your feed and look forward to seeking more of your
    great post. Also, I have shared your website in my
    social networks!

  125. My spouse and I stumbled over here from a different page and thought I should
    check things out. I like what I see so i am just following you.
    Look forward to looking at your web page for a second time.

  126. Everyone loves what you guys are usually up too.
    This kind of clever work and reporting! Keep up the superb works guys I’ve included you guys to my own blogroll.

  127. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was once good.
    I don’t know who you might be however certainly you’re going to a well-known blogger in case you are not already.
    Cheers!

  128. Greetings! I know this is kinda off topic but I was wondering which blog
    platform are you using for this website? I’m getting sick and tired of WordPress because I’ve had issues with hackers and I’m looking at alternatives for another platform.
    I would be fantastic if you could point me in the direction of a good platform.

  129. Do you have a spam issue on this site; I also am a blogger, and
    I was wanting to know your situation; we have created some nice methods and we are looking to exchange strategies with
    others, be sure to shoot me an email if interested.

  130. The other day, while I was at work, my sister stole my iPad and tested to see if it can survive a thirty
    foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is
    now destroyed and she has 83 views. I know this is completely off topic
    but I had to share it with someone!

  131. The solar team did a fantastic job and showed up at the
    appointed times-how refreshing. Mostly I want to say what great customer service this company has!

    Quickest to get the job done, best price, and great quality products and installers.
    Would recommend this company to anyone looking to
    go solar. Very professional
    They did a great job reinstalling my Solar Panels after I
    had replaced my roof. Thanks!
    Extremely professional, knowledgeable and honest.
    Working with SKR Solar was like having family recommending, advising
    and steering me in the right direction in the solar world.

    Should be the only solar company you look for. The staff at SKR solar is,
    respectfull, they show up on time and will do whatever is necessary to fix your problem, the correct way.
    Done business with two other solar companies but have thrown out their business cards.
    SKR Solar is the only one for me and should be for you.

  132. Pretty section of content. I just stumbled upon your blog and
    in accession capital to assert that I get in fact enjoyed account
    your blog posts. Any way I will be subscribing to your
    feeds and even I achievement you access consistently fast.

  133. Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading?
    I’m trying to find out if its a problem on my end or if it’s the blog.
    Any suggestions would be greatly appreciated.

  134. I’ve been browsing online greater than 3 hours these days, but I by no means
    discovered any interesting article like yours. It is pretty value sufficient for me.
    Personally, if all site owners and bloggers made just right content
    as you probably did, the web might be much more helpful than ever before.

  135. I’m curious to find out what blog system you’re working with?
    I’m experiencing some small security issues with my latest blog and I’d like to find something more safeguarded.
    Do you have any recommendations?

  136. Your style is very unique compared to other folks I have read stuff from.
    Thanks for posting when you’ve got the opportunity, Guess I will just book mark this page.

  137. wonderful put up, very informative. I wonder why the other experts of this sector don’t understand this.
    You must continue your writing. I’m sure, you’ve a huge readers’ base already!

  138. I am curious to find out what blog system you have been utilizing?
    I’m having some minor security issues with my latest site and I would like to find something more safeguarded.
    Do you have any suggestions?

  139. Hello it’s me, I am also visiting this site regularly, this site is genuinely nice and the visitors are truly
    sharing fastidious thoughts.

  140. Great beat ! I wish to apprentice while you amend your site, how could i subscribe for a weblog website?
    The account helped me a acceptable deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast provided bright clear
    concept

  141. Good day! I could have sworn I’ve been to your blog before but after browsing through
    many of the posts I realized it’s new to me. Anyways, I’m definitely delighted I came across it and I’ll be bookmarking it and checking back often!

  142. Hey! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I
    can figure things out pretty quick. I’m thinking about making
    my own but I’m not sure where to start. Do you have any tips or
    suggestions? Cheers

  143. I was wondering if you ever considered changing the page layout of your website?
    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of
    content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for only having 1 or two pictures.
    Maybe you could space it out better?

  144. I do not know whether it’s just me or if perhaps everyone else experiencing problems with your website.
    It seems like some of the text on your content are running off the screen. Can someone else please
    provide feedback and let me know if this is happening to them as well?
    This might be a issue with my web browser because I’ve had
    this happen previously. Thanks

  145. Hi, Neat post. There’s a problem along with your web site in web explorer,
    would check this? IE nonetheless is the market leader and a
    huge section of other people will leave out your excellent writing because of this problem.

  146. What’s Taking place i am new to this, I stumbled upon this I’ve found It positively
    helpful and it has helped me out loads. I am hoping to give a contribution &
    help other customers like its aided me. Great job.

  147. I truly love your website.. Pleasant colors & theme. Did you build this amazing site yourself?
    Please reply back as I’m planning to create my own personal blog and
    would love to know where you got this from or just what the theme is
    named. Thank you!

  148. I am really inspired together with your writing abilities and also with
    the format to your blog. Is this a paid subject matter or did
    you modify it yourself? Anyway stay up the excellent high quality writing,
    it is uncommon to see a nice weblog like this one these days..

  149. Having read this I believed it was extremely enlightening.
    I appreciate you spending some time and effort to put this information together.
    I once again find myself spending a lot of time both reading and posting comments.
    But so what, it was still worthwhile!

  150. Hiya! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask.

    Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog article or vice-versa?
    My website goes over a lot of the same topics as yours and I think we could greatly benefit from each other.
    If you are interested feel free to shoot me an email. I look forward to hearing
    from you! Wonderful blog by the way!

  151. Definitely believe that which you stated. Your favorite justification appeared to be on the
    web the simplest thing to understand of. I say to you, I certainly
    get annoyed at the same time as people think about worries that they just don’t recognize about.

    You controlled to hit the nail upon the top as neatly
    as defined out the entire thing without having side-effects ,
    folks can take a signal. Will probably be back to get more.

    Thank you

  152. What’s Going down i am new to this, I stumbled
    upon this I’ve found It absolutely helpful and it has aided
    me out loads. I hope to give a contribution & assist different
    users like its aided me. Good job.

  153. This is the perfect web site for anyone who really wants to
    find out about this topic. You realize a whole lot its almost tough to
    argue with you (not that I personally would want to…HaHa).

    You certainly put a brand new spin on a subject that has been written about for decades.
    Great stuff, just great!

  154. Hi! I simply would like to give you a big thumbs up for your excellent info you’ve got here on this post.
    I’ll be returning to your web site for more soon.

  155. My brother recommended I may like this website.
    He used to be entirely right. This put up truly made my day.
    You can not imagine just how so much time I had spent for this info!
    Thank you!

  156. I’ve been browsing on-line greater than 3 hours as of late, but
    I by no means discovered any interesting article like yours.
    It’s lovely value enough for me. In my opinion, if all website owners and
    bloggers made just right content material as you probably did, the
    net might be a lot more helpful than ever before.

  157. Excellent pieces. Keep writing such kind of information on your site.
    Im really impressed by your site.
    Hi there, You have done an incredible job. I will definitely digg it and personally recommend to my friends.
    I am confident they will be benefited from this web site.

  158. Your method of explaining the whole thing in this post is really pleasant, every one can effortlessly know it, Thanks
    a lot.

  159. This design is wicked! You most certainly know how to keep a reader entertained.

    Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well,
    almost…HaHa!) Great job. I really loved what
    you had to say, and more than that, how you presented it.
    Too cool!

  160. Your style iis so unique in comparison to other
    peoople I have read stuff from. I appreciate you for posting when you have the opportunity,
    Guess I will just bookmark this site.

  161. Hello exceptional blog! Does running a blog like this take
    a massive amount work? I’ve no understanding of programming but I had been hoping to start my
    own blog in the near future. Anyway, if you have any recommendations or tips for new
    blog owners please share. I know this is off topic but I just had to
    ask. Thanks!

  162. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a friend who was conducting a little
    research on this. And he actually ordered me breakfast simply because I found it for him…
    lol. So allow me to reword this…. Thanks for the meal!!

    But yeah, thanx for spending time to talk about
    this subject here on your blog.

  163. Very nice post. I just stumbled upon your blog and wished to say that
    I have really enjoyed surfing around your blog posts.
    After all I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  164. May I just say what a relief to uncover someone
    that actually knows what they’re talking about over the internet.
    You definitely know how to bring an issue to light and make it important.
    More people need to look at this and understand this side
    of the story. I can’t believe you aren’t more popular because you
    most certainly have the gift.

  165. This design is incredible! You certainly know how to keep a reader amused.
    Between your wit and your videos, I was almost
    moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Great job.
    I really enjoyed what you had to say, and more than that, how
    you presented it. Too cool!

  166. I wanted to thank you for this wonderful read!!
    I certainly loved every little bit of it. I have you book marked to check out new
    stuff you post…

  167. Heya i’m for the primary time here. I found this board and I to find It really helpful &
    it helped me out a lot. I hope to present something again and help others
    such as you helped me.

  168. Are you looking for escort girls in Tel Aviv ?18escortgirls can make you Want to spend quality
    young escort girls in your home or hotel?
    Searching for Russian escorts, Ethiopian escorts or VIP escorts?
    Trying to find escort services in Tel Aviv with the fantastic way to obtain 18escortgirls Index can fulfill your entire fantasies discreetly.

  169. You really make it appear so easy along with your presentation but I
    find this matter to be actually one thing which I feel I would never understand.
    It seems too complex and extremely wide for me. I am
    taking a look forward in your next post, I will try to get the dangle of it!

  170. Hey there! Someone in my Facebook group shared this website with us so I came to check it out.
    I’m definitely loving the information. I’m bookmarking and
    will be tweeting this to my followers! Excellent blog and superb design.

  171. Its such as you read my thoughts! You seem to understand
    a lot about this, like you wrote the e book in it or something.
    I feel that you simply can do with a few p.c.
    to pressure the message house a little bit, however instead of that, that is great blog.

    An excellent read. I’ll certainly be back.

  172. Greetings from Idaho! I’m bored to death at work so I decided to
    check out your site on my iphone during lunch break. I really
    like the info you present here and can’t wait to take
    a look when I get home. I’m surprised at how fast your blog loaded on my cell phone ..
    I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, excellent site!

  173. Link exchange is nothing else however it
    is just placing the other person’s web site link on your
    page at appropriate place and other person will also do same for you.

  174. I’m not sure where you’re getting your info, but great topic.

    I needs to spend some time learning more or understanding
    more. Thanks for fantastic info I was looking for this info for my
    mission.

  175. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to
    be actually something that I think I would never understand.
    It seems too complex and very broad for me. I am looking forward for your next post,
    I will try to get the hang of it!

  176. Have you ever thought about writing an e-book or guest authoring on other websites?
    I have a blog based upon on the same information you discuss
    and would love to have you share some stories/information. I
    know my subscribers would appreciate your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an e-mail.

  177. Hi i am kavin, its my first time to commenting anywhere, when i read this article i thought i could
    also create comment due to this sensible article.

  178. Just want to say your article is as surprising. The clarity on your submit is simply cool and i
    could think you are knowledgeable in this subject. Well along
    with your permission let me to clutch your RSS feed to keep updated with drawing close post.
    Thank you a million and please keep up the gratifying work.

  179. I have read some excellent stuff here. Certainly worth bookmarking for revisiting.
    I surprise how much effort you set to make the sort of wonderful informative web site.

  180. You can certainly see your enthusiasm in the article you write.

    The sector hopes for more passionate writers such as you who aren’t
    afraid to say how they believe. At all times go after your
    heart.

  181. Thanks for some other informative site. Where else may I
    get that kind of information written in such an ideal approach?
    I’ve a challenge that I’m simply now working on, and I have been on the look out for such info.

  182. I just want to say I’m beginner to blogging and seriously enjoyed this web blog. More than likely I’m going to bookmark your website . You certainly come with remarkable writings. Appreciate it for revealing your web-site.

  183. My relatives all the time say that I am wasting my time here at net, except I know I am getting knowledge
    every day by reading thes fastidious content.

  184. Hi there! Do you know if they make any plugins to assist with Search Engine
    Optimization? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords
    but I’m not seeing very good results. If you know of any please share.

    Thank you!

  185. Good post however , I was wanting to know if
    you could write a litte more on this subject? I’d be very grateful if
    you could elaborate a little bit further. Thank you!

  186. I am really glad to glance at this webpage posts which includes
    lots of useful facts, thanks for providing such information.

  187. Thank you for sharing your thoughts. I really appreciate your efforts and I will be waiting for your next write ups thanks once again.

  188. Hey there! I’m at work browsing your blog from
    my new iphone! Just wanted to say I love reading through your blog and look forward
    to all your posts! Carry on the fantastic work!

  189. Please let me know if you’re looking for a article author for your blog.
    You have some really good articles and I believe I would be a good asset.
    If you ever want to take some of the load off, I’d love to
    write some material for your blog in exchange for a link back to mine.
    Please blast me an email if interested. Thank you!

  190. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.
    You clearly know what youre talking about, why throw
    away your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving
    us something informative to read?

  191. Someone necessarily assist to make significantly posts I’d state.

    This is the first time I frequented your web page and thus
    far? I amazed with the research you made to create
    this particular put up incredible. Magnificent job!

  192. Woah! I’m really loving the template/theme of this website.
    It’s simple, yet effective. A lot of times it’s
    difficult to get that “perfect balance” between usability and
    appearance. I must say that you’ve done a amazing job with this.

    In addition, the blog loads very quick for me on Firefox.
    Outstanding Blog!

  193. We stumbled over here different web page and thought I might check things out.
    I like what I see so now i am following you. Look forward to
    looking into your web page again.

  194. Hello There. I discovered your weblog using msn. This is a really well written article.
    I’ll make sure to bookmark it and come back to learn more
    of your helpful info. Thanks for the post.
    I’ll certainly return.

  195. It is perfect time to make some plans for the future and it’s time to be
    happy. I’ve read this post and if I could I want to suggest you few interesting things or suggestions.
    Maybe you can write next articles referring to this article.
    I want to read more things about it!

  196. My brother recommended I would possibly like this blog. He used to be entirely right.

    This post truly made my day. You can not consider just how much time I had spent for this information! Thank you!

  197. A person necessarily help to make significantly articles I might state.

    This is the very first time I frequented your web page and
    thus far? I amazed with the research you made to make this particular publish
    extraordinary. Wonderful task!

  198. I know this if off topic but I’m looking into starting my
    own blog and was curious what all is needed to get setup?
    I’m assuming having a blog like yours would cost
    a pretty penny? I’m not very web smart so I’m not 100%
    certain. Any recommendations or advice would be greatly appreciated.
    Kudos

  199. Your style is really unique compared to other folks I’ve read stuff from.
    Thanks for posting when you’ve got the opportunity, Guess I will just bookmark this page.

  200. Heya i am for the first time here. I found this board and I find It
    really helpful & it helped me out a lot. I hope to provide something again and help others such as you helped me.

  201. Wow, incredible blog layout! How long have you
    been blogging for? you make blogging look easy. The overall look
    of your site is wonderful, let alone the content!

  202. you’re in reality a good webmaster. The website loading velocity is
    incredible. It kind of feels that you’re doing any distinctive trick.
    Furthermore, The contents are masterwork.
    you have done a wonderful activity on this matter!

  203. Hey very cool web site!! Guy .. Excellent .. Wonderful ..
    I will bookmark your site and take the feeds also?

    I am satisfied to search out so many useful info here in the submit, we’d like develop more techniques on this regard,
    thanks for sharing. . . . . .

  204. Hello, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just curious if you get a lot of spam feedback?
    If so how do you protect against it, any plugin or anything you can advise?

    I get so much lately it’s driving me mad so any assistance
    is very much appreciated.

  205. Do you have a spam issue on this site; I also am a blogger, and
    I was wanting to know your situation; many of us have created some
    nice practices and we are looking to trade solutions with other folks,
    be sure to shoot me an email if interested.

  206. I am really enjoying the theme/design of your website.
    Do you ever run into any browser compatibility problems? A
    few of my blog audience have complained about my site not operating correctly in Explorer but looks great in Firefox.
    Do you have any suggestions to help fix this issue?

  207. Good way of telling, and nice piece of writing to obtain facts regarding my presentation focus, which i am going to present
    in institution of higher education.

  208. That is really interesting, You are a very skilled blogger.
    I have joined your feed and look ahead to in search of more of your magnificent post.
    Also, I’ve shared your site in my social networks -bhc3j20

  209. An interesting discussion is definitely worth comment.
    I do believe that you should write more about this subject matter,
    it might not be a taboo subject but usually people don’t speak about such subjects.
    To the next! Kind regards!!

  210. Hi are using WordPress for your site platform?
    I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you require any coding
    knowledge to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  211. I think the admin of this site is actually working hard
    in favor of his website, since here every stuff is quality based material.

  212. Oh my goodness! Amazing article dude! Thanks, However I am encountering
    problems with your RSS. I don’t know why I am unable to join it.

    Is there anyone else having the same RSS issues? Anyone that knows the answer can you kindly respond?
    Thanks!!

  213. Hey there fantastic website! Does running a blog like
    this take a massive amount work? I’ve no understanding of computer programming however
    I had been hoping to start my own blog in the near future.
    Anyways, if you have any ideas or tips for new blog owners please share.
    I understand this is off subject but I simply had to ask.
    Many thanks!

  214. Spot on with this write-up, I seriously think this site needs far more attention. I’ll probably be returning to read through more, thanks for the
    information!

  215. When someone writes an post he/she keeps the thought of a
    user in his/her brain that how a user can understand it. So that’s why
    this piece of writing is amazing. Thanks!

  216. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I have truly enjoyed surfing around your
    blog posts. After all I will be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  217. Hey there! Do you use Twitter? I’d like to follow you if that would be
    okay. I’m definitely enjoying your blog and look forward to new updates.

  218. Hi, I do think this is an excellent website. I stumbledupon it 😉 I am going to
    revisit once again since I bookmarked it. Money and freedom is the best way to change,
    may you be rich and continue to guide others.

  219. I have been browsing on-line greater than three hours today, but I by no means discovered any attention-grabbing article like yours.
    It’s beautiful price enough for me. In my view, if all
    website owners and bloggers made good content material as you probably did, the
    net can be a lot more useful than ever before.

  220. Pretty great post. I just stumbled upon your blog and wanted
    to say that I’ve truly loved browsing your weblog posts.
    In any case I will be subscribing to your feed and I hope you write once more
    soon!

  221. Greetings! I’ve been following your weblog for a long time now
    and finally got the courage to go ahead and give you a shout out from New
    Caney Texas! Just wanted to tell you keep up
    the good job!

  222. Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wished to
    say that I have really enjoyed browsing your blog posts.
    In any case I will be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

  223. Howdy I am so delighted I found your website, I really found you by error, while I was researching on Aol for something else, Nonetheless
    I am here now and would just like to say cheers for a remarkable
    post and a all round entertaining blog (I also love the theme/design), I don’t have
    time to look over it all at the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be
    back to read much more, Please do keep up the great work.

  224. I’m really impressed with your writing skills and also with the format to
    your weblog. Is this a paid theme or did you customize it your self?
    Anyway stay up the excellent high quality writing, it’s rare to peer a great weblog like this one nowadays..

  225. Hey there! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came
    to take a look. I’m definitely loving the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my
    followers! Great blog and outstanding design.

  226. You have made some really good points there. I checked on the net for
    more info about the issue and found most individuals will
    go along with your views on this web site.

  227. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and
    now each time a comment is added I get three emails with the same
    comment. Is there any way you can remove people from that service?

    Many thanks!

  228. I’m really impressed with your writing skills as well
    as with the layout on your weblog. Is this a paid theme or did you customize it yourself?
    Either way keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one these days.

  229. Attractive section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital
    to assert that I get actually enjoyed account your blog posts.
    Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently quickly.

  230. With havin so much content and articles do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement?
    My site has a lot of unique content I’ve either created myself or outsourced but it seems
    a lot of it is popping it up all over the internet without
    my agreement. Do you know any solutions to help stop content
    from being ripped off? I’d definitely appreciate it.

  231. When I originally commented I clicked the
    “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a
    comment is added I get three emails with the same
    comment. Is there any way you can remove me from that service?

    Many thanks!

  232. It is appropriate time to make a few plans for the long run and it’s time to be happy.
    I have learn this put up and if I may I want to recommend you few
    attention-grabbing issues or advice. Perhaps you can write next articles relating to this article.
    I desire to learn more things approximately it!

  233. Hi, Neat post. There is a problem along with your website in web explorer, might check this?
    IE nonetheless is the market leader and a large element of folks will pass
    over your great writing due to this problem.

  234. Hey! I know this is sort of off-topic but I needed to ask.
    Does running a well-established blog such as yours require a
    lot of work? I’m brand new to running a blog however I do write in my journal on a
    daily basis. I’d like to start a blog so I will be able to share my own experience and feelings online.
    Please let me know if you have any suggestions or tips for new aspiring blog owners.
    Thankyou!

  235. Greetings! Very helpful advice within this article! It’s the little changes that
    will make the largest changes. Thanks a lot for sharing!

  236. I simply could not go away your website before suggesting that I extremely enjoyed the usual
    information a person supply on your visitors? Is gonna be again often in order to inspect new posts

  237. Hello! I know this is kinda off topic however , I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest authoring
    a blog article or vice-versa? My website addresses a lot of the same subjects as yours
    and I feel we could greatly benefit from each other.
    If you might be interested feel free to shoot me an e-mail.
    I look forward to hearing from you! Great blog by the way!

  238. I am really loving the theme/design of your web site.
    Do you ever run into any internet browser compatibility issues?
    A small number of my blog readers have complained about my site not
    operating correctly in Explorer but looks great in Opera.
    Do you have any ideas to help fix this issue?

  239. Thanks for the good writeup. It if truth be told was a
    leisure account it. Look advanced to more delivered agreeable from you!
    By the way, how can we be in contact?

  240. Thank you for the sensible critique. Me & my neighbor were just preparing to do some research
    on this. We got a grab a book from our area library but I think
    I learned more clear from this post. I’m very glad to see such fantastic information being shared freely out there.
    -sbth4

  241. I don’t know whether it’s just me or if perhaps everybody else encountering problems with your site.
    It appears like some of the written text in your posts are running off the
    screen. Can someone else please provide feedback and let me know if this is happening to them as well?
    This might be a issue with my web browser because I’ve had this happen before.
    Kudos

  242. Hello, i believe that i saw you visited my site
    so i got here to go back the want?.I’m attempting to in finding issues
    to improve my web site!I guess its adequate to use a few of your ideas!!

  243. Excellent pieces. Keep writing such kind of info on your site.

    Im really impressed by your site.
    Hello there, You have done a great job.
    I’ll certainly digg it and personally recommend to my friends.
    I am confident they will be benefited from this website.

  244. What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It positively helpful and it has aided me out loads. I am hoping to give a contribution & assist other customers like its helped me. Great job.|

  245. This design is wicked! You certainly know how to keep a reader
    amused. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my
    own blog (well, almost…HaHa!) Wonderful job.
    I really loved what you had to say, and more than that, how you presented
    it. Too cool!

  246. My brother recommended I might like this web site.
    He was entirely right. This post actually made my day.
    You can not imagine simply how much time I had spent for this
    information! Thanks!

  247. Hello there! This article could not be written any better!

    Reading through this article reminds me of my previous roommate!
    He constantly kept talking about this. I am going to forward this article to him.
    Pretty sure he’s going to have a good read. Thank you for sharing!

  248. Please let me know iff үߋu’rе ⅼooking foг a article writer forr ʏour blog.
    Yoս haᴠe some really good articles ɑnd Ӏ feel I woukd be a goօd asset.

    If you еver want to tak sοme of tһe load ᧐ff, I’d love to write s᧐me material fοr yⲟur blog in exchange
    for a link Ƅack to mine. Please send me an email іf іnterested.
    Kudos!

  249. Your means of telling the whole thing in this piece of
    writing is genuinely nice, all can simply be aware of it, Thanks
    a lot.

  250. We stumbled over here from a different page and thought I might check things out.
    I like what I see so now i am following you. Look forward to finding out
    about your web page for a second time.

  251. Heya this is kinda of off topic but I was wondering
    if blogs use WYSIWYG editors or if you have
    to manually code with HTML. I’m starting a blog soon but have no coding expertise so I wanted to get guidance from someone
    with experience. Any help would be enormously appreciated!

  252. Hi there! I’m at work surfing around your blog from my new iphone 3gs!
    Just wanted to say I love reading your blog and look forward to
    all your posts! Keep up the superb work!

  253. Individuals can place the bet on different online websites which supplies the facility.
    Also, being that they are online, they could offer other related
    goods like bingo, casino games and poker
    for their current clients. Both involve a risky proposition, a certain, but both
    may also claim that you will find certain trends that will carry over,
    may it be for game day or day trading.

  254. hello!,I really like your writing so so much! percentage we
    be in contact extra approximately your article on AOL?
    I require an expert on this space to unravel my problem.
    Maybe that is you! Having a look forward to look you.

  255. hey there and thank you for your info – I’ve certainly picked up anything new from right
    here. I did however expertise several technical issues
    using this website, as I experienced to
    reload the site many times previous to I could get it to load properly.
    I had been wondering if your web hosting is OK? Not that I
    am complaining, but sluggish loading instances times will sometimes affect your placement in google and can damage your high-quality score if ads and
    marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS
    to my e-mail and could look out for a lot more of
    your respective interesting content. Make sure you update
    this again soon.

  256. Way cool! Some very valid points! I appreciate you penning this article and the
    rest of the website is also very good.

  257. Hi there, There’s no doubt that your site could possibly be having internet browser compatibility problems.
    When I look at your site in Safari, it looks fine but
    when opening in IE, it has some overlapping issues.

    I simply wanted to give you a quick heads up! Apart from that, excellent website!

  258. It’s in point of fact a great and useful piece of information. I’m glad
    that you just shared this useful info with us. Please keep us up to date like
    this. Thanks for sharing.

  259. Have you ever thought about publishing an e-book or guest authoring on other sites?
    I have a blog centered on the same ideas you discuss and would love to have you share some stories/information. I know my
    audience would appreciate your work. If you are even remotely interested, feel free to shoot me an email.

  260. Good day I am so excited I found your blog page, I really found you
    by error, while I was looking on Google for something else, Anyhow I am here now
    and would just like to say thanks for a marvelous post and a all round entertaining blog (I also love the theme/design), I don’t have time to look over it all at
    the minute but I have bookmarked it and also added in your RSS feeds,
    so when I have time I will be back to read a great deal more, Please do keep up the superb b.

  261. Good site you have got here.. It’s hard to find excellent writing like yours these days.
    I truly appreciate people like you! Take care!!

  262. Simply want to say your article is as astonishing.
    The clarity in your post is simply spectacular and i can assume you are an expert on this subject.

    Fine with your permission let me to grab your feed to keep updated with forthcoming post.
    Thanks a million and please carry on the enjoyable work.

  263. hello!,I like your writing very so much! percentage we communicate extra about your article on AOL?
    I require a specialist in this house to resolve my problem.
    May be that’s you! Looking ahead to peer you.

  264. Thanks for a marvelous posting! I definitely enjoyed reading it, you might be a great author.
    I will make certain to bookmark your blog and definitely will come back in the future.

    I want to encourage you to definitely continue your great job,
    have a nice afternoon!

  265. Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or
    something. I think that you can do with some pics to drive
    the message home a little bit, but instead of that,
    this is excellent blog. A fantastic read. I will certainly be back.

  266. Incredible! This blog looks exactly like my old one! It’s on a totally different topic but it has pretty much the same layout and design. Excellent choice of colors!

  267. Aw, this was an incredibly nice post. Spending some time and
    actual effort to produce a very good article… but what can I
    say… I put things off a whole lot and never seem to
    get nearly anything done.

  268. I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you make this
    website yourself or did you hire someone to do it for you?
    Plz reply as I’m looking to create my own blog and would like to find out
    where u got this from. cheers

  269. Do you mind if I quote a couple of your articles as long as I provide credit and sources back to your weblog?
    My blog is in the exact same niche as yours and my visitors would truly benefit from some of the information you
    provide here. Please let me know if this okay with you.
    Regards!

  270. Actually when someone doesn’t know after that its
    up to other visitors that they will help, so here it
    occurs.

  271. Fundamental blackjack strategy needs to be continuously employed to stop casinos from escalating their
    initial advantage. The various types of online casino games are – Black Jack – it
    really is French card game. So, how will you
    pick the best one of many and turn into a consistent member of the internet gambling universe.

  272. When you looked at certain team, you immediately see the team ability and
    likely odds of winning against its opponent.
    The Aggies defense did not have much luck when last week’s loss at San Diego State.
    When the likelihood is 7 to a single, it means you can find 7 times higher odds of win fot it
    team when compared with just 1 times.

  273. Thanks for another excellent post. Where else may just anyone
    get that type of info in such an ideal method of writing?
    I’ve a presentation subsequent week, and I am at the search for
    such information.

  274. Good way of explaining, and pleasant post to obtain data regarding my presentation focus, which i am going
    to deliver in academy.

  275. Aw, this was an exceptionally nice post. Finding
    the time and actual effort to create a great article… but
    what can I say… I put things off a lot and
    don’t manage to get nearly anything done.

  276. Hi! This post could not be written any better! Reading this post reminds me of my good
    old room mate! He always kept chatting about this. I will forward this post to him.
    Pretty sure he will have a good read. Thanks for sharing!

  277. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems
    as though you relied on the video to make your point.

    You clearly know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something informative to read?

  278. Terrific article! That is the type of information that are meant to be shared around the web.
    Shame on the search engines for not positioning this put
    up higher! Come on over and visit my site . Thank you =)

  279. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though
    you relied on the video to make your point. You obviously know
    what youre talking about, why waste your intelligence on just posting
    videos to your blog when you could be giving us something
    informative to read?

  280. It’s amazing in favor of me to have a web page,
    which is helpful designed for my knowledge. thanks admin

  281. Right here is the perfect website for everyone who wants to understand this
    topic. You know a whole lot its almost tough
    to argue with you (not that I really would want to…HaHa).
    You certainly put a fresh spin on a subject which has been written about for
    ages. Excellent stuff, just excellent!

  282. I used to be suggested this blog by means of my cousin.
    I’m now not sure whether this submit is written by way of him as
    no one else recognise such detailed approximately my problem.
    You are wonderful! Thank you!

  283. I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog
    and was curious what all is required to get set up? I’m assuming having a blog
    like yours would cost a pretty penny? I’m not very web smart so I’m
    not 100% sure. Any tips or advice would be greatly appreciated.

    Thanks

  284. When I originally commented I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and from now on each
    time a comment is added I receive 4 emails with the exact same comment.
    Is there an easy method you can remove me from that service?
    Kudos!

  285. Awesome blog! Do you have any tips for aspiring writers?
    I’m planning to start my own blog soon but I’m a little lost on everything.
    Would you suggest starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many options out there that I’m completely overwhelmed ..
    Any suggestions? Thanks a lot!

  286. Hello there, just became alert to your blog through Google,
    and found that it’s truly informative. I’m gonna watch out for brussels.
    I will be grateful if you continue this in future.
    Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  287. I have been surfing online more than 4 hours today,
    yet I never found any interesting article like yours. It’s
    pretty worth enough for me. In my opinion, if all site owners and bloggers
    made good content as you did, the internet will be a
    lot more useful than ever before.

  288. Pretty nice post. I just stumbled upon your weblog and wanted to say that
    I’ve truly enjoyed surfing around your blog posts.
    After all I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

  289. My brother suggested I might like this website. He was totally
    right. This post actually made my day. You can not imagine
    simply how much time I had spent for this info! Thanks!

  290. I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!|

  291. This article was written to give you a nudge in re-decorating .
    direction. You cannot score with all the search engines if not often obtained build up backlinks to one’s site.
    Now tend to be all to be able to make money,
    right?

  292. Hey there! I know this is kinda off topic however , I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog post or vice-versa?

    My blog goes over a lot of the same topics as yours and I think we could greatly
    benefit from each other. If you’re interested feel free
    to send me an e-mail. I look forward to hearing from you!

    Awesome blog by the way!

  293. After checking out a handful of the blog articles on your
    site, I honestly appreciate your way of writing a blog. I book marked
    it to my bookmark webpage list and will be checking back in the
    near future. Please visit my web site as well and tell me how you feel.

  294. Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed.
    There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go
    back! LoL I know this is entirely off topic but I had to tell someone!

  295. Great beat ! I would like to apprentice while you amend
    your site, how could i subscribe for a blog site?
    The account helped me a acceptable deal. I had been a little
    bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

  296. Услуги косметолога
    Быстрый темп жизни, неправильное питание, загрязненная окружающая среда, вечный стресс, вредные привычки – все эти
    перечисленные факторы неблагоприятно сказываются на
    внешнем виде каждого человека.
    Убрать эстетические дефекты, тем самым улучшив внешний картина кожи,
    можно в косметологии в Уфе.

    При обращении к косметологу важно,
    чтобы у него было соответствующее
    медицинское образование. Только в таком случае он
    сможет не всего-навсего ликвидировать внешние дефекты,
    однако также разыскать внутреннюю причину, по которой возникла проблема.

    Процедура омоложения кожи и улучшения ее внешнего состояния — одна из самых популярных
    услуг, за которой обращаются в косметологии, отзывы о каких
    можно проглотить в интернете. Процесс омоложения осуществляется с использованием различных методик, которые
    подбираются в зависимости от индивидуальных показателей
    пациента. Достаточно распространен в косметологии — массаж лица.
    Его проводят с целью улучшения кровообращения, профилактики и лечения любых кожных
    патологий.

    Задать проблема
    Быстрый темп жизни, неправильное
    питание, загрязненная окружающая среда, стабильный стресс, вредные
    привычки – все эти перечисленные факторы неблагоприятно сказываются на внешнем виде каждого
    человека. Убрать эстетические дефекты, тем самым улучшив
    внешний зрелище кожи, можно в косметологии в Уфе.

    При обращении к косметологу важно, дабы у него было соответствующее медицинское образование.

    Только в таком случае он сможет не всего устранить внешние дефекты, но
    также разыскать внутреннюю причину, по которой
    возникла проблема.

    Процедура омоложения кожи и улучшения ее
    внешнего состояния — одна из самых популярных услуг, за которой обращаются в косметологии,
    отзывы о каких можно разобрать в интернете.
    Процесс омоложения осуществляется с использованием различных методик, которые подбираются в зависимости от индивидуальных показателей пациента.
    Достаточно распространен в косметологии — массаж
    лица. Его проводят с целью улучшения кровообращения,
    профилактики и лечения любых
    кожных патологий.

  297. Watching this reminds me of how Japanese manga&anime
    depicts nostalgia for trad. boyhood&manhood. They’re often related to “lucky-sukebe” incident, a male character “accidentally”
    grabbing>femag> charcter’s breasts or “accidentally” seeing>nakedfemng> characters taking a shower.

  298. I’m impressed, I have to admit. Seldom do I encounter a blog that’s both
    equally educative and interesting, and without a doubt, you have
    hit the nail on the head. The issue is something
    that too few men and women are speaking intelligently about.
    Now i’m very happy I stumbled across this in my hunt for something relating to
    this.

  299. When I initially left a comment I seem to have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now every time a comment is added I receive four emails
    with the exact same comment. Perhaps there is a means you are
    able to remove me from that service? Thanks a lot!

  300. What’s up to every body, it’s my first go to see of this
    website; this weblog consists of amazing and
    genuinely excellent data designed for visitors.

  301. Having read this I believed it was rather informative. I appreciate you taking the
    time and energy to put this informative article
    together. I once again find myself personally spending way too much time both reading and
    commenting. But so what, it was still worth it!

  302. Have you ever thought about including a little bit more than just your articles?

    I mean, what you say is valuable and all. But think of if you added some great photos
    or videos to give your posts more, “pop”!

    Your content is excellent but with pics and video clips, this site could
    definitely be one of the very best in its field. Wonderful blog!

  303. We are a bunch of volunteers and starting a new scheme in our community.
    Your site offered us with useful info to work on. You’ve done a formidable process and our entire group shall be thankful to you.

  304. Hmm is anyone else experiencing problems with the images on this blog loading?
    I’m trying to find out if its a problem on my end or
    if it’s the blog. Any responses would be greatly appreciated.

  305. This design is spectacular! You certainly know how to keep a reader amused.
    Between your wit and your videos, I was almost moved to
    start my own blog (well, almost…HaHa!) Great job.
    I really loved what you had to say, and more than that, how
    you presented it. Too cool!

  306. Excellent web site you have here.. It’s difficult to
    find high-quality writing like yours nowadays. I truly appreciate individuals like you!

    Take care!!

  307. I think this is one of the most vital information for me.
    And i am glad reading your article. But want to remark on few general
    things, The web site style is ideal, the articles is really great : D.
    Good job, cheers

  308. Please let me know if you’re looking for a author for your blog. You have some really good posts and I think I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some material for your blog in exchange for a link back to mine. Please send me an email if interested. Many thanks!|

  309. Definitely imagine that which you stated. Your favorite reason seemed to be at the net the simplest thing to keep in mind of.
    I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they plainly do not know about.
    You managed to hit the nail upon the top and also defined out the entire thing without having side-effects , other folks
    can take a signal. Will probably be back to get
    more. Thank you

  310. Hi, i feel that i noticed you visited my weblog thus i got here to
    go back the favor?.I am attempting to to
    find issues to enhance my web site!I guess its good enough to make use of some of
    your ideas!!

  311. I think this is one of the most vital information for me.
    And i’m glad reading your article. But wanna remark on some general
    things, The site style is wonderful, the articles is really great : D.
    Good job, cheers

  312. What’s Going down i am new to this, I stumbled upon this I have found It absolutely helpful and it has aided me out loads.
    I’m hoping to contribute & assist other users like
    its aided me. Great job.

  313. We’re a gaggle of volunteers and starting a brand new scheme in our community.
    Your website offered us with valuable info to work on. You’ve performed an impressive job and our whole
    neighborhood might be grateful to you.

  314. 활을 배우기 시작한 그날부터 몹시 파워볼 숫자합게임은 당첨금은
    적지만 숫자선택게임보다 당첨확률이 높은 부가게임
    입니다. 파트너 제휴 문의는 스카이프 utoto7 로 셀소 23 의 파워볼 복권 당첨자가
    나왔다네요. 이들은 단속을 피하려고 드러내놓고 사설 토토 사이트
    로 부터 이익을 얻어 내는 집단 입니다.
    통협 의 경우 토토 사이트 를 썼던 유저 혹은 토토
    사이트 추천㎝ 5mkm.MBW412.
    합법적인 도박을 못하게 해줄 다양한 부대시설로 라스베이거스
    을 를 다니면서 포커사이트주소 를 찾아다닙니다.
    서울경마결과 하는법에 대해서
    설명한 바와 같이 1xbet은 다양한 베팅을 제공하지만 주로 스포츠 라이브 베팅에 중점을 둡니다.
    라이브 경마예상 검빛 오행경마 베팅팁 검빛경마 경마왕,도쿄 오오이경마 인공지능 경마 명기.
    경마에서의 광범위하고 많은 브랜드 노출과 함께 에미레이트 항공은 경마 대회 관련기관
    경주마 훈련소 및 매력을 상상해보십시오.
    온라인카지노 에서는 난수 생성기가 남은
    카드 수를 평가하지 않아도 블랙 잭 게임 바카라 패턴 보는법을
    알아봅시다. 10년뒤 열었을때 나의 아파트가 되어있을지도 모르니까 말이다,
    플레이어가 블랙잭 카드. 카지노사이트에서 바카라를 이기기
    위해서는 아마도 딜러의 열려있는 패 한장의
    숫자가 4,5,6이면 플레이어가 유리한 상황임을 알게 될겁니다.

  315. Its like you read my mind! You seem to know a lot about this, like you wrote the book in it
    or something. I think that you could do with some pics to drive the message home a little bit, but
    instead of that, this is great blog. A fantastic read.
    I will certainly be back.

  316. Thanks a lot for sharing this with all people you really realize
    what you’re talking about! Bookmarked. Please also talk over with my site =).

    We will have a hyperlink alternate contract among us

  317. Good day! This post couldn’t be written any better!
    Reading through this post reminds me of my old room mate!
    He always kept chatting about this. I will forward this write-up too him.

    Pretty surte he will have a good read. Thanks
    foor sharing!

  318. For most recent information you have to pay a visit world wide web and on the web I found this website as a most excellent web page for hottest updates.

  319. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog
    and wanted to mention that I’ve truly loved surfing around your
    blog posts. In any case I’ll be subscribing on your rss feed and I
    hope you write again soon!

  320. Spot on with this write-up, I truly believe this amazing site needs a great deal more attention. I’ll probably be returning to read more, thanks for the info!

  321. Wonderful blog! I found it while surfing around on Yahoo News.

    Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News?
    I’ve been trying for a while but I never seem to get there!
    Cheers

  322. Good day! I simply wish to offer you a huge thumbs up for your excellent info you have got right here on this post.

    I will be coming back to your website for more soon.

  323. Everyone loves what you guys are usually up too.
    This kind of clever work and exposure! Keep up the awesome works
    guys I’ve added you guys to blogroll.

  324. Awesome website you have here but I was curious if you knew of
    any discussion boards that cover the same topics talked about in this
    article? I’d really like to be a part of group where I can get feed-back from other experienced people
    that share the same interest. If you have any recommendations, please let me know.
    Cheers!

  325. I visited multiple websites except the audio feature for audio songs current at this website is genuinely
    fabulous.

  326. Howdy just wanted to give you a quick heads up and let you know a
    few of the pictures aren’t loading properly. I’m not sure why but I think its a linking issue.

    I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same results.

  327. Excellent weblog here! Additionally your site quite a bit up fast!
    What web host are you the use of? Can I am getting your associate
    hyperlink on your host? I wish my website loaded up as quickly
    as yours lol

  328. What you posted was actually very reasonable.
    However, think about this, what if you added a little content?

    I ain’t saying your information is not good, but suppose you added a post title
    that grabbed people’s attention? I mean Toxlucanın tarixi
    – Toxluca kəndi is kinda vanilla. You should peek at Yahoo’s home page and watch how they create news
    titles to grab people interested. You might try adding a video
    or a related pic or two to get people interested about what you’ve written. In my opinion, it could make your posts a little bit
    more interesting.

  329. An intriguing discussion is worth comment. I do
    think that you should write more on this issue, it
    might not be a taboo subject but generally folks don’t discuss
    such topics. To the next! All the best!!

  330. Encourage your child to talk if they have seen something online that has upset
    them. “Actually, I’ve seen upticks in some of my income because people are home and they want entertainment and they want to get away from all the corona stuff,” Ward told TheWrap.
    We are often told being an adult worker is not
    a protected class, as if it is acceptable to shun us over our legal tax-paying jobs.

    When you plan to watch such porno videos with your partner, make sure that the preferences of you both are taken care of.
    Such websites generally feature a wide range of categories to satisfy diverse preferences.
    Most dating sites offer the ability to see through the local guys and gals pictures so you
    can choose any of your personal tastes. The importance of this concept is such that it has
    led to the a huge demand fro sex experts who offer sex tips.
    It’s a best alternative for the working woman who is career oriented and don’t desire to be involved in a relationship.

  331. Do you mind if I quote a couple of your articles as long as I provide credit
    and sources back to your website? My blog is in the very same niche
    as yours and my users would definitely benefit from some of the information you provide here.
    Please let me know if this okay with you. Thanks!

  332. I am extremely impressed with your writing
    talents and also with the layout in your blog.
    Is that this a paid subject matter or did you customize it
    your self? Either way stay up the nice high quality writing, it’s uncommon to see a
    great weblog like this one nowadays..

  333. You’re so interesting! I don’t think I have read a single thing like that before.
    So nice to find somebody with some genuine thoughts on this subject.
    Really.. many thanks for starting this up. This web site is something that is required on the web,
    someone with a bit of originality!

  334. Hey I know this is off topic but I was wondering
    if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet my newest twitter updates.

    I’ve been looking for a plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you
    would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I
    look forward to your new updates.

  335. I do not know if it’s just me or if everybody else experiencing problems with your site.
    It appears like some of the written text
    on your content are running off the screen. Can someone else
    please comment and let me know if this is happening to them as
    well? This may be a issue with my browser
    because I’ve had this happen previously. Thanks

  336. ampicillin cellular target generic names ampicillin generic name of ampicillin sulbactam ampicillin drug prescriptions ampicillin generic dosage forms ampicillin sodium generic name ampicillin generic principen ampicillin pharmacokinetics animals ampicil

  337. It’s awesome to pay a quick visit this website and reading the views of all colleagues concerning this paragraph, while I am also keen of getting know-how.

  338. This piece of writing presents clear idea in support of the new users of blogging,
    that really how to do running a blog.

  339. With havin so much content and articles do you ever run into any problems of plagorism or copyright infringement?
    My blog has a lot of unique content I’ve either authored myself
    or outsourced but it seems a lot of it is popping
    it up all over the web without my agreement. Do you know any ways to
    help prevent content from being stolen? I’d genuinely appreciate it.

  340. Excellent pieces. Keep posting such kind of info on your blog.
    Im really impressed by your blog.
    Hey there, You’ve performed an excellent job. I will certainly digg it and for my part suggest
    to my friends. I am confident they’ll be benefited from this web site.

  341. Just wish to say your article is as amazing. The clarity in your post is simply nice
    and i can assume you are an expert on this subject.
    Well with your permission let me to grab your
    RSS feed to keep updated with forthcoming post.

    Thanks a million and please keep up the rewarding work.

  342. Undeniably consider that that you said. Your favorite reason appeared to be on the web
    the simplest thing to take into accout of.

    I say to you, I definitely get irked while folks consider worries that they just don’t recognize about.

    You controlled to hit the nail upon the highest and also
    outlined out the entire thing with no need side-effects
    , other folks can take a signal. Will probably be again to get more.

    Thanks -och-ipj10

  343. I’ve been browsing online more than 4 hours today, yet I never found
    any interesting article like yours. It is pretty worth enough
    for me. Personally, if all site owners and bloggers made good content as you
    did, the internet will be a lot more useful than ever before.

  344. Unquestionably imagine that which you said. Your favoreite reason seemed to be at the
    internet the simplest factor too be aware of. I sayy to you,
    I certainly get annoyed whilst people think about concerns
    that they plainly do nnot realize about. Yoou managed tto hit the nail upon the top as smartly
    as outlined out the whole thing with no
    need side-effects , folks could take a signal.
    Will probably be back to get more. Thanks

  345. I was recommended this blog by my cousin. I am not sure whether this post is
    written by him as no one else know such detailed about my trouble.
    You’re incredible! Thanks!

  346. We absolutely love your blog and find almost all of your post’s
    to be precisely what I’m looking for. Does one offer guest writers to write content in your case?
    I wouldn’t mind composing a post or elaborating on a
    few of the subjects you write concerning here.
    Again, awesome weblog!

  347. Very nice post. I simply stumbled upon your weblog and wished to mention that I have truly enjoyed surfing around your blog posts.
    In any case I will be subscribing on your feed and I’m hoping you
    write once more very soon!

  348. What you said was actually very logical. However, what about this?

    suppose you added a little information? I am not saying your content
    is not solid., however suppose you added a
    title that grabbed folk’s attention? I mean Toxlucanın tarixi – Toxluca kəndi is a little vanilla.
    You could glance at Yahoo’s home page and note how they write
    article titles to get people interested. You might try adding a video or a related picture or two to grab readers excited about
    what you’ve got to say. In my opinion, it might make your blog a little bit more interesting.

  349. Hi there very nice blog!! Guy .. Beautiful .. Superb ..
    I’ll bookmark your website and take the feeds also?

    I’m happy to search out so many helpful info right
    here in the publish, we want develop extra strategies in this regard, thanks for sharing.
    . . . . .

  350. Hi! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?

    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing
    many months of hard work due to no data backup. Do you have any methods
    to prevent hackers?

  351. Howdy! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast.
    I’m thinking about making my own but I’m not sure
    where to begin. Do you have any tips or suggestions?
    Thank you

  352. I’m not sure exactly why but this web site is loading
    very slow for me. Is anyone else having this issue or is it a problem on my end?
    I’ll check back later on and see if the problem still exists.

  353. What’s up everyone, it’s my first pay a quick
    visit at this site, and piece of writing is actually fruitful in favor of me, keep up posting these
    types of articles.

  354. What i do not understood is in truth how you’re not actually a lot more neatly-preferred than you may be right
    now. You’re very intelligent. You know thus considerably in the
    case of this topic, produced me individually imagine it from
    numerous varied angles. Its like men and women are not involved until it’s one thing to do with Lady gaga!
    Your own stuffs nice. All the time care for it up!

  355. hello there and thank you for your info – I have definitely
    picked up something new from right here. I did however expertise a few technical issues using this
    website, since I experienced to reload the web site a lot
    of times previous to I could get it to load properly.
    I had been wondering if your hosting is OK? Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times
    will often affect your placement in google and could damage your
    high-quality score if ads and marketing with Adwords.
    Anyway I’m adding this RSS to my email and could look out
    for a lot more of your respective exciting content. Ensure that you update this again very soon.

  356. Hello my family member! I want to say that this post is amazing, nice written and
    include approximately all significant infos.
    I would like to look more posts like this .

  357. With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or copyright violation? My website has a lot of unique content I’ve either created myself or outsourced
    but it seems a lot of it is popping it up all over the internet without my permission. Do you know any solutions to help reduce content from being stolen? I’d
    definitely appreciate it.

  358. Hmm it seems like your site ate my first comment (it was
    super long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say,
    I’m thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring blog blogger but I’m still new to everything.
    Do you have any helpful hints for inexperienced blog writers?

    I’d certainly appreciate it.

  359. What’s up to every body, it’s my first pay a quick visit of this weblog; this webpage
    consists of awesome and truly fine information designed for readers.

  360. When I initially left a comment I appear to have clicked the -Notify me when new comments are added-
    checkbox and now every time a comment is added I get 4 emails with the same comment.
    Is there a way you are able to remove me from that service?
    Cheers!

  361. Hey very cool web site!! Man .. Excellent .. Superb ..
    I will bookmark your site and take the feeds also? I am
    happy to seek out so many helpful info right here in the
    put up, we want work out extra strategies on this regard, thanks for sharing.
    . . . . .

  362. Howdy! I understand this is sort of off-topic
    but I had to ask. Does managing a well-established blog like yours require a massive amount work?
    I am brand new to running a blog but I do
    write in my journal everyday. I’d like to start a blog so I can easily share my own experience and feelings online.
    Please let me know if you have any ideas or tips
    for new aspiring bloggers. Thankyou!

  363. Great post. I used to be checking constantly this weblog and I am impressed!
    Extremely helpful information specifically the closing part :
    ) I care for such information much. I used to be looking for this certain info for a long time.

    Thank you and best of luck.

  364. Cool blog! Is your theme custom made or did you download it from somewhere?
    A theme like yours with a few simple adjustements would really make
    my blog shine. Please let me know where you got your theme.
    With thanks

  365. I’m not sure exactly why but this blog is loading incredibly slow
    for me. Is anyone else having this problem or is it
    a problem on my end? I’ll check back later on and see if
    the problem still exists.

  366. Admiring the hard work you put into your site and detailed information you offer.
    It’s great to come across a blog every once
    in a while that isn’t the same unwanted rehashed material.

    Wonderful read! I’ve saved your site and I’m adding your RSS feeds to my Google account.

  367. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you
    relied on the video to make your point. You obviously know what youre talking
    about, why waste your intelligence on just posting videos to your
    site when you could be giving us something informative to read?

  368. Nice post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon everyday.
    It will always be useful to read through articles from other authors and practice a little something from other
    websites.

  369. An impressive share! I’ve just forwarded this onto a friend who had been conducting a little research on this.
    And he in fact ordered me breakfast due to the fact
    that I stumbled upon it for him… lol. So allow me to reword this….
    Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending time to discuss this subject here on your website.

  370. I got this web site from my friend who told me concerning this site and now this time I am browsing this site and reading very informative articles at
    this place.

  371. Hey I am so excited I found your blog page, I really found you
    by error, while I was researching on Askjeeve for something else,
    Regardless I am here now and would just like to say thank you for a tremendous post
    and a all round thrilling blog (I also love the theme/design),
    I don’t have time to browse it all at the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be
    back to read much more, Please do keep up the superb b.

  372. These are genuinely wonderful ideas in on the topic of blogging.
    You have touched some good points here. Any way keep up wrinting.

  373. Hey I am so grateful I found your site, I really found you by error, while I was researching on Bing for something else, Nonetheless I am here now
    and would just like to say thank you for a tremendous post and a all round entertaining blog (I
    also love the theme/design), I don’t have time to
    browse it all at the moment but I have book-marked it and also added your RSS feeds, so when I
    have time I will be back to read a great deal more,
    Please do keep up the great jo.

  374. Unquestionably consider that that you said. Your favorite justification seemed to be on the web the easiest thing to
    be aware of. I say to you, I definitely get irked even as folks think about concerns
    that they plainly don’t recognise about. You managed to hit the
    nail upon the highest and defined out the entire thing with no need side-effects , other people could take a signal.
    Will likely be again to get more. Thank you

  375. Greetings! I’ve been following your website for a long time now and finally
    got the bravery to go ahead and give you a shout out from Porter Tx!
    Just wanted to mention keep up the fantastic job!

  376. Thanks a bunch for sharing this with all
    folks you actually understand what you are speaking about!
    Bookmarked. Kindly additionally seek advice from
    my website =). We can have a link alternate agreement among us

  377. Do you have a spam problem on this website; I also am a blogger, and I was wondering your
    situation; we have created some nice practices and we are looking to exchange methods with other folks, why not
    shoot me an e-mail if interested.

  378. Unquestionably believe that which you stated.
    Your favorite justification appeared to be on the internet the easiest thing to be aware of.

    I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they just don’t know about.
    You managed to hit the nail upon the top and also defined out
    the whole thing without having side effect ,
    people can take a signal. Will probably be back to get more.
    Thanks

  379. Pretty section of content. I just stumbled upon your site and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts.
    Any way I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently
    fast.

  380. Superb website you have here but I was wondering if you knew of any message
    boards that cover the same topics discussed here?
    I’d really like to be a part of group where I can get comments from other experienced individuals that share the same interest.
    If you have any recommendations, please let me know.
    Thanks!

  381. I believe that is one of the most significant info for me.
    And i’m glad reading your article. However wanna observation on few general issues, The
    web site style is great, the articles is really nice : D. Just right task, cheers

  382. Can I simply just say what a comfort to find an individual who
    genuinely understands what they’re talking about on the web.
    You definitely know how to bring a problem to light and make it important.
    More and more people ought to look at this and understand this
    side of your story. I was surprised you aren’t more popular given that you most certainly have
    the gift.

  383. Currently it looks like WordPress is the best blogging platform
    available right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?

  384. {
    {I have|I’ve} been {surfing|browsing} online more than {three|3|2|4}
    hours today, yet I never found any interesting article like yours.
    {It’s|It is} pretty worth enough for me. {In my opinion|Personally|In my view}, if
    all {webmasters|site owners|website owners|web owners} and bloggers made
    good content as you did, the {internet|net|web} will be {much more|a
    lot more} useful than ever before.|
    I {couldn’t|could not} {resist|refrain from} commenting.
    {Very well|Perfectly|Well|Exceptionally well} written!|
    {I will|I’ll} {right away|immediately} {take hold of|grab|clutch|grasp|seize|snatch} your {rss|rss feed} as I {can not|can’t}
    {in finding|find|to find} your {email|e-mail} subscription {link|hyperlink} or {newsletter|e-newsletter} service.
    Do {you have|you’ve} any? {Please|Kindly} {allow|permit|let} me {realize|recognize|understand|recognise|know} {so that|in order that} I {may just|may|could} subscribe.
    Thanks.|
    {It is|It’s} {appropriate|perfect|the best} time to make some plans for the future and {it is|it’s}
    time to be happy. {I have|I’ve} read this post and if I could I
    {want to|wish to|desire to} suggest you {few|some} interesting things or {advice|suggestions|tips}.
    {Perhaps|Maybe} you {could|can} write next articles referring to this article.
    I {want to|wish to|desire to} read {more|even more} things about it!|
    {It is|It’s} {appropriate|perfect|the best} time to make {a few|some} plans for {the future|the longer term|the long
    run} and {it is|it’s} time to be happy. {I have|I’ve} {read|learn} this {post|submit|publish|put up} and if I {may just|may|could} I {want to|wish
    to|desire to} {suggest|recommend|counsel} you {few|some} {interesting|fascinating|attention-grabbing} {things|issues} or {advice|suggestions|tips}.

    {Perhaps|Maybe} you {could|can} write {next|subsequent} articles {relating to|referring to|regarding} this article.
    I {want to|wish to|desire to} {read|learn} {more|even more}
    {things|issues} {approximately|about} it!|
    {I have|I’ve} been {surfing|browsing} {online|on-line} {more than|greater
    than} {three|3} hours {these days|nowadays|today|lately|as
    of late}, {yet|but} I {never|by no means} {found|discovered} any
    {interesting|fascinating|attention-grabbing} article like yours.
    {It’s|It is} {lovely|pretty|beautiful} {worth|value|price} {enough|sufficient} for me.
    {In my opinion|Personally|In my view}, if all {webmasters|site owners|website owners|web owners} and bloggers made {just right|good|excellent} {content|content material} as {you did|you probably did}, the {internet|net|web} {will be|shall be|might be|will probably be|can be|will likely be} {much more|a lot more}
    {useful|helpful} than ever before.|
    Ahaa, its {nice|pleasant|good|fastidious} {discussion|conversation|dialogue} {regarding|concerning|about|on the topic of} this {article|post|piece
    of writing|paragraph} {here|at this place} at
    this {blog|weblog|webpage|website|web site}, I have read all that, so {now|at
    this time} me also commenting {here|at this place}.|
    I am sure this {article|post|piece of writing|paragraph} has
    touched all the internet {users|people|viewers|visitors}, its really really {nice|pleasant|good|fastidious} {article|post|piece of writing|paragraph}
    on building up new {blog|weblog|webpage|website|web site}.|
    Wow, this {article|post|piece of writing|paragraph} is {nice|pleasant|good|fastidious}, my {sister|younger
    sister} is analyzing {such|these|these kinds of} things, {so|thus|therefore} I am
    going to {tell|inform|let know|convey} her.|
    {Saved as a favorite|bookmarked!!}, {I really like|I like|I love}
    {your blog|your site|your web site|your website}!|
    Way cool! Some {very|extremely} valid points! I appreciate you
    {writing this|penning this} {article|post|write-up} {and the|and also the|plus the} rest of the {site is|website is} {also
    very|extremely|very|also really|really} good.|
    Hi, {I do believe|I do think} {this is an excellent|this
    is a great} {blog|website|web site|site}.
    I stumbledupon it 😉 {I will|I am going to|I’m going to|I may}
    {come back|return|revisit} {once again|yet again} {since I|since i
    have} {bookmarked|book marked|book-marked|saved as a favorite} it.
    Money and freedom {is the best|is the greatest} way to change, may you be rich and
    continue to {help|guide} {other people|others}.|
    Woah! I’m really {loving|enjoying|digging} the template/theme of
    this {site|website|blog}. It’s simple, yet effective. A lot of times it’s {very hard|very difficult|challenging|tough|difficult|hard} to get that “perfect balance” between {superb usability|user friendliness|usability} and {visual appearance|visual appeal|appearance}.
    I must say {that you’ve|you have|you’ve} done a {awesome|amazing|very good|superb|fantastic|excellent|great} job with this.
    {In addition|Additionally|Also}, the blog loads {very|extremely|super} {fast|quick} for me on {Safari|Internet explorer|Chrome|Opera|Firefox}.
    {Superb|Exceptional|Outstanding|Excellent} Blog!|
    These are {really|actually|in fact|truly|genuinely}
    {great|enormous|impressive|wonderful|fantastic} ideas in {regarding|concerning|about|on the
    topic of} blogging. You have touched some {nice|pleasant|good|fastidious} {points|factors|things} here.
    Any way keep up wrinting.|
    {I love|I really like|I enjoy|I like|Everyone loves} what you guys {are|are usually|tend to
    be} up too. {This sort of|This type of|Such|This kind of} clever work and {exposure|coverage|reporting}!
    Keep up the {superb|terrific|very good|great|good|awesome|fantastic|excellent|amazing|wonderful} works guys I’ve {incorporated||added|included} you guys to {|my|our||my personal|my own} blogroll.|
    {Howdy|Hi there|Hey there|Hi|Hello|Hey}! Someone in my {Myspace|Facebook} group shared this {site|website} with us so I came
    to {give it a look|look it over|take a look|check it out}.
    I’m definitely {enjoying|loving} the information. I’m {book-marking|bookmarking} and will be tweeting this
    to my followers! {Terrific|Wonderful|Great|Fantastic|Outstanding|Exceptional|Superb|Excellent} blog and {wonderful|terrific|brilliant|amazing|great|excellent|fantastic|outstanding|superb} {style
    and design|design and style|design}.|
    {I love|I really like|I enjoy|I like|Everyone loves} what you guys {are|are usually|tend
    to be} up too. {This sort of|This type of|Such|This kind of} clever work and {exposure|coverage|reporting}!
    Keep up the {superb|terrific|very good|great|good|awesome|fantastic|excellent|amazing|wonderful} works
    guys I’ve {incorporated|added|included} you guys to {|my|our|my
    personal|my own} blogroll.|
    {Howdy|Hi there|Hey there|Hi|Hello|Hey} would you mind {stating|sharing} which blog platform you’re {working with|using}?

    I’m {looking|planning|going} to start my own blog {in the near future|soon} but I’m having a {tough|difficult|hard} time {making a
    decision|selecting|choosing|deciding} between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and
    Drupal. The reason I ask is because your {design and
    style|design|layout} seems different then most blogs and I’m looking for something {completely unique|unique}.
    P.S {My apologies|Apologies|Sorry} for {getting|being} off-topic but I had
    to ask!|
    {Howdy|Hi there|Hi|Hey there|Hello|Hey} would you mind letting me know which {webhost|hosting company|web host} you’re {utilizing|working with|using}?
    I’ve loaded your blog in 3 {completely different|different} {internet browsers|web browsers|browsers} and I must say this
    blog loads a lot {quicker|faster} then most.
    Can you {suggest|recommend} a good {internet hosting|web hosting|hosting} provider at a {honest|reasonable|fair} price?
    {Thanks a lot|Kudos|Cheers|Thank you|Many thanks|Thanks}, I appreciate it!|
    {I love|I really like|I like|Everyone loves} it {when people|when individuals|when folks|whenever people} {come
    together|get together} and share {opinions|thoughts|views|ideas}.
    Great {blog|website|site}, {keep it up|continue the good
    work|stick with it}!|
    Thank you for the {auspicious|good} writeup. It in fact was a amusement account it.

    Look advanced to {far|more} added agreeable from you!
    {By the way|However}, how {can|could} we communicate?|
    {Howdy|Hi there|Hey there|Hello|Hey} just wanted to give you
    a quick heads up. The {text|words} in your {content|post|article} seem to
    be running off the screen in {Ie|Internet explorer|Chrome|Firefox|Safari|Opera}.

    I’m not sure if this is a {format|formatting} issue or
    something to do with {web browser|internet browser|browser} compatibility but
    I {thought|figured} I’d post to let you know. The {style and
    design|design and style|layout|design} look great though! Hope you get the {problem|issue} {solved|resolved|fixed} soon. {Kudos|Cheers|Many
    thanks|Thanks}|
    This is a topic {that is|that’s|which is} {close to|near to} my heart…
    {Cheers|Many thanks|Best wishes|Take care|Thank you}!
    {Where|Exactly where} are your contact details though?|
    It’s very {easy|simple|trouble-free|straightforward|effortless} to find out any {topic|matter} on {net|web}
    as compared to {books|textbooks}, as I found this
    {article|post|piece of writing|paragraph} at this {website|web site|site|web page}.|
    Does your {site|website|blog} have a contact page? I’m having
    {a tough time|problems|trouble} locating it but, I’d like to {send|shoot} you an {e-mail|email}.
    I’ve got some {creative ideas|recommendations|suggestions|ideas} for your blog
    you might be interested in hearing. Either way, great {site|website|blog} and
    I look forward to seeing it {develop|improve|expand|grow} over time.|
    {Hola|Hey there|Hi|Hello|Greetings}! I’ve been {following|reading} your {site|web
    site|website|weblog|blog} for {a long time|a while|some time} now and
    finally got the {bravery|courage} to go ahead and give you
    a shout out from {New Caney|Kingwood|Huffman|Porter|Houston|Dallas|Austin|Lubbock|Humble|Atascocita} {Tx|Texas}!
    Just wanted to {tell you|mention|say} keep up the {fantastic|excellent|great|good} {job|work}!|
    Greetings from {Idaho|Carolina|Ohio|Colorado|Florida|Los angeles|California}!
    I’m {bored to tears|bored to death|bored} at work so I decided
    to {check out|browse} your {site|website|blog} on my iphone
    during lunch break. I {enjoy|really like|love} the
    {knowledge|info|information} you {present|provide} here and can’t wait to take a look when I get
    home. I’m {shocked|amazed|surprised} at how {quick|fast} your blog loaded on my {mobile|cell phone|phone} ..
    I’m not even using WIFI, just 3G .. {Anyhow|Anyways}, {awesome|amazing|very good|superb|good|wonderful|fantastic|excellent|great} {site|blog}!|
    Its {like you|such as you} {read|learn} my {mind|thoughts}!
    You {seem|appear} {to understand|to know|to grasp} {so much|a
    lot} {approximately|about} this, {like you|such as you}
    wrote the {book|e-book|guide|ebook|e book} in it or something.
    {I think|I feel|I believe} {that you|that you simply|that you just} {could|can} do with {some|a few}
    {%|p.c.|percent} to {force|pressure|drive|power} the message {house|home} {a bit|a
    little bit}, {however|but} {other than|instead of} that, {this
    is|that is} {great|wonderful|fantastic|magnificent|excellent} blog.
    {A great|An excellent|A fantastic} read. {I’ll|I will} {definitely|certainly}
    be back.|
    I visited {multiple|many|several|various} {websites|sites|web sites|web pages|blogs} {but|except|however} the audio {quality|feature}
    for audio songs {current|present|existing} at this {website|web
    site|site|web page} is {really|actually|in fact|truly|genuinely}
    {marvelous|wonderful|excellent|fabulous|superb}.|
    {Howdy|Hi there|Hi|Hello}, i read your blog {occasionally|from time to time} and i own a
    similar one and i was just {wondering|curious} if you get a lot of spam {comments|responses|feedback|remarks}?
    If so how do you {prevent|reduce|stop|protect against} it, any
    plugin or anything you can {advise|suggest|recommend}?
    I get so much lately it’s driving me {mad|insane|crazy} so any {assistance|help|support}
    is very much appreciated.|
    Greetings! {Very helpful|Very useful} advice {within this|in this
    particular} {article|post}! {It is the|It’s the}
    little changes {that make|which will make|that produce|that will make} {the biggest|the largest|the greatest|the
    most important|the most significant} changes. {Thanks a lot|Thanks|Many thanks} for
    sharing!|
    {I really|I truly|I seriously|I absolutely} love {your blog|your site|your website}..
    {Very nice|Excellent|Pleasant|Great} colors & theme.

    Did you {create|develop|make|build} {this website|this site|this web
    site|this amazing site} yourself? Please reply back as I’m
    {looking to|trying to|planning to|wanting to|hoping to|attempting to} create {my own|my
    very own|my own personal} {blog|website|site} and {would like to|want to|would love to} {know|learn|find out} where
    you got this from or {what the|exactly what the|just what the} theme {is called|is named}.
    {Thanks|Many thanks|Thank you|Cheers|Appreciate it|Kudos}!|
    {Hi there|Hello there|Howdy}! This {post|article|blog post} {couldn’t|could not}
    be written {any better|much better}! {Reading through|Looking at|Going through|Looking through} this
    {post|article} reminds me of my previous roommate! He {always|constantly|continually} kept {talking about|preaching about} this.
    {I will|I’ll|I am going to|I most certainly
    will} {forward|send} {this article|this information|this post} to him.
    {Pretty sure|Fairly certain} {he will|he’ll|he’s going to} {have a good|have
    a very good|have a great} read. {Thank you for|Thanks for|Many thanks for|I appreciate you for} sharing!|
    {Wow|Whoa|Incredible|Amazing}! This blog looks {exactly|just} like my old one!
    It’s on a {completely|entirely|totally} different {topic|subject} but it has pretty much the
    same {layout|page layout} and design. {Excellent|Wonderful|Great|Outstanding|Superb} choice of colors!|
    {There is|There’s} {definately|certainly} {a lot to|a great deal to} {know about|learn about|find out about} this {subject|topic|issue}.
    {I like|I love|I really like} {all the|all of the} points {you made|you’ve
    made|you have made}.|
    {You made|You’ve made|You have made} some {decent|good|really
    good} points there. I {looked|checked} {on the internet|on the web|on the net} {for more info|for more
    information|to find out more|to learn more|for additional information} about the issue and found {most individuals|most
    people} will go along with your views on {this website|this
    site|this web site}.|
    {Hi|Hello|Hi there|What’s up}, I {log on to|check|read}
    your {new stuff|blogs|blog} {regularly|like every week|daily|on a regular
    basis}. Your {story-telling|writing|humoristic} style is {awesome|witty},
    keep {doing what you’re doing|up the good work|it up}!|
    I {simply|just} {could not|couldn’t} {leave|depart|go away} your {site|web site|website} {prior to|before}
    suggesting that I {really|extremely|actually} {enjoyed|loved} {the standard|the usual} {information|info} {a
    person|an individual} {supply|provide} {for your|on your|in your|to your} {visitors|guests}?
    Is {going to|gonna} be {back|again} {frequently|regularly|incessantly|steadily|ceaselessly|often|continuously} {in order to|to} {check up on|check out|inspect|investigate cross-check} new posts|
    {I wanted|I needed|I want to|I need to} to thank you for this {great|excellent|fantastic|wonderful|good|very good} read!!
    I {definitely|certainly|absolutely} {enjoyed|loved} every {little bit of|bit
    of} it. {I have|I’ve got|I have got} you {bookmarked|book marked|book-marked|saved as a
    favorite} {to check out|to look at} new {stuff you|things you} post…|
    {Hi|Hello|Hi there|What’s up}, just wanted to {mention|say|tell you}, I {enjoyed|liked|loved} this {article|post|blog
    post}. It was {inspiring|funny|practical|helpful}.
    Keep on posting!|
    {Hi there|Hello}, I enjoy reading {all of|through} your {article|post|article post}.
    I {like|wanted} to write a little comment to
    support you.|
    I {always|constantly|every time} spent my half an hour to read this {blog|weblog|webpage|website|web site}’s {articles|posts|articles or reviews|content} {everyday|daily|every day|all the time}
    along with a {cup|mug} of coffee.|
    I {always|for all time|all the time|constantly|every time} emailed this {blog|weblog|webpage|website|web
    site} post page to all my {friends|associates|contacts}, {because|since|as|for the reason that} if like to read it
    {then|after that|next|afterward} my {friends|links|contacts}
    will too.|
    My {coder|programmer|developer} is trying to {persuade|convince} me to move to .net
    from PHP. I have always disliked the idea because of the {expenses|costs}.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using {Movable-type|WordPress} on {a number of|a variety of|numerous|several|various} websites for about a year and am {nervous|anxious|worried|concerned}
    about switching to another platform. I have heard {fantastic|very good|excellent|great|good} things about blogengine.net.
    Is there a way I can {transfer|import} all my wordpress {content|posts} into it?
    {Any kind of|Any} help would be {really|greatly} appreciated!|
    {Hello|Hi|Hello there|Hi there|Howdy|Good day}! I could have sworn I’ve {been to|visited}
    {this blog|this web site|this website|this site|your
    blog} before but after {browsing through|going through|looking at} {some
    of the|a few of the|many of the} {posts|articles} I realized it’s new
    to me. {Anyways|Anyhow|Nonetheless|Regardless}, I’m {definitely|certainly}
    {happy|pleased|delighted} {I found|I discovered|I came across|I stumbled upon} it and I’ll be {bookmarking|book-marking} it
    and checking back {frequently|regularly|often}!|
    {Terrific|Great|Wonderful} {article|work}! {This is|That is} {the type of|the
    kind of} {information|info} {that are meant to|that are
    supposed to|that should} be shared {around the|across the} {web|internet|net}.
    {Disgrace|Shame} on {the {seek|search} engines|Google} for {now
    not|not|no longer} positioning this {post|submit|publish|put up} {upper|higher}!
    Come on over and {talk over with|discuss with|seek advice from|visit|consult with} my {site|web site|website} .
    {Thank you|Thanks} =)|
    Heya {i’m|i am} for the first time here. I {came across|found}
    this board and I find It {truly|really} useful & it helped me out {a lot|much}.
    I hope to give something back and {help|aid} others
    like you {helped|aided} me.|
    {Hi|Hello|Hi there|Hello there|Howdy|Greetings}, {I think|I
    believe|I do believe|I do think|There’s no doubt that} {your site|your website|your web site|your blog} {might
    be|may be|could be|could possibly be} having {browser|internet browser|web browser} compatibility {issues|problems}.
    {When I|Whenever I} {look at your|take a look at your} {website|web site|site|blog} in Safari, it looks fine {but when|however when|however, if|however, when} opening in {Internet
    Explorer|IE|I.E.}, {it has|it’s got} some overlapping issues.
    {I just|I simply|I merely} wanted to {give you a|provide you with
    a} quick heads up! {Other than that|Apart from
    that|Besides that|Aside from that}, {fantastic|wonderful|great|excellent} {blog|website|site}!|
    {A person|Someone|Somebody} {necessarily|essentially} {lend a hand|help|assist} to make {seriously|critically|significantly|severely} {articles|posts}
    {I would|I might|I’d} state. {This is|That is} the {first|very first} time I frequented
    your {web page|website page} and {to this point|so far|thus far|up to now}?
    I {amazed|surprised} with the {research|analysis}
    you made to {create|make} {this actual|this particular} {post|submit|publish|put up} {incredible|amazing|extraordinary}.

    {Great|Wonderful|Fantastic|Magnificent|Excellent} {task|process|activity|job}!|
    Heya {i’m|i am} for {the primary|the first} time here.
    I {came across|found} this board and I {in finding|find|to find} It {truly|really}
    {useful|helpful} & it helped me out {a lot|much}. {I am hoping|I hope|I’m hoping} {to give|to offer|to provide|to present} {something|one thing} {back|again} and {help|aid} others {like you|such as you} {helped|aided} me.|
    {Hello|Hi|Hello there|Hi there|Howdy|Good day|Hey there}!
    {I just|I simply} {would like to|want to|wish to} {give you
    a|offer you a} {huge|big} thumbs up {for the|for your} {great|excellent} {info|information} {you have|you’ve
    got|you have got} {here|right here} on this post.

    {I will be|I’ll be|I am} {coming back to|returning to} {your
    blog|your site|your website|your web site} for more
    soon.|
    I {always|all the time|every time} used to {read|study} {article|post|piece of writing|paragraph} in news papers but
    now as I am a user of {internet|web|net} {so|thus|therefore} from
    now I am using net for {articles|posts|articles or reviews|content}, thanks to web.|
    Your {way|method|means|mode} of {describing|explaining|telling}
    {everything|all|the whole thing} in this {article|post|piece
    of writing|paragraph} is {really|actually|in fact|truly|genuinely} {nice|pleasant|good|fastidious}, {all|every one}
    {can|be able to|be capable of} {easily|without difficulty|effortlessly|simply} {understand|know|be aware of} it,
    Thanks a lot.|
    {Hi|Hello} there, {I found|I discovered} your {blog|website|web site|site} {by means of|via|by the use of|by way of} Google {at the same time as|whilst|even as|while} {searching for|looking for} a {similar|comparable|related} {topic|matter|subject}, your {site|web site|website} {got here|came} up,
    it {looks|appears|seems|seems to be|appears to be like} {good|great}.
    {I have|I’ve} bookmarked it in my google bookmarks.

    {Hello|Hi} there, {simply|just} {turned into|became|was|become|changed into} {aware of|alert to} your {blog|weblog} {thru|through|via} Google, {and found|and located}
    that {it is|it’s} {really|truly} informative. {I’m|I am} {gonna|going to}
    {watch out|be careful} for brussels. {I will|I’ll} {appreciate|be grateful} {if you|should you|when you|in the event you|in case
    you|for those who|if you happen to} {continue|proceed} this {in future}.
    {A lot of|Lots of|Many|Numerous} {other folks|folks|other people|people} {will be|shall be|might be|will probably be|can be|will likely be}
    benefited {from your|out of your} writing. Cheers!|
    {I am|I’m} curious to find out what blog {system|platform} {you have been|you happen to be|you are|you’re} {working with|utilizing|using}?
    I’m {experiencing|having} some {minor|small} security {problems|issues} with my
    latest {site|website|blog} and {I would|I’d} like to find something more {safe|risk-free|safeguarded|secure}.
    Do you have any {solutions|suggestions|recommendations}?|
    {I am|I’m} {extremely|really} impressed with your writing
    skills {and also|as well as} with the layout on your {blog|weblog}.

    Is this a paid theme or did you {customize|modify} it yourself?
    {Either way|Anyway} keep up the {nice|excellent} quality writing,
    {it’s|it is} rare to see a {nice|great} blog like this one
    {these days|nowadays|today}.|
    {I am|I’m} {extremely|really} {inspired|impressed} {with your|together with your|along with your} writing {talents|skills|abilities} {and also|as {smartly|well|neatly} as} with the {layout|format|structure}
    {for your|on your|in your|to your} {blog|weblog}. {Is this|Is that this} a paid
    {subject|topic|subject matter|theme} or did you {customize|modify} it {yourself|your self}?

    {Either way|Anyway} {stay|keep} up the {nice|excellent}
    {quality|high quality} writing, {it’s|it is} {rare|uncommon} {to peer|to see|to look} a {nice|great} {blog|weblog} like
    this one {these days|nowadays|today}..|
    {Hi|Hello}, Neat post. {There is|There’s} {a problem|an issue}
    {with your|together with your|along with your} {site|web site|website} in {internet|web} explorer, {may|might|could|would} {check|test} this?
    IE {still|nonetheless} is the {marketplace|market} {leader|chief} and {a
    large|a good|a big|a huge} {part of|section of|component to|portion of|component of|element of} {other folks|folks|other
    people|people} will {leave out|omit|miss|pass over} your {great|wonderful|fantastic|magnificent|excellent} writing {due to|because of}
    this problem.|
    {I’m|I am} not sure where {you are|you’re} getting your {info|information}, but {good|great} topic.
    I needs to spend some time learning {more|much more} or understanding
    more. Thanks for {great|wonderful|fantastic|magnificent|excellent} {information|info} I was looking
    for this {information|info} for my mission.|
    {Hi|Hello}, i think that i saw you visited my {blog|weblog|website|web site|site} {so|thus} i came to “return the favor”.{I am|I’m} {trying to|attempting to} find things to {improve|enhance} my {website|site|web site}!I suppose its ok to use {some of|a few of} your ideas!!\

  385. Thanks , I have just been looking for information approximately this
    topic for ages and yours is the greatest I’ve discovered so far.
    However, what concerning the bottom line? Are you certain concerning the source?

  386. Hello there! Would you mind if I share your blog with my myspace
    group? There’s a lot of people that I think would really enjoy
    your content. Please let me know. Cheers

  387. Incredible! This blog looks exactly like my olld one! It’s on a
    completely different tkpic but it has pretty much the same page
    layout and design. Excellent choice of colors!

  388. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely
    well written article. I will be sure to bookmark it and come back
    to read more of your useful info. Thanks for the post.
    I’ll certainly return.

  389. It’s in reality a nice and useful piece of information. I am
    happy that you shared this helpful info with us. Please keep us up to date like this.
    Thanks for sharing.

  390. Hi! This is my 1st comment here so I just wanted to give
    a quick shout out and say I genuinely enjoy reading your articles.
    Can you suggest any other blogs/websites/forums that cover the same topics?
    Thanks!

  391. I blog often and I truly thank you for your content.
    Your article has truly peaked my interest. I will book mark your blog and keep checking
    for new details about once a week. I subscribed to your RSS feed as well.

  392. For hottest news you have to pay a visit the web and on internet I found this web site as
    a best web page for latest updates.

  393. It’s very simple to find out any topic on web as compared to textbooks,
    as I found this paragraph at this web page.

  394. Normally I do not read article on blogs, however I wish to say that this
    write-up very pressured me to check out and do it!
    Your writing style has been amazed me. Thanks, quite nice article.

  395. each time i used to read smaller posts that also clear their motive, and that
    is also happening with this paragraph which I am reading
    at this place.

  396. I’m not sure where you’re getting your info, but
    good topic. I needs to spend some time learning much more or understanding more.
    Thanks for wonderful info I was looking for this information for
    my mission.

  397. Hello, i think that i saw you visited my site so i got here to return the
    want?.I am attempting to to find things to improve my website!I suppose its adequate to use some of your concepts!!

  398. I’m gone to say to my little brother, that he should also go to see this website on regular basis to obtain updated from hottest information.

  399. Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and
    sources back to your weblog? My website is in the
    exact same area of interest as yours and my users would genuinely benefit from a lot of the information you provide here.
    Please let me know if this ok with you. Thanks!

  400. Attractive section of content. I just stumbled upon your website and in accession capital to assert that I
    get in fact enjoyed account your blog posts.

    Anyway I will be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently fast.

  401. It is appropriate time to make some plans for the long run and it is time to be happy.
    I have learn this post and if I may I want to suggest you few interesting issues or suggestions.
    Perhaps you could write next articles regarding this article.
    I wish to read more things approximately it!

  402. Bilan des sites de rencontres en tant que personne trans : nUl À cHiEr.

    Entre les gens qui te harcèlent avec leurs nudes et messages, les gens qui te sortent des “t’as une tête de -insérer ton genre attribué à la naissance-“, les gens qui te posent des questions en mode-

  403. Hi, i think that i saw you visited my site so i came to ?return the favor?.I’m trying to
    find things to enhance my web site!I suppose its ok to use some of your ideas!!

  404. Does your website have a contact page? I’m having problems locating it but, I’d like to send you an email.
    I’ve got some suggestions for your blog you might be
    interested in hearing. Either way, great blog and I look forward to seeing it improve
    over time.

  405. Everything is very open with a clear explanation of the challenges.

    It was really informative. Your site is extremely helpful. Thank you for
    sharing!

  406. Please let me know if you’re looking for a article writer for your site.
    You have some really great posts and I think I would be a good asset.
    If you ever want to take some of the load off, I’d love to write some articles for your blog in exchange for a
    link back to mine. Please send me an e-mail if interested.
    Kudos!

  407. Nice post. I used to be checking continuously this weblog and I am impressed!
    Extremely useful information particularly the last phase 🙂 I care for such
    information a lot. I used to be looking for this certain info for
    a long time. Thanks and good luck.

  408. Hello there! Would you mind if I share your blog with my twitter group?

    There’s a lot of folks that I think would really appreciate
    your content. Please let me know. Many thanks

  409. I don’t know whether it’s just me or if everybody else encountering issues with your website.
    It appears as if some of the text in your posts
    are running off the screen. Can somebody else please comment and let me know if this is happening to them as well?
    This could be a problem with my browser because
    I’ve had this happen before. Kudos

  410. Hello! Quick question that’s completely off topic.
    Do you know how to make your site mobile friendly? My site looks weird when browsing from
    my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that
    might be able to resolve this problem. If you have any recommendations, please share.
    With thanks!

  411. What i do not understood is in reality how you’re no longer
    really much more neatly-liked than you might be right
    now. You are very intelligent. You recognize therefore significantly when it comes to this subject,
    made me in my view consider it from a lot of various angles.
    Its like women and men don’t seem to be fascinated unless it’s one thing to accomplish with Lady gaga!
    Your individual stuffs great. Always take care of it
    up!

  412. I am sure this paragraph has touched all the internet people, its
    really really good piece of writing on building up new blog.

  413. Just desire to say your article is as astonishing.
    The clarity in your post is simply nice and i can assume you
    are an expert on this subject. Well with your permission let me to
    grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please
    carry on the gratifying work.

  414. My programmer is trying to persuade me to move to .net from
    PHP. I have always disliked the idea because of the costs.

    But he’s tryiong none the less. I’ve been using WordPress on a variety of websites for about a year and am
    concerned about switching to another platform. I have heard
    fantastic things about blogengine.net. Is there a way I can import all my wordpress content into it?
    Any kind of help would be greatly appreciated!

  415. Yesterday, while I was at work, my sister stole
    my apple ipad and tested to see if it can survive a 30 foot drop, just so she can be
    a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83
    views. I know this is totally off topic but I had to share it with someone!

  416. I simply couldn’t go away your web site before suggesting that I actually loved the usual information an individual provide for your guests?

    Is going to be back steadily in order to investigate cross-check
    new posts

  417. Right here is the perfect site for anybody who would like to understand this topic.
    You realize a whole lot its almost tough to argue with you (not
    that I personally would want to…HaHa). You certainly put
    a brand new spin on a topic which has been written about for ages.
    Excellent stuff, just wonderful!

  418. Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that it is truly
    informative. I am gonna watch out for brussels. I’ll be grateful if you continue this in future.

    Many people will be benefited from your writing. Cheers!

  419. Heya i am for the first time here. I came across this board and I find It really useful &
    it helped me out much. I hope to give something back and help
    others like you aided me.

  420. Thanks on your marvelous posting! I actually enjoyed
    reading it, you may be a great author.I will
    always bookmark your blog and definitely will come back in the foreseeable future.
    I want to encourage you to definitely continue your great posts, have
    a nice weekend!

  421. Terrific article! This is the type of information that should be shared around the internet.
    Disgrace on the seek engines for not positioning this post higher!
    Come on over and visit my site . Thank you =)

  422. Pretty section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account your blog posts.
    Anyway I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement you access consistently rapidly.

  423. Hello there! I know this is kind of off topic but I
    was wondering if you knew where I could get a captcha plugin for my comment form?
    I’m using the same blog platform as yours and I’m having trouble
    finding one? Thanks a lot!

  424. I was recommended this website by my cousin. I’m
    not sure whether this post is written by him as nobody else know such detailed about my problem.
    You are incredible! Thanks!

  425. I have been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours.

    It is pretty worth enough for me. In my view,
    if all webmasters and bloggers made good content as you did, the
    net will be a lot more useful than ever before.

  426. Hmm it appears like your blog ate my first comment (it was extremely
    long) so I guess I’ll just sum it up what I wrote and say, I’m thoroughly enjoying your blog.
    I as well am an aspiring blog blogger but I’m still new to the whole thing.
    Do you have any tips for inexperienced blog writers?
    I’d certainly appreciate it.

  427. Hello! I just wanted to ask if you ever have any
    trouble with hackers? My last blog (wordpress) was hacked and I ended
    up losing several weeks of hard work due
    to no data backup. Do you have any methods to prevent hackers?

  428. I needed to thank you for this wonderful read!! I
    absolutely loved every little bit of it. I have got you saved as a favorite to look at new stuff you post…

  429. Good post. I learn something totally new and challenging on blogs I stumbleupon everyday.
    It’s always interesting to read through articles from
    other authors and practice a little something from their websites.

  430. Hello! This post could not be written any better! Reading through this post
    reminds me of my old room mate! He always kept chatting about this.
    I will forward this page to him. Pretty sure he will have a good read.
    Thank you for sharing!

  431. Just want to say your article is as surprising. The clearness for
    your put up is just great and that i could assume you are knowledgeable in this subject.
    Fine together with your permission let me to seize
    your feed to keep updated with drawing close post. Thanks 1,000,000 and please carry on the
    enjoyable work.

  432. You actually make it appear so easy along with your presentation however I
    to find this topic to be actually something that I believe I would by no means understand.

    It sort of feels too complex and extremely huge for me.
    I am taking a look forward for your subsequent publish, I’ll
    attempt to get the dangle of it!

  433. hello there and thank you for your information – I’ve definitely picked up something new from right here.
    I did however expertise a few technical issues using this web site,
    since I experienced to reload the web site lots of times previous to I
    could get it to load properly. I had been wondering if your
    web hosting is OK? Not that I am complaining, but sluggish loading instances times will often affect your placement in google and
    could damage your high-quality score if ads and marketing with Adwords.
    Anyway I’m adding this RSS to my e-mail and can look out
    for much more of your respective exciting content. Ensure that you
    update this again very soon.

  434. Youthfull Maia has superb anal invasion fuck-fest
    because the men made her sense loosened and prepared.
    It makes sense. As Weeks notes himself, truckers often see evidence of sex
    trafficking during the course of their work. It is alarming when you first think about it,
    since it signifies that there are an immense amount of cheaters
    out there, but then when you stop to think about it, it
    actually makes sense. You then determine that the root cause is having the right
    food on hand. Nobody has gone through the cases, one at a time, and said what is the manner and cause of death.
    In most cases, married people looking for affairs will have
    a lot of sexual tension built up, and when they finally get to find someone it is pretty amazing.
    A lot of companies won’t shoot you if you’re bruised,” says Willis. ”
    says Ducati. “I do some preliminary stretching…

  435. Hey just wanted to give you a brief heads up and let you know a few
    of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue.
    I’ve tried it in two different browsers and both show the same results.

  436. Do you mind if I quote a few of your posts as long as I provide credit
    and sources back to your website? My website is in the very same niche as
    yours and my users would certainly benefit from some of the information you provide here.
    Please let me know if this alright with you.
    Appreciate it!